Tips voor twijfelende starters
Zo ontdek je wat je wilt
Auteur: Astrid van den Brandhof |
01-04-2010
|
 Mail dit artikel
Afgestudeerd, en dan? Zodra de bul binnen is, slaat de existentiële twijfel toe. Want: wat wil je later worden? Negen vragen en antwoorden.
Ik weet niet wat ik wil, wat nu?
Kom in ieder geval uit je luie stoel en ga op onderzoek uit. Het kost tijd en energie om erachter te komen wat je wilt. Onderschat niet dat oriëntatie een essentieel onderdeel is van het sollicitatieproces. ‘Veel afgestudeerden denken dat ze even een cv en brief in elkaar zetten en klaar zijn om te solliciteren, maar dat is een denkfout’, zegt Daniëlle van Eeuwijk, managing consultant bij werving- en selectiekantoor YER. Bij het zoeken naar je eerste baan is het normaal om 70 procent van de tijd te besteden aan het onderzoeken van je persoonlijkheid, de arbeidsmarkt en de bedrijfscultuur die bij je past. Slechts 30 procent besteed je aan het solliciteren zelf, zoals brieven schrijven, gesprekken voorbereiden en voeren.
Waarom twijfel ik toch zo?
Omdat je jezelf nog niet zo goed kent en nauwelijks benul hebt van je mogelijkheden op de arbeidsmarkt. Het is daarom logisch dat pas afgestudeerden twijfelen. In de eerste plaats omdat de meeste academische studies niet direct op een beroep gericht zijn. En hoewel het hbo wel meer beroepsgericht is, kun je ook daarmee vaak veel kanten op. Het gevolg is dat je zelf maar moet uitzoeken wat jouw mogelijkheden zijn. Daarbij is het moeilijk om zicht te hebben op wat voor werk er allemaal bestaat. ‘De arbeidsmarkt lijkt soms wel een black box’, zegt Amarins Renema, loopbaancoach aan de Universiteit van Amsterdam. Je weet eenvoudig niet wat er allemaal bestaat aan functies, bedrijven en vakgebieden.
De lastigste veroorzaker van twijfel is doorgaans een gebrek aan zelfkennis. Studenten krijgen over het algemeen weinig persoonlijke feedback en weten daardoor niet goed wat hun kwaliteiten en zwakke punten zijn. Het is dus normaal als je twijfelt. ‘Maar’, zegt loopbaancoach Els Ackerman, ‘het is niet normaal als je tot je afstuderen nooit serieus hebt nagedacht over werk.’
Waar moet ik beginnen?
Begin bij jezelf. Je kunt pas gericht zoeken naar een baan wanneer je een helder zelfbeeld hebt. Om erachter te komen waar je kwaliteiten liggen is grondig onderzoek nodig. Loopbaancoach Renema vraagt altijd aan haar studenten wat ze allemaal al gedaan hebben. Dat gaat verder dan studie en werk; je moet breed kijken naar je hele leven en een paar rode draden ontdekken. Bijvoorbeeld: welke taken vind je altijd leuk en pak je spontaan op? Was dat organiseren, creatief zijn of iets beleidsmatig? Deed je het liever samen of alleen? Vraag jezelf ook af waar je trots op bent. Dat zijn dingen die goed zijn gegaan én die belangrijk voor je zijn.
Verder is het slim om feedback van anderen te vragen. ‘Want een zelfbeeld vorm je door het principe van self-reflected appraisal’, verduidelijkt Yolanda Buchel, auteur van loopbaanboek Jij bent aan Z. Dat houdt in dat je een beeld van jezelf opbouwt aan de hand van complimenten en kritiek van anderen. Overigens kan zelfkennis via familie vergaren ook een nadeel hebben: zij hebben soms nog een oud beeld van je, dat niet meer klopt met hoe je nu bent.
Wat kan ik met deze zelfkennis? Ik weet nog steeds niet wat ik wil.
Ga stage lopen. Dat is een ideale manier om erachter te komen wat je wel en wat je niet wilt. Je ervaart dan hoe het werkende leven er uitziet en wat het werk inhoudt. De vraag waar management consultant Van Eeuwijk op hamert is: waar krijg je energie van? Probeer tijdens je stage uit te vinden bij welke activiteiten je je energiek voelt en wanneer iets je juist veel moeite kost. Zet je voelsprieten uit: zijn het de Excel-bestanden en -analyses waar je warm van wordt, of vind je het juist leuk om te presenteren voor een grote groep?
Ook belangrijk: bij weten wat je wilt, hoort een gevoel van verlangen. Je moet het gevoel krijgen dat je in een bepaalde rol zou willen werken. Loopbaancoach Renema zegt hierover: ‘Veel twijfelaars zetten overal plussen en minnen bij, maar het is ook een kwestie van een onderbuikgevoel over wat voor jou belangrijk is.’ Dat gaat over grote dingen zoals: wat is je ideaalplaatje voor later? Wat wil je aan de wereld bijdragen? Waarmee ben je tevreden? Is dat geld, vrijheid of iets anders?
