Tegendraadse toppers

 Deel dit artikel

Een beetje slim bedrijf beperkt zich in magere tijden niet tot kostenreducties en personeels- en investeringstops. Wie lef heeft, investeert juist nu in nieuw personeel en materieel en koopt concurrenten op.

Niet iedereen reduceert
Anticyclisch investeren verstandig
Niets van de beurs aantrekken
Hart onder de riem
Belastingvoordeel mogelijk

Niet iedereen reduceert
Ad Scheepbouwer en zijn collega's bij andere telecombedrijven hebben het maar druk. Druk met het ontslaan van personeel, het annuleren van bestellingen en het stilleggen van projecten. Het gaat immers niet goed in de telecom. Het is dus geen wonder dat bezuinigingen en investeringsstops er aan de orde van de dag zijn en investeringsplannen in de ijskast zijn gezet.

Toch zijn niet alle telecombedrijven geobsedeerd door kostenreducties. Bij Scarlet Telecom in Lelystad barsten ze van de daadkracht en zijn ze juist flink aan het investeren. 'Vorig jaar hebben we een stuk of tien bedrijven overgenomen. Wij zijn in een paar jaar in omzet vertienvoudigd en we blijven overnemen. We hebben de laatste tijd bedrijven gekocht voor een tiende of een twintigste van de prijs die we er twee jaar geleden voor hadden moeten betalen', zegt Paul Gelderloos. Hij is directeur van Scarlet Telecom, een zogeheten carrier select, waarmee je goedkoper kunt bellen.

Terwijl de meeste telecombedrijven de investeringen beperken tot het uiterste minimum en een tijdshorizon hebben van het volgende kwartaal, investeert Scarlet er lustig op los in een van de meest noodlijdende bedrijfstakken van dit moment. Gelderloos kocht in 2001 onder meer het klantenbestand van UPC/Bel 1600 en de Nederlands vestiging van One.tel. Scarlet is nu de op een na grootste carrier select van Nederland.

Ook in de luchtvaart is het kommer en kwel. De kerosine wordt almaar duurder en veel mensen zijn sinds 11 september bang om te vliegen. De meeste maatschappijen zijn dan ook flink aan het bezuinigen. Maar discountmaatschappij Ryanair, die sinds enkele maanden ook op Nederland vliegt, plaatste onlangs bij Boeing een order voor honderd nieuwe toestellen. Niet ondanks, maar dankzij de economische crisis. Want Boeing is in deze magere tijden dolblij met elke bestelling die nu binnenkomt, zodat Ryanair veertig tot vijftig procent korting heeft bedongen. 'We hebben van deze economisch moeilijke tijden gebruik gemaakt om nieuwe, betere vliegtuigen te kopen', zei Michael O'Leary, de directeur van Ryanair, vorige week.

Anticyclisch investeren verstandig
Consultants en economen roepen het elke keer weer als de economie in een neergaande fase zit: anticyclisch investeren kan voor sommige bedrijven heel verstandig zijn. Als de vraag terugloopt, de beurskoersen dalen, investeerders bang worden en de winst onder druk staat, grijpen bijna alle ondernemers naar het meest voor de hand liggende, meest gemakkelijk te hanteren wapen om de gevolgen van de stagnerende omzet te beperken: de botte bijl. Budgetten worden naar beneden bijgesteld, er komt een personeelsstop - als het een beetje tegenzit, vliegen er zelfs mensen uit - en de investeringen worden geminimaliseerd. De meeste Nederlandse bedrijven hebben het afgelopen jaar zo'n scenario doorlopen.

'In de praktijk zijn er niet veel bedrijven die de moed hebben om in deze tijden te investeren om hun marktpositie te versterken', zegt Rob Schuyt, partner bij consultancy Booz Allen in Amsterdam. Sommige bedrijven zullen het geld domweg niet hebben en het evenmin kunnen lenen. Veel bedrijven kunnen wel investeren, maar durven het niet. Dat komt grotendeels door de gerichtheid op de effectenbeurs, want de meeste partijen die op de beurs actief zijn, hebben een korte tijdshorizon. 'Het geheugen van beleggers en analisten is heel kort. Risicomijdend gedrag wordt beloond en investeringen worden op dit moment door beleggers afgestraft met een koersdaling', zegt Schuyt. Ten koste van alles proberen bestuurders te voorkomen dat de kwartaalresultaten een keertje lager uitvallen. Vaak tegen beter weten in, maar uit ontzag voor de heilige beurs, staken bedrijven bij een beetje tegenwind de expansie.

Ook Geert Postma, managing director van strategisch adviesbureau Bain & Company in Amsterdam denkt dat deze magere tijden juist een buitenkans zijn om je positie te versterken. Postma: 'Bijna iedereen is momenteel vooral met zichzelf bezig en is daardoor erg naar binnen gericht. Dat betekent dat het nu juist het moment is om naar buiten te kijken en je positie te versterken door te investeren in overnames of door klanten van concurrenten af te pakken.'

Het adviesbureau geeft zelf het goede voorbeeld. Postma: 'Wij investeren zelf anticyclisch. We trekken nu in de hele wereld goede mensen bij andere consultants weg. Bij veel van onze concurrenten wordt fors gesneden en de beste mensen stappen vaak als eersten op. Daar maken wij gebruik van.'

