Uitvinders over hun briljante idee
Auteur: Nicole Carlier
|
28-10-2010
|
 Mail dit artikel
De Nederlandse Octrooiwet bestaat deze maand honderd jaar. Waar uitvinders een eeuw geleden vaak in hun eentje geniale vondsten deden, komen de meeste octrooien tegenwoordig tot stand in samenwerkende onderzoeksteams. Al bestaan de eenlingen met dat ene briljante idee nog altijd.
Een stukje ijzer met een paar bochtjes. Wat een prachtige uitvinding is zo'n paperclip. De kracht van een goede uitvinding ligt in zijn eenvoud, vindt Douwe Brongers. Brongers is auteur van de De Uitvindersgids, een gids die adviseert hoe een idee of uitvinding succesvol op de markt is te brengen. ‘De beste vindingen gaan in op de behoefte van de mens. Zo bepaalt de markt uiteindelijk of iets een goede uitvinding is. Neem de videocassetterecorder Video 2000 die Philips ontwikkelde. Die was perfect. Philips vond het immoreel om zijn systeem voor porno te laten gebruiken en aangezien de klant dat toch wil zien, werd uiteindelijk het concurrerende VHS de standaard. Die deden wel porno.'
‘De Uitvindersgids' zet uiteen wat er komt kijken bij het aanvragen van octrooien. Want dat gaat nogal eens mis. Brongers: ‘De maker van de Rubiks kubus, de Hongaar Ernö Rubik, had alleen octrooi aangevraagd in zijn eigen land. De rest van de wereld kon zo met zijn idee aan de haal. Hij is miljoenen misgelopen.'
Toen de Nederlandse Octrooiwet deze maand precies een eeuw geleden in werking trad, deden uitvinders innovatieve ideeën doorgaans op eigen houtje op; momenteel gebeurt dat meestal in onderzoeksteams. ‘De teams werken vaak in internationale projecten met universiteiten, onderzoeksinstellingen en bedrijven', zegt Bas Verschoor van het Nederlandsch Octrooibureau in Den Haag. ‘Een uitvinding is eerder verbonden aan een bedrijf of universiteit dan aan een persoon. Ongeveer eenvijfde van de octrooien komt op naam van particulieren.' In Nederland is Philips met afstand de grootste octrooiaanvrager: het bedrijf is verantwoordelijk voor ruim dertig procent van de aanvragen in Nederland, zo blijkt uit een analyse van octrooien in Nederland.
De Nederlandse Orde van Uitvinders (NOVU) deelt uitvindingen grofweg in vier categorieën in: vindingen die in een fractie van een seconde zijn gedaan, ideeën die uit ergernis ontstaan, vondsten die voortkomen uit consequente research & development en uitvindingen die in opdracht van een andere partij worden gedaan. Binnen de werktuigbouwkundige uitvindingen, de machines, maakt de NOVU nog weer een ander onderscheid: dat tussen lichte en zware machines. ‘Het criterium is of je de machine kunt tillen', zegt Wouter Pijzel van de NOVU. ‘Uitvinders van zware en lichte machines zijn wezenlijk anders. Mensen die zware machines bedenken, kunnen bijzondere gedachtesprongen maken. In een heel kort moment komen zij op een niveau dat voor leken onbegrijpelijk is.'
'De kunst is een oplossing te bedenken voor wat er fout kan gaan'
‘Man: Bram Bruinsma (41)
Machine: De ZZcomet, een volautomatische aspergesteekmachine.
Bedrijf: ASM CV (samenwerking van Orteg, Ewac industrial en Telersvereniging Brabantse Wal)
Eureka-moment: ‘Het lastigste was de camera, die communiceerde vaak niet met de rest van de machine. Na eindeloos testen en sleutelen met de programmering werkte het ineens. De machine deed prompt drie bedden foutloos. Op dat moment heb ik een fles champagne opengetrokken.'
