Het gaat bergafwaarts met de biobak
Auteur: Kees Versluis |
26-12-2003
|
 Mail dit artikel
Steeds minder mensen gooien aardappelschillen en theezakjes in de biobak. En steeds meer wetenschappers zeggen dat dat eigenlijk niet zo erg is. Toch zal het nog wel even duren voordat de gft-bak wordt afgeschaft.
Afval scheiden, scheiden, scheiden
Minder groen bewustzijn
Waarom verplicht gft scheiden?
Effecten van de biobak
Vergassen van gft-afval
Afval scheiden, scheiden, scheiden
Het huishouden is de afgelopen halve eeuw een stuk eenvoudiger geworden. Dankzij stofzuiger, wasmachine en nog zo wat van die apparaten. Maar er is één uitzondering: de vuilnisbak. Gooide oma in de jaren zestig alle rotzooi in één en dezelfde bak, tegenwoordig zou huishoudelijk afvalmanagement niet misstaan als apart vak in het voortgezet onderwijs. Een fatsoenlijk mens gooit papier al decennia niet meer in de vuilnisemmer. Glas hoort sinds 1978 in de glasbak, en menig gemeentebestuur gaat zelfs dat niet ver genoeg. Vaak staan er aparte bakken voor groen, bruin en wit glas. Chemisch afval, dat geven we netjes mee aan de chemokar. En sinds 1994 is het wettelijk verplicht groente-, fruit- en tuinafval apart in te zamelen in de gft-bak.
Veel gemeenten lieten het daar niet bij. Vooral vooruitstrevende, groene dorpen bedachten bakken en kratten in allerlei kleuren voor gescheiden inzameling van de meest uiteenlopende soorten afval: plastic, oude schoenen, melkpakken en ga zo maar door. 'Het is eigenlijk verbazend dat het gescheiden inzamelen ondanks al die extra moeite tot nu toe zo succesvol is geweest', zegt Arthur Mol, hoogleraar milieukunde in Wageningen. Maar de Nederlandse inzamelwoede vertoont de laatste jaren barstjes. 'De hoeveelheid opgehaald gft-afval daalt licht', zegt Mol. De cijfers bevestigen dat. De 25 Nederlandse installaties voor gft-afval composteerden in 2000 nog 1,57 miljoen ton groenafval. De laatste cijfers (2002) laten zien dat dit gedaald is tot 1,44 miljoen ton.
Aan plaatsen als Cadzand, Blaricum en Wassenaar ligt het niet. Kleine, rijke dorpen, daar lijkt het thuis afval scheiden tot lokale volksport verheven. Het zijn de grote steden, en met name de arme wijken, waar de gescheiden inzameling spaak loopt. De cijfers tonen de immense verschillen. Het milieubewuste Schiermonnikoog was in 2001 koploper gft-inzamelen. Per inwoner werd in dat jaar maar liefst 275 kilo aan groene composteerbare rommel opgehaald. Hoe anders was dat in Rotterdam met 22 kilo. Amsterdam en Den Haag kwamen zelfs niet verder dan 13 kilo groenafval per inwoner in 2001.
Minder groen bewustzijn
Met name in Den Haag is het groene bewustzijn de laatste jaren achteruitgehold; in 1998 werd nog bijna tweemaal zoveel opgehaald als nu. Niet dat de gemeente het niet probeert. Anders dan in Amsterdam -- waar in veel wijken gft-afval überhaupt niet wordt opgehaald -- rijdt de groene vuilniswagen bijna overal in De Haag braaf zijn rondjes. 'Alleen de Schilderswijk doen we niet meer', zegt een woordvoerster van de gemeente. Want allochtonen hebben de gft-bak nooit begrepen. Maar ook de Hagenezen in de andere wijken vertikken het de laatste jaren hun groenafval in een aparte bak te gooien. En als ze het wel doen, dan zit er vaak te veel ongewenste rommel doorheen. Plastic bijvoorbeeld, of chemische troep. En dan wordt zo'n partij gft-afval bij de poort van de verwerkingsinstallatie alsnog afgekeurd.
