De imagostrijd van Rutte en Verdonk
Auteur: Hugo Logtenberg
|
11-04-2006
|
 Mail dit artikel
De 'aimabele 'Rutte of de 'ijzeren' Rita Verdonk? Die keuze zal straks de koers van de VVD bepalen. Met Verdonk slaat de VVD rechtsaf, Rutte leidt de partij richting het drukke midden. 'Verdonk moet nu iets doen dat afleidt van de inhoud. Bijvoorbeeld zeggen dat ze de eerste vrouwelijke premier van Nederland wil worden'.
Het appèl van ‘gewone leden’
Betonvlechters en projectontwikkelaars vragen zich vertwijfeld af op welke set ze zijn beland. Terwijl camera's flitsen, sluit Rita Verdonk haar relaas af met een laatste oneliner. Niemand reageert, alleen campagneleider Kay van de Linde slaat zijn handen stuk. De mannen van stavast maken het niet meer mee. Ze hebben inmiddels hun weg vervolgd op de BouwRAI. Ook Verdonk probeert weg te komen, maar wordt besprongen door de media. Van de Linde volgt het tafereel van een afstandje. 'Dit is geweldig', verzucht hij, 'maar belangrijker dan de NOS zijn nu die rokerige zaaltjes met zestig mensen. Dáár zitten de leden die moeten gaan stemmen'. Het is Nederland niet ontgaan: de VVD kiest haar lijsttrekker. De tijd dat de leiding van de partij in besloten kring de altijd mannelijke lijsttrekker aanwees, is voorbij. Ook bij de liberalen geldt nu: one man, one vote. Mark Rutte (39), staatssecretaris van Onderwijs, was de eerste die zich meldde voor het lijsttrekkerschap. De vacature ontstond na de teleurstellend verlopen gemeenteraadsverkiezingen in maart van dit jaar. Die werden 'aanvoerder' Jozias van Aartsen fataal. Hoewel Rutte medeverantwoordelijk was voor dat verlies, steunde de volledige partijtop zijn snelle kandidatuur. Die manoeuvre om een eventuele kandidatuur van de populaire Rita Verdonk te voorkomen, leek lange tijd te werken. Het onbekende kamerlid Jelleke Veenendaal diende zich nog wel aan, maar is kansloos. 'Die kan zich beter direct terugtrekken. Ze is een ronduit zielige vertoning aan het worden', zegt zelfstandig communicatieadviseur en VVD-lid Ton Elias. Ook haar populistische collega Anton van Schijndel overwoog zich te kandideren, zo bevestigt hij tegenover Intermediair. Tot plots de minister van Vreemdelingenzaken en Integratie zich aandiende. Ze kon naar eigen zeggen het appèl van 'gewone leden' niet langer negeren. Begin maart echter toetste ze haar kandidaatstelling al bij vertrouwelingen. Die reageerden positief. Wel waarschuwden ze voor haar beperkte dossierkennis. Verdonk wist genoeg. Let's go!, zoals ze bij haar kandidaatstelling zei. En zo leidt de na Fortuyn doorgevoerde partijdemocratie tot een ware titanenstrijd om de macht bij de liberalen.