De bouw: ‘Ik dacht "Geweldig!" toen Ewac mij vroeg dit te ontwikkelen. Echt iets voor een techneut in hart en nieren. Het begon met veel nadenken. Toen heb ik 3D tekeningen gemaakt en tests uitgevoerd. Bijvoorbeeld om te meten hoeveel kracht het steken kost. Na drie proefmodellen bouwen had ik iets bruikbaars. Je kunt redelijk gemakkelijk bedenken hoe zo'n machine in elkaar zou moeten zitten, maar de kunst is een oplossing te bedenken voor wat er fout kan gaan. Als er stro ligt bijvoorbeeld, of als de bodem heel hard of juist heel plakkerig is. Lastig is ook dat het aspergeseizoen maar twee maanden duurt. Er was daarom steeds weinig tijd om te testen en wijzigingen door te voeren. Dit voorjaar worden de eerste machines ingezet.'
Hoe werkt hij: ‘De machine rijdt over de aspergebedden. Ziet hij met zijn camera een aspergekopje uitsteken dan steekt hij op die plek een mes in de aarde. Eenmaal boven de grond belandt de asperge achterin de machine in een krat water. De ZZcomet stuurt een sms'je als hij aan het eind van een bed is. Op het bed van de teler waar hij is getest, heeft hij een slagingspercentage van meer dan negentig procent.'
Mooi, want: ‘Aspergestekers zijn vaak moeilijk te vinden. De machine kan hun werk overnemen. Bovendien kneuzen mensenhanden een aspergekopje altijd een beetje. Als de machine ze steekt, verschijnen ze maagdelijk boven de grond.'
'Het merendeel van mijn ideeën is niet haalbaar'
Man: Henk van Kuijk (50)
Machine: Tiger-Stone, zes meter brede machine waarmee stratenmakers in één keer hele lappen kunnen bestraten. Niet op de knieën, maar staand.
Bedrijf: Vanku B.V.
Eureka-moment: ‘De straat voor mijn huis lag eens maandenlang open. Ik zag die stratenmakers op hun knieën kruipen en ik dacht "Dat kan ergonomischer". Ik ben vrijuit wat gaan schetsen. Zo'n brainstorm doe ik het liefst in het weekend, om zes uur ‘s ochtends. Ik weet niet meer precies hoe en wanneer ik het principe van de Tiger-Stone bedacht. Ik heb aan de lopende band ideeën, het merendeel is alleen niet haalbaar. Dit wel. Het klopte aan alle kanten.'
De bouw: ‘Er zijn al tientallen machines voor bestraten, maar die werken niet prettig. De Tiger-Stone houdt het straten maken redelijk traditioneel. Het gebeurt hiermee nog steeds handmatig en aangezien hij elektrisch is, maakt hij geen herrie. Ik had hiervóór geen ervaring met straten maken, maar ik wist wel hoe je machines maakt. Ik ontwikkel al zo'n vijfentwintig jaar mijn eigen speciale machines. Zoals een filter om frituurvet te filteren. We hebben negen maanden gewerkt voor we een goed werkend prototype hadden. Het was net puzzelen.'
Hoe werkt het: ‘De stratenmakers staan met zijn tweeën of drieën op de machine. Daar leggen ze de stenen op een rooster en door de zwaartekracht glijden ze in het goede patroon. Is het rooster vol, dan zakt het stenen tapijt in zijn geheel op het zand. Twee mannen kunnen zo op één dag driehonderd vierkante meter bestraten. Op de traditionele manier legt een stratenmaker vijfenzeventig tot honderd vierkante meter per dag.'
Mooi, want: ‘Veel stratenmakers hebben al op jonge leeftijd versleten knieën of ruggen. Ze kunnen dan nog niet met pensioen, waardoor ze noodgedwongen andere klussen doen. Door de ergonomische houding kunnen ze hiermee weer als stratenmaker aan de slag.'
'Ik zie