Den Haag blijft stug doorgaan met inzamelen, maar steeds meer andere grote (binnen)steden haken af. Officieel mag dat eigenlijk niet. Iedere burger heeft namelijk het recht zijn groenafval apart in te leveren. Maar als gemeenten met goede argumenten ontheffing aanvragen, dan krijgen ze die vaak. Dalende cijfers, steeds minder gemeenten die loyaal meewerken: hoe moet het verder met het gft-afval in Nederland? De deskundigen van het onafhankelijke Afval Overleg Orgaan denken daar momenteel hard over na en komen naar verwachting deze maand nog met een advies. Want dat het anders moet, is volgens velen duidelijk. 'Vroeger was het evident dat de biobak een goede zaak was. Nu staat dat ter discussie', zegt Mol.
Waarom verplicht gft scheiden?
Met welke argumenten is die gft-bak tien jaar geleden eigenlijk verplicht gesteld? Het is goedkoper, zeggen de aanhangers. Gewoon afval ('restafval' uit de grijze vuilniszakken) wordt tegenwoordig nauwelijks nog gestort, maar verbrand. Zo milieuvriendelijk mogelijk, en dat kost geld. Het groenafval laten verwerkers een aantal weken rotten in speciale bakken, totdat vruchtbare compostgrond ontstaan is. Die wordt verkocht als potgrond aan tuincentra of aan boeren voor bemesting van hun land. Kost al met al ook geld, maar minder, aldus de voorstanders. En dan is het ook nog eens beter voor het milieu, vervolgen ze. In plaats van vieze as verlaat immers schone compost de afvalinstallatie. En die compost houdt ook nog eens onze landbouwgrond vruchtbaar.
Maar dat milieuvoordeel van de biobak wordt de laatste tijd betwist. Belangrijkste bron voor die twijfel is een uitgebreide levenscyclusanalyse door het Afval Overleg Orgaan. In zo'n analyse worden alle denkbare milieufactoren meegenomen, tot de CO2-emissie tijdens de productie van de groene plastic biobakken aan toe. En wat bleek: milieuvoordeel van gft-afvalscheiding is er niet of nauwelijks. Ofwel: burgers kunnen hun aardappelschillen eigenlijk net zo goed in de grijze vuilniszak kieperen. En de kosten dan, die bij verwerking van gft-afval beduidend lager zouden zijn? Ook dat wordt steeds vaker betwist. 'De prijzen van verwerking van rest- en groenafval tenderen naar elkaar', zegt Bert Hamelers, gft-deskundige aan de Wageningen Universiteit.
Prijs- en milieuvoordelen -- vroeger onbetwist -- staan dus ter discussie. En daar is nog iets bij gekomen: gezondheid. Uit een recent grootschalig onderzoek van Inge Wouters, milieukundige van de Universiteit Utrecht, blijkt dat vuilnismannen die gft-afval ophalen en verwerken veel last krijgen van aandoeningen aan de luchtwegen. Dat varieert van ontstekingsreacties in de neus en bovenste luchtwegen tot kortademigheid, hoesten en het opgeven van slijm. De oorzaak: organisch stof, zoals schimmeldeeltjes en bacteriepoep dat rond het groenafval zweeft. Afvalverwerkers ademen het permanent in.
Effecten van de biobak
Wouters onderzocht ook de gevolgen van de biobak in huis. De effecten liegen er niet om. Het stof op de keukenvloer in 'gft-huishoudens' blijkt driemaal zoveel bacteriële rommel te bevatten als in huishoudens die niet aan gescheiden gft-inzameling doen. Schimmels blijken zelfs acht keer vaker aanwezig. Hoe erg is dat? 'Daar hebben we geen onderzoek naar gedaan', zegt Wouters. Maar de gezondheidsklachten van de gft-vuilnismannen doen vermoeden dat ook de gewone burger vaker moet hoesten door de biobak. De Utrechtse milieuonderzoeker pleit er daarom voor de biobak buiten neer te zetten. Dat laatste is geen probleem als je een leuke achtertuin hebt in een doorsnee-Vinex-nieuwbouwwijk. Maar is een stuk lastiger tien hoog op een flat in de Bijlmer.
Dat achterstandswijken in grote steden het zo massaal laten afweten als het op afvalscheiding aankomt, kan zelfs bij de meest doorgewinterde milieuwetenschappers op begrip rekenen. Daar moeten we niet over zeuren, vindt bijvoorbeeld ook Heleen Bartelings, die jaren het gft-beleid van Nederlandse gemeenten onderzocht en daar begin deze maand in Wageningen op promoveerde. 'Grote gemeenten kunnen beter geld steken in het ontwikkelen van mechanische scheidingstechnieken voor organisch afval dan in het gescheiden ophalen van organisch afval', luidt de eerste stelling van haar dissertatie. Ofwel, scheidt het groen en grijs afval gewoon binnen de afvalverwerkingsinstallatie. Dat lukt technisch steeds beter. En dan ben je in één klap van dat hele biobakcircus verlost.
Bij Vagron in Groningen gebeurt dat bijvoorbeeld al jaren. En ook in Friesland staat tegenwoordig een afvalfabriek die het gft-afval uit het grijze vuilnis sorteert. Daar kleven grote nadelen aan, roepen milieukundigen in koor. En dat weet Bartelings ook wel. Zo blijft het gft-afval dat een tijd tussen gewoon vuilnis gelegen heeft, een beetje smerig, hoe goed je het ook filtert. 'Er blijven te veel zware metalen aanwezig. Daarom is het nu nog niet goed mogelijk dit te composteren.' Bij afvalverwerker Vagron in Groningen doen ze daarom andere dingen met dit (licht verontreinigde) gft-afval. Het wordt vergast tot schone bio-elektriciteit, zegt een woordvoerster van Vagron. Werkt prima, en de kosten zijn lager dan bij verwerking van grijs afval.
Vergassen van gft-afval
Dat vergassen van gft-afval is inderdaad erg interessant', zegt een woordvoerder van het Afval Overleg Orgaan. Goede kans dat dat de toekomst heeft. En zelfs compostering van gft-afval tussen het gewone vuilnis is misschien toch mogelijk. 'Het percentage zware metalen blijft volgens Nederlandse normen te hoog', zegt wetenschapper Bert Hamelers. Dat zal ook in de toekomst niet veranderen. Tenzij Nederland op de mildere Europese metaalnormen. Dan zou het gft-afval uit de grijze zak wel tot compost mogen worden verwerkt. Al met al redenen genoeg om het landelijke gft- ophaalprogramma, dat nu tien jaar loopt, af te bouwen, vinden sommigen. Gescheiden gft-inzameling heeft haar beste tijd gehad, zei bijvoorbeeld André Faaij, onderzoeker aan de Universiteit Utrecht onlangs in de Volkskrant.
Toch willen veel milieuwetenschappers en Vromambtenaren daar niet aan. De biobak heeft namelijk ook een opvoedkundig aspect, zeggen ze. Het houdt de burger milieubewust. Als groenafval in de grijze vuilniszak mag, denken we: flikker die batterijen er dan ook maar bij', zegt Hamelers. 'Zelfs als de milieubalans tussen scheiden en niet-scheiden gelijk is, zeg toch: doorgaan met gescheiden gft-inzameling', betoogt Mol. 'Vanwege de betrokkenheid van mensen bij milieuvraagstukken. Waarom zouden ze anders nog bewust met het openbaar vervoer reizen, of zuiniger doen met energie?'
Hoe het gft-kwartje precies valt, hangt in belangrijke mate af van het advies dat het Afval Overleg Orgaan zeer binnenkort uitbrengt. Velen vermoeden waar dat op neer zal komen. Radicaal afschaffen van de biobak zal het overlegorgaan niet aandurven. Het wordt waarschijnlijk een compromis. Plaatsen als Schiermonnikoog, Appelscha en Lutjebroek moeten vooral doorgaan met de gescheiden inzameling. Maar voor grote en middelgrote steden zal het eenvoudiger worden ermee te kappen als ze dat willen. En iedere gemeente moet zelf tarieven en eventuele boetes kunnen vaststellen. Milieubeleid op maat. Compostverwerker Essent Milieu zou het betreuren. Aanbod en kwaliteit van gft-afval worden dan afhankelijk van de plaatselijke wethouder', klaagt John van Haeff, manager compostering. Dat betekent volgens Van Haeff dat het aanbod verder terug zal lopen. 'En dat terwijl die compostmarkt tegenwoordig zo goed loopt. Zonde.
Overgenomen uit Intermediair, 18 december 2003
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Weekblad archief'
Reageer, print of deel dit artikel
|