Niets van de beurs aantrekken
Gelderloos van Scarlet vindt het wel prettig dat de meeste beursgenoteerde bedrijven zich zo sterk door het beursklimaat laten beïnvloeden. 'De meeste van onze concurrenten staan aan de beurs genoteerd, zodat ze nu zeer terughoudend zijn met investeringen. Wij zijn eigendom van privé-investeerders, waardoor we ons niets van de beurs hoeven aan te trekken', zegt Gelderloos.

Gelukkig zijn er ook bedrijven die wel een notering hebben, maar die hun expansie niet laten saboteren door een slecht beursklimaat. 'Het zijn nu juist tijden om te kopen, niet om te verkopen', zei Philips-topman Gerard Kleisterlee nog geen jaar geleden, toen de economie al duidelijk aan het afkoelen was. Philips heeft grote ambities met zijn medische divisie, die nu de op een na grootste divisie is binnen het concern (na de lichtdivisie). Door overnames van onder meer het Britse Marconi verdubbelde de omzet van de medische divisie van Philips vorig jaar tot bijna vijf miljard euro.

Als er één ijzersterk voorbeeld is van gedurfd overnemen in een laagconjunctuur is het wel de overname begin deze maand door aannemer BAM NBM van de veel grotere branchegenoot HBG. Hoewel de beurs niet zit te wachten op aandelenemissies, wil de bouwer uit Bunnik deze zomer nieuwe aandelen uitgeven om de overname te financieren. Als de operatie slaagt, wordt BAM NBM voor een prikje een van de grotere internationale bouwers van Europa.

Hart onder de riem
De anticyclische investeerders kregen begin deze maand een hart onder de riem gestoken door consultantsbureau McKinsey. De onderzoekers bestudeerden het investeringsgedrag en de koersontwikkeling van aandelen van zo'n duizend bedrijven gedurende bijna twintig jaar. Wat bleek? Bedrijven die tijdens een laagconjunctuur gewoon doorgaan met investeren voor de lange termijn en evenmin rigoureus snijden in de lopende kosten, laten als de economie weer aantrekt veel betere resultaten zien dan de ondernemingen die bij tegenwind meteen fanatiek gaan bezuinigen, en dat wordt bij een aantrekkende economie beloond met een meer dan gemiddelde stijging van de beurskoersen.

Opmerkelijk is dat bedrijven die zich tijdens een recessie niet gek laten maken en gewoon doorgaan met investeren, zich volgens McKinsey in de goede jaren evenmin door korte-termijn ontwikkelingen laten opjutten. De meeste bedrijven slaan in een hoogconjunctuur flink aan het overnemen. Hun beurskoers is dan meestal hoog, zodat ze makkelijk met hun eigen aandelen kunnen betalen.

Dezelfde bedrijven die in magere jaren blijven investeren, blijken tijdens een hoogconjunctuur juist relatief minder geld uit te geven aan overnames dan hun procyclische concurrenten. Met andere woorden, wie op lange termijn durft te denken en niet te snel in paniek raakt of euforisch wordt, wordt daarvoor uiteindelijk beloond met een hogere winstmarge en een hogere beurskoers.

Belastingvoordeel mogelijk
Er is nog een reden waarom het verstandig kan zijn om bij tegenslag te blijven investeren: het kan belastingvoordeel opleveren. Half juni promoveerde Jacco Wielhouwer, die in het dagelijks leven econometrist is bij ING, op een proefschrift over het verband tussen belastingen en investeringen. Zijn conclusie luidt dat het voor bedrijven die verlies maken fiscaal gezien gunstig kan zijn om anticyclisch te investeren. Het voert te ver om er gedetailleerd op in te gaan, maar in de kern komt dat doordat bedrijven geen belasting betalen als zij verlies maken, maar wel als ze winstgevend zijn.

Wielhouwer noemt als voorbeeld het zwaar verliesgevende KPN, dat thans veel investeringen in de ijskast heeft gezet of vertraagd uitvoert. KPN zou nu het miljardenverliezen lijdt eigenlijk juist extra moeten investeren, en als de economie weer aantrekt en de onderneming weer winst maakt, de investeringen weer moeten beperken. Op termijn betaalt KPN dan minder belasting dan wanneer het de winst en de investeringen gelijk met elkaar laat opgaan.

Anticyclisch investeren kan, kortom, om verschillende redenen veel bedrijven voordeel opleveren. Dat wil niet zeggen dat je in mindere tijden niet op de kosten moet letten. Als de vraag naar schroefjes terugloopt met twintig procent, kun je maar beter de productie beperken, anders liggen voor je het weet de loodsen vol schroefjes waarop niemand zit te wachten. Kostenreductie is een van de wapens om je te beschermen tegen de gevolgen van een inzakkende vraag. Maar wie slim is, probeert uit een slappe periode ook strategisch voordeel te behalen door voor weinig geld branchegenoten over te nemen of, zoals Ryanair, flinke kortingen te bedingen bij strategische orders.

Overgenomen uit Intermediair, 27 juni 2002