Oefening 100 kwaliteiten
Verzamel bij jezelf, je vrienden, je familie, je collega’s in je bijbaan, je sportmaatjes, je muziekleraar etc wat zij sterk aan je vinden. En vraag zo concreet mogelijk door opdat je echt een beeld hebt wat jij precies doet wat hen opvalt als kwaliteit. Leuke gesprekken heb je er ook door!
Blader met deze kwaliteiten naast je de vacaturesites door, wat valt je op?
Uit: Jij bent aan Z (2008), Yolanda Buchel
Doe je huiswerk: lees vacatures
Hoe vind ik op de arbeidsmarkt de functie die bij mij past?
Tot haar verbazing maakt Daniëlle van Eeuwijk soms mee dat afgestudeerden niet weten wat de functie van een marketingmanager inhoudt, terwijl ze zeggen dat ze het willen worden. Van Eeuwijk: ‘Je moet jezelf verdiepen in de arbeidsmarkt. Dat is een kwestie van je huiswerk doen.’ Lees kranten, lees vacatures, kijk op LinkedIn, lees interviews met mensen over hun baan (zie bijvoorbeeld Intermediair) en praat zelf met mensen. Vraag aan bekenden of zij iemand kennen die marketingmanager is, als die functie je wat lijkt. Vraag diegene vervolgens wat hij precies doet: is de functie specialistisch of organisatorisch? Werkt hij in projecten, met deadlines of doorlopend aan een proces? Werkt hij alleen of in een team en is er contact met klanten/relaties? De meeste mensen vinden het leuk om te praten over hun werk; maak daar gebruik van.
Een functie buiten mijn vakgebied, kan dat ook?
Als je rond je afstuderen ontdekt dat je toch ergens anders wilt werken dan in de richting van je studie, is het belangrijkste om daarvoor een goede motivatie te hebben. Want er zal tijdens sollicitaties zeker naar gevraagd worden. Zowel een stage in je studierichting of in je ‘nieuwe’ richting kan helpen om een betere motivatie en onderbouwing te hebben voor je ‘switch’. Ackerman adviseert bij twijfel om toch een stage of baan uit te proberen in het vakgebied van je studie. Dan weet je pas echt of het wel of niet iets voor je is, en kom je er eveneens achter welke factoren in het werk jou wel aanspreken. Voor academici is het vaak makkelijker om te switchen dan voor hbo’ers. Veel bedrijven zijn geïnteresseerd in mensen met een academisch denkniveau en hechten minder waarde aan de precieze studierichting. Dit geldt bij uitstek voor traineeships. Bedrijven bieden daarin veel mogelijkheden om jezelf te ontwikkelen.
Ik weet nu ongeveer wat ik wil, solliciteren dan maar?
Pas op! Voordat je gaat solliciteren nog twee waarschuwingen. Ten eerste: een baan is meer dan alleen de functie. Vergeet niet het belang van de bedrijfscultuur, collega’s en je aankomende baas. Is de bedrijfscultuur informeel of formeel? Is de organisatie commercieel of niet en sta je achter het product of dienst van het bedrijf? Dit kun je uitzoeken door gesprekken te voeren tijdens open dagen bij bedrijven of via je eigen contacten.
Ten tweede: ga niet reactief om met vacatures. Veel werkzoekenden kijken niet of een vacature bij hen past, maar of zij bij de vacature passen. Maar bij het solliciteren kun je het best van jezelf uitgaan. Onderstreep in vacatures wat jou aanspreekt, leg ze vervolgens naast elkaar en creëer zo je eigen functieprofiel. Zo weet jij voor jezelf wat jouw ideale vacature is.
Is deze baan niet te hoog gegrepen?
Als je twijfelt aan je competenties, kun je een persoonlijke risicoanalyse doen: vraag jezelf af hoe erg het is als het niet lukt. Het ligt ook aan je karakter of je iets aandurft of niet. Hierbij is er een duidelijk verschil tussen jongens en meisjes: jongens denken meestal dat ze iets wel kunnen, terwijl meisjes vaak de norm hanteren dat ze er 80 procent zeker van willen zijn dat het niet te hoog gegrepen is. Daardoor laten meisjes zich eerder leiden door twijfel. Buchel: ‘Twijfel hoort bij het leven, je weet pas of je het kan als je het probeert.’
Hoe belangrijk is je eerste baan en wat als het tegenvalt?