Liberalisme met een hart
Let's go! -- maar waarheen? De discussie over de koers splijt de partij al sinds het vertrek van Frits Bolkestein als fractievoorzitter in 1998. Een keuze voor Verdonk of Rutte is bepalend voor die koers. Met Verdonk slaat de VVD rechtsaf en snijdt zij mensen als Geert Wilders en Marco Pastors de pas af. Rutte daarentegen leidt de partij richting het drukke midden van het politieke spectrum. Daarmee is de verkiezing ook een strijd om het gezicht van de VVD. Hoe is die strijd te winnen? En met wie maakt de VVD de grootste kans op kabinetsdeelname na 2007? Verdonk (50) wil de achterban verleiden met onversneden rechtse plannen: belastingverlaging en harde aanpak van criminele allochtonen. Daarmee versloeg Fortuyn de VVD in 2002. En dat is Van de Linde, destijds adviseur van Fortuyn, niet vergeten. De vraag is wel of Verdonk daarmee niet een generaal wordt in een reeds gestreden oorlog. 'Absoluut niet', zegt Anton van Schijndel. 'In 2002 is de dijk op rechts doorgebroken en daarna nooit hersteld. Rita kan dat nu alsnog doen'. Rutte wil af van het elitaire karakter van de VVD en er een brede partij rechts van het midden van maken. Innovatie en economie noemt hij als belangrijkste aandachtsgebieden, zonder de sociale vraagstukken uit het oog te verliezen. 'Liberalisme met een hart', noemt zijn campagneleider Frits Huffnagel het. Ruttes opmerking dat hij en Verdonk 'het politiekinhoudelijk volledig eens zijn' is dan ook opmerkelijk. Rutte is weliswaar niet zo links als wordt beweerd -- hij loodste zonder steun van de linkse partijen zijn strenge Wet Werk en Bijstand door de kamer --, de (inhoudelijke) verschillen met Verdonk zijn groot. Rutte is een voorvechter van het bijzonder (christelijk, joods, islamitisch) onderwijs en weet zich daarin gesteund door de achterban. Verdonk is, met in haar kielzog Ayaan Hirsi Ali, fel tegenstander. Het zou de segregatie bevorderen en de integratie ondermijnen. Een ander verschil is Ruttes uitspraak dat ook bijstandsmoeders VVD moeten stemmen.
Imago Verdonk belangrijkste wapen
Een opmerking die niet snel uit de mond van Verdonk zal worden opgetekend. Toch is een verdere inhoudelijke vergelijking lastig, om de simpele reden dat Verdonk zich nauwelijks heeft uitgesproken. Daar zit haar zwakte, weet Huffnagel uit ervaring. Van dichtbij zag hij hoe Gerrit Zalm in de verkiezingscampagne van 2003 leed onder zijn eenzijdigheid. Daarom wil Rutte twijfel zaaien bij de leden over Verdonks geschiktheid. Is ze in staat om breed geschoolde campaigners als Bos en Balkenende te verslaan? 'Dat is nou weer typisch Nederlands, om te benadrukken want er aan iemand mankeert', vindt Eurocommissaris en partijcoryfee Neelie Kroes. 'Rita is gevraagd voor deze portefeuille en doet dat fantastisch! Als ze de kans krijgt, zal ze laten zien dat ze zich ook andere beleidsterreinen eigen kan maken'. De onzekerheid daarover werkt in het voordeel van Rutte, die op Sociale Zaken en Onderwijs heeft laten zien wat hij kan. Daarnaast is Rutte, anders dan Verdonk, bekend met de partij. Hij was voorzitter van de jongerenorganisatie JOVD, zat in het hoofdbestuur en is al jarenlang actief op partijbijeenkomsten; een cv om mee aan te komen bij de trouwe achterban. Het draait evenwel niet om inhoudelijke verschillen, zeggen deskundigen. 'Het wordt een imagostrijd. Alleen al omdat Verdonks imago haar belangrijkste wapen is', zegt Tom van der Maas, voormalig adviseur van Frits Bolkestein. Verdonk overtuigt mensen met haar voorkomen, ziet ook Dig Istha, voormalig spindoctor van Wim Kok. 