Overname Air France-KLM: Misser of mazzel?
Air France-KLM heeft even genoeg van Italiaanse trots
16-04-2008
| Reacties: 1
|
 Mail dit artikel
Twee weken geleden zag Air France-KLM af van de overname van het vrijwel failliete Alitalia. Komt er nog een tweede kans?
Een misrekening. Dat was het. Iedereen wist dat Alitalia alleen gered kan worden door Air France-KLM, dat elk ander reddingsplan niet meer is dan een fantoom. Maar de acht Italiaanse vakbonden, de negende was al eerder afgehaakt, vonden de onderhandelingen twee weken geleden bij uitstek de gelegenheid om hun hand te overspelen. Ze legden onverwacht, en met een gezien de situatie ongepast bravoure, een aanvullend eisenpakket op tafel en wachtten vol vertrouwen op de witte vlag van de man tegenover hen, Jean-Cyril Spinetta, president-directeur van Air France-KLM.
Het betekende - voorlopig? - het einde van de reddingsoperatie. Spinetta stond op, gaf de aanwezigen een hand en vertrok. De Frans-Nederlandse onderneming 'betreurde' dat de onderhandelingen waren afgebroken, zo liet het hoofdkwartier in Parijs weten.
Spinetta was niet de enige die het voor gezien hield. Maurizio Prato, president-directeur van Alitalia, die zijn prestige had geïnvesteerd in het slagen van de overname, trad acuut af. Hij gaf een verklaring uit dat 'er een vloek rustte' op de onderneming en dat alleen 'een exorcist' redding kon bieden. Die uitspraak zal vermoedelijk tot in lengte van dagen geciteerd worden, maar als diagnose schiet ze te kort, tenzij Prato bedoelde wat veel Italianen denken dat hij bedoelde, maar uit kiesheid niet uitsprak. De 'vloek' zou in dit geval niets bovennatuurlijks zijn en de verderfelijke inmenging van de politiek in de economie betreffen.
De politieke partijen beschouwen de economie als hun domein waarin zij kunnen doen en laten wat ze willen. Grote ondernemingen die net als Alitalia (deels) staatseigendom zijn, worden onder andere misbruikt voor het botvieren van een van de grote nationale ondeugden, het nepotisme. Zo'n (staats)bedrijf moet, als het even kan, niet alleen winst maken, maar ook aanhangers van een politieke partij aan een baan helpen. Zo was Alitalia voorheen de privéspeeltuin van een vleugel van de christen-democraten die werd geleid door de veelvoudige premier en minister van Buitenlandse Zaken, Andreotti. Nu is die rol overgenomen door de Allianza Nazionale (AN), ooit neofascistisch, maar nu bijna fatsoenlijk rechts.
Het gevolg is dat Alitalia is belast met te veel personeel (zeventienduizend man), te hoge personeelskosten heeft, niet rendabel is en met subsidies en leningen in de lucht moest worden gehouden. Dat was gebruikelijk in een land waar men problemen bij voorkeur niet oplost, maar zich eruit probeert te ritselen. Die weg is echter afgesloten sinds de Europese Unie waakt over faire concurrentieverhoudingen. Men moet op zoek naar andere oplossingen en dat blijkt lastiger dan gedacht. Maar dan is er, inderdaad, altijd weer Silvio Berlusconi.
De AN is een bondgenoot van Berlusconi's coalitie 'Volk van de Vrijheid'. De rechtse populist, mediatycoon, miljardair en voorzitter van de voetbalclub AC Milan was ook een paar maal minister-president. Dat waren voor Italië geen goede tijden. Berlusconi had en heeft vooral oog voor zijn eigen belangen en die van zijn vrienden. Niet vreemd in Italië, maar Berlusconi dreef het wel heel ver door. Zo ver dat het Engelse weekblad The Economist hem vorige week voor de zoveelste keer 'ongeschikt' voor het ambt verklaarde.
Hoewel deze diskwalificatie in de Italiaanse pers plichtmatig werd afgedrukt, lijkt de kiezer zich daar weinig van aan te trekken. Berlusconi is hard op weg opnieuw regeringsleider te worden. Volgende week zijn er parlementsverkiezingen en volgens de laatste peilingen heeft hij een voorsprong van zes tot negen procent op de centrumlinkse Democratische Partij van de ex-burgemeester van Rome, Walter Veltroni.
Verkiezingen zijn ook hier altijd een goede reden om je met economische issues te profileren d. Berlusconi heeft voor zichzelf uitgemaakt dat hij met de perikelen van Alitalia kan scoren. Hij wijst de 'uitlevering' aan Air France-KLM af. Alitalia moet Italiaans blijven. Hij beloofde een oplossing te vinden. Hij zinspeelde op 'nationale reddingsplannen', met partners die van niets bleken te weten. Daarop aangesproken meldde hij dat hij 'verkeerd was geciteerd', maar dat het zoeken naar een oplossing voortging.
Strategie is voor deze handelwijze waarschijnlijk een te groot woord, maar de superkapitalist kon zich opwerpen als de kampioen van de werknemers die, omgekeerde wereld, door de demissionaire, linkse regering in de steek werden gelaten. Tevens deed hij een beroep op de 'Italianità' (het Italië-gevoel), waarvoor naar schatting een paar honderdduizend kiezers, dus niet alleen werknemers van Alitalia en hun familie, gevoelig schijnen te zijn. Dit appel heeft iets dubbelzinnigs. De meeste Italianen laten zich doorgaans weinig gelegen liggen aan de 'Italianità'. Ze voelen zich in de eerste plaats Romein, Milanees, et cetera. Alitalia als nationale trots? Prima. Als zij er maar niet mee hoeven te vliegen. Het aantal boekingen is de laatste weken met veertig procent teruggelopen.