Buchel: ‘Ik kreeg zelf ooit advies van iemand bij Philips die zei: “Joh, welke eerste baan je hebt is helemaal niet zo belangrijk, je leidinggevende die je feedback geeft is belangrijk.” Zorg dat je in je eerste baan de mogelijkheid hebt om veel te leren (bijvoorbeeld van je baas), of ga werken in een tof bedrijf waar je je op je gemak voelt en waar je goed je weg kunt vinden.
Voor twijfelaars die het nog steeds niet weten, de allerlaatste tip: zie je eerste baan als een ontdekking. Probeer niet die ene perfecte baan te vinden, dan maak je de wereld te klein voor jezelf. Ackerman: ‘Als je echt niet weet wat je wilt, dan maakt het niet uit wat je eerste baan is. Je volgende baan wordt gerichter.’ Want meestal weten mensen na één of twee banen al veel beter wat ze willen. Het belangrijkste is dus dát je aan het werk gaat en stopt met het lezen van dit soort artikelen.
‘Ik wilde liever organiseren en projecten opzetten’
Albertine Bresters (27)
Studeerde: rechten, specialisatie internationaal recht (wo)
Baan: management trainee bij Imtech (Europese technisch dienstverlener)
‘Ik merkte tijdens mijn master internationaal recht dat ik minder drive had dan andere mensen om rechtszaken te volgen. Ik vond contractenrecht leuker; dat is meer gericht op het bedrijfsleven. Toch wilde ik na mijn studie rechten de advocatuur niet meteen afschrijven. Het is een logische stap, dus ging ik stage lopen bij een advocatenkantoor op de afdeling mededingingsrecht. Ik had het naar mijn zin, maar besefte dat ik de omgang met de mensen vooral leuk vond en niet het inhoudelijke werk. Ik ging niet echt de diepte in bij onderwerpen die ik uit moest zoeken. De advocatuur is specialistisch, terwijl ik meer een generalist ben. De beoordeling van mijn stage luidde dan ook: “Je hebt het in je om een goed advocaat te zijn, mits je hiervoor voldoende gemotiveerd bent.” Dat zette me aan het denken, want daar twijfelde ik zelf ook aan.
De dynamiek van het bedrijfsleven trok me aan. Ik wilde liever organiseren en projecten opzetten. Dat vind je meer in managementfuncties. Toch vond ik de overstap naar het bedrijfsleven moeilijk, want ik kende het niet, terwijl ik ondertussen wel ervaring had in de advocatuur. Maar het gevoel dat ik meer uit mezelf kon halen gaf de doorslag. Zonder die stage bij een advocatenkantoor was het een onbezonnen beslissing geweest, want dan had ik de praktijk van de advocatuur niet gezien. Het bestaan van management traineeships maakte voor mij de beslissing makkelijker, want zo hoefde ik nog niet te kiezen voor een speciale functie. Ik werk nu op verschillende afdelingen en leer het bedrijf goed kennen.’
‘Ga ik voor safe, of voor mijn ambitie?’
Lennard Nijenhuis (26)
Studeerde: culturele maatschappelijke vorming (hbo) en de master social policy and social work in urban areas (wo)
Baan: operationeel manager bij Spark (Nederlandse NGO voor ontwikkelingssamenwerking) in Kosovo
‘Tijdens het afstuderen raakte ik in de stress over het vinden van een eerste baan. Ik ging daarom de cursus effectief solliciteren volgen aan de Universiteit van Amsterdam. Niet lang daarna solliciteerde ik op een functie als coördinator voor een buurtcentrum in Amsterdam. Een uitdagende functie die perfect aansloot op mijn studie, met een goed salaris en in het centrum van Amsterdam. Na enkele gesprekken kreeg ik de baan. Iedereen vond het goed dat ik zo snel werk had gevonden, ondanks de crisis. Toch twijfelde ik, want de baan paste niet bij mijn eigenlijke ambitie om in het buitenland te gaan werken in de ontwikkelingshulp. Maar ik had geen idee of een geschikte internationale functie binnen mijn bereik lag.
Ik besloot de baan in Amsterdam uiteindelijk niet te nemen. Het zou volgens mij mijn kansen verkleinen om ooit nog te kunnen werken in de ontwikkelingssamenwerking, want zo’n eerste baan geeft veel richting aan je loopbaan. Een week later bezocht ik een carrièredag van de universiteit. Daar stond Spark, een organisatie voor ontwikkelingssamenwerking. Ze hadden per direct een stagiaire nodig voor een project in Kosovo. Dat ging ik doen, want het is lastig om werk te krijgen in de ontwikkelingssamenwerking zonder relevante ervaring. Na zes maanden werd mijn stagecontract verlengd en nu heb ik een vast contract. Het was absoluut een goede keuze. Als ik de baan in Amsterdam had genomen, had ik op safe gespeeld, maar mijn ambitie tekort gedaan.’
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Van studie naar baan'
Reageer, print of deel dit artikel
|