'Wat een dijk van een vrouw', zegt Istha tijdens haar presentatie in de RAI. Het zal de Amsterdamse zakenman en voormalig 'partijbaron' Ed Sinke als muziek in de oren klinken. Hij was het die in de desastreus verlopen campagne van mei 2002 zijn lijsttrekker Hans Dijkstal hard aanviel. De rechtse kiezers liepen volgens Sinke weg door Dijkstals gebrek aan profiel. Verwonderlijk is Sinkes toetreding tot het campagneteam van de uitgesproken Verdonk dan ook niet. Sinke en Huffnagel kennen elkaar overigens goed van de Amsterdamse VVD en zijn lid van dezelfde Rotaryclub. Met Van de Linde bewaakt Sinke Verdonks imago en tast dat van Rutte op geraffineerde wijze aan. Zoals Kamervoorzitter en partijgenoot Frans Weisglas dat eerder deed door Rutte weg te zetten als 'het jongere broertje van Wouter Bos'. Het was een mooie opmaat voor Verdonk aan te geven wat haar onderscheidt van de aimabele Rutte: 'Daadkracht en duidelijkheid'. Die uithaal viel slecht bij vooraanstaande VVD-leden. 'Het brengt de VVD in een levensgevaarlijke situatie', liet het erelid Henk Vonhoff optekenen. Vice-premier Zalm sprak liever van 'aanloopproblemen'. Rutte zelf reageerde geagiteerd op de persoonlijke aanval van zijn opponent en sprak de hoop uit dat het eenmalig was. Een foutje van Verdonk was het allerminst. De uithaal past in de strategie die Van de Linde voor ogen heeft. Het gaat niet om het belang van de VVD, het gaat om Rita Verdonk. Zoals het in 2002 ook om één persoon draaide. Toen was de boodschap dat de rechtse kiezers alleen in veilige handen waren bij Fortuyn, nu is er de VVD: Verdonks Volkspartij voor Daadkracht.
Welke troefkaarten te verwachten?
'Een persoonlijke aanval op Verdonk, dat zal Mark niet snel doen', zegt Quote-hoofdredacteur en jeugdvriend Jort Kelder. 'Hij is nu eenmaal mister nice guy'. Dat imago, van ideale en links georiënteerde schoonzoon, is precies waar Rutte met behulp van zijn jonge politiek assistent Bas van 't Wout en Huffnagel vanaf wil. 'Ik ben niet links', zei hij onlangs in een interview met Intermediair in een poging dat beeld bij te stellen. Hoe is dat beeld toch ontstaan? 'Vanaf mijn eerste dag in Den Haag werd er gezegd: "Hij draagt geen das en komt van de JOVD, dus die zal wel links-liberaal zijn"'. Ook Verdonk probeert op haar beurt de rond haar gerezen beeldvorming bij te sturen. Om van haar harde en kille imago af te komen, wordt haar menselijke kant belicht. 'Ik vind mezelf te dik', zei ze kortgeleden in roddelblad Privé. Haar populariteit heeft er vooralsnog niet onder te lijden. Rutte zet ondertussen een ander beproefd middel in: de openlijke steunbetuigingen van politieke kopstukken. Minister Hans Hoogervorst , burgemeester van Leeuwarden Geert Dales en de Amsterdamse wethouder Laetitia Griffith kan hij tot zijn fans rekenen. Dat geldt ook voor de partijprominenten Ed Nijpels en Frank de Grave. Frits Bolkestein, Ayaan Hirsi Ali en Neelie Kroes kozen kant voor Verdonk. Kroes: 'Het zijn beide goede kandidaten, maar het vrouwzijn geeft voor mij de doorslag. Bovendien zijn vrouwen teamplayers die hun ego niet laten prevaleren'. In de kabinetsploeg van de VVD gaan stemmen op om geen voorkeuren meer uit te spreken. Bij verdere tweespalt is de partij niet gediend, zo is het verhaal. Afspraken zijn er echter niet over gemaakt. Welke troefkaarten kunnen de kandidaten en hun spindoctors nog meer uitspelen in de komende tijd? Jort Kelder tipte Rutte vorige week per handgeschreven brief: 'Beste Mark, je moet nú met een tegenoffensief komen waarin jij aangeeft wat je wilt met de VVD. Verdonk wil de belastingen verlagen maar iedereen ziet dat ze niet weet waarover ze het heeft. Daag haar uit om in debat te gaan'. Rutte wil niets liever, maar Verdonk heeft het niet zo op inhoudelijke debatten. Tom van der Maas, aanhanger van Rutte, heeft een tip voor Verdonk om haar gebrekkige dossierkennis te camoufleren. 