Het directe resultaat van Berlusconi's 'reddingspogingen' is dat de vakbonden werden gesterkt in hun halsstarrige opstelling en Air France-KLM zich afmeldde. Hij zou eventueel enig recht van spreken hebben gehad als zo'n nationale reddingspoging niet was geprobeerd. Air France-KLM had aanvankelijk concurrentie van een consortium rond Air One, een Italiaanse budgetmaatschappij. Hun plan is van alle kanten bekeken, beklopt en onderzocht, waarna werd vastgesteld dat het niet de gewenste garantie voor de overlevingskansen van Alitalia bood.
Terug bij af, dus. Met dien verstande dat Alitalia er nog beroerder voorstaat dan aan het begin van de operatie. Het personeel kreeg dat ook in de gaten en liet weten opeens voor 'het gedwongen huwelijk' met de Frans-Nederlandse partner te zijn. Ook de vakbonden kregen door dat ze va banque hadden gespeeld en verloren. Ze hopen nu op een hervatting van de onderhandelingen na de verkiezingen van start. Maar Air France-KLM heeft voorlopig haar bekomst van Italiaanse fratsen. Is ze misschien op de valreep behoed voor een hachelijk avontuur?
Alitalia lijkt op het eerste gezicht geen aantrekkelijke bruid. Ze draait al jaren met verlies - het maakte tien jaar geleden voor het laatst winst - en heeft een gigantische schuld (ruim een miljard euro). De vloot is verouderd, er is een overschot aan personeel en de vakbonden zijn vaak onhandelbaar. Daar tegenover staat een grote markt van zo'n 25 miljoen passagiers en de mogelijkheid tot synergie, bijvoorbeeld door het combineren van intercontinentale vluchten, met name op Afrika.
Han Smit, hoogleraar finance aan de Erasmus Universiteit Rotterdam, noemt het daarom 'niet gek' dat Air France-KLM Alitalia wil overnemen. 'Het is in overeenstemming met de schreeuw naar consolidatie in deze sector. Om je in een globaliserende markt staande te houden, moet je groter en efficiënter worden. Vandaar ook dat KLM fuseerde met Air France. We hebben dit al eerder gezien in sectoren als de telecommunicatie, mijnbouw en het bankwezen. Dat is een trend die zich internationaal verder zal doorzetten, ook in de luchtvaart. Er zullen maar een paar grote spelers overblijven.'
Het zijn rationele overwegingen die echter onder het beslag vallen van een factor die niet te berekenen valt, erkent ook Smit. Een groot risico bij fusies en overnames is het verschil in bedrijfscultuur. Het management kan met een perfect businessmodel op pad gestuurd worden om toch te moeten constateren dat de hele onderneming door verschillen in benadering en werkwijze op een mislukking uitloopt. De fusie/overname tussen Air France en KLM is een voorbeeld van een geslaagde samenvoeging, maar het had, denk aan Daimler en Chrysler, net zo goed een miljarden verslindend fiasco kunnen worden.
Zowel voor Air France-KLM als Alitalia zou het erg wennen zijn geworden. Een cultuur die gekenmerkt wordt door een strakke bedrijfsvoering laat zich niet zo één, twee, drie verenigen met de, laten we zeggen, wat lossere stijl van Alitalia. De KLM kan daarover meepraten. Acht jaar geleden, toen de KLM nog op eigen benen stond, liepen fusiegesprekken met de Italianen ook om die reden vast. Het moet een traumatische ervaring te zijn geweest. De KLM-collega's zouden volgens berichten uit Parijs dan ook niet happig zijn op een nieuwe vrijage met Alitalia.
Zover zal het misschien niet meer komen. Er wordt nu vooral gespeculeerd over het aanvragen van surseance van betaling en de aanstelling van een regeringscommissaris die in samenwerking met banken en eventuele partners, Air One, het Duitse Lufthansa en mogelijk zelfs ook weer Air France-KLM, orde op zaken stelt. Dit is het Parmalat-model, genoemd naar de grote schoonmaak bij zuivelgigant Parmalat die drie jaar geleden door een corruptieschandaal van zelfs voor Italië ongekende omvang volledig aan de grond zat. Het bedrijf is nu gesaneerd en de man achter dit succes, Enrico Bondi, wordt de laatste dagen steeds vaker genoemd als de redder van Alitalia. Maar of hij geroepen wordt om dit wonder te verrichten, wordt naar alle waarschijnlijkheid pas duidelijk na de verkiezingen.
Tekst Peter van Nuijsenburg in Rome
Fotografie Gamma/HH
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Transport en logistiek'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
S. vanuit Almere. | 8 april 2011 (22:53)
I love Royal Air maroc (RAM). Alleen er is wel vaak vertraagde vlchttijden. Zelf wil ik ook stewardess worden, maar kan je dat worden met VMBO-KB? Alvast hartelijk bedankt voor het antwoord...
Groetjes,
S. vanuit Almere.
|