'Ze moet nu iets doen dat afleidt van de inhoud. Bijvoorbeeld zeggen dat ze de eerste vrouwelijke premier van Nederland wil worden'. 'Reken maar dat dat nog gaat gebeuren', zegt Jaques Monasch, campagneleider van PvdA-lijsttrekker Ad Melkert in 2002. 'Laat dat maar aan Kay van de Linde over'. Eind mei wordt bekend naar wie de voorkeur van de VVD-leden uitgaat. Een jaar later zijn de landelijke verkiezingen. Afgezien van de electorale winst is de vraag met welke leider de VVD de grootste kans maakt op regeringsdeelname. Rutte verkiest een nieuwe samenwerking met het CDA na 2007. Dat lijkt gezien de huidige peilingen utopisch. Of met Rutte een samenwerking met de PvdA mogelijk is, is onduidelijk. Rutte sluit, in een halsstarrig streven van zijn linkse imago af te komen, de PvdA nu al uit voor samenwerking. Zo'n afwijzing is in de politiek snel tenietgedaan, maar handig is het niet. Daarbij komt dat Rutte de ingezette campagnelijn van de gemeenteraadsverkiezingen wil voortzetten. Die was on-Nederlands fel en anti-PvdA van aard. Samenwerking met Bos komt dan weinig geloofwaardig over. Voor Rutte is het te hopen dat de aantrekkende economie de burger het beloofde zoet na het zuur gaat opleveren. Anders is de vooraanstaande rol van de VVD na 13 jaar meeregeren uitgespeeld. Het vooruitzicht op meeregeren is voor de VVD met Verdonk aan het roer nog beroerder. Ze sloot -- strategisch slim -- de PvdA niet uit voor samenwerking.
Voorspellingen zijn nog niet te doen
Voor de hand liggend is die combinatie allerminst. Wouter Bos zal alleen met Verdonk in zee gaan als de uitkomst hem daartoe dwingt. Immers, Verdonk is in de ogen van de sociaal-democraten de belichaming van het rechtse, inhumane beleid van dit kabinet. De motie van wantrouwen van de PvdA vorige week tegen Verdonk, was de bevestiging van dat negatieve sentiment. Kort daarop gaan regeren met Verdonk zou dan ook hypocriet zijn. Ook bij een belangrijk deel van het CDA zien ze Verdonk niet zitten. Haar uitzettingsbeleid van illegale migranten leidt binnen de linkervleugel van de partij al tijden tot verzet. De christen-democraten zien wekelijks in de peilingen welke prijs ze daarvoor betalen. Een volgend kabinet van het CDA met de VVD onder leiding van uitgerekend Verdonk lijkt dan ook onwaarschijnlijk. Met Verdonk als leider lijkt de VVD in 2007 de doodlopende steeg in te slaan die oppositie heet. Voorspellingen over een winnaar zijn nog niet te doen. De partij heeft te weinig inzicht in de voorkeuren van haar ruim 40 duizend leden in het land. 'Wat vinden ze belangrijk? Welke media nemen ze tot zich? Dat zijn vragen die eerst nauwgezet moeten worden onderzocht', zegt communicatiestrateeg Ton Elias. En onderzoek doen kost veel geld. Geld dat er niet is, zo leerde Rutte bij zijn kandidaatstelling. De 260 euro van het afhuren van het Haagse perscentrum Nieuwspoort moest hij zelf betalen. Daar had de partij niet aan gedacht. Aanloopproblemen, zou Gerrit Zalm zeggen.
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Weekblad archief'
Reageer, print of deel dit artikel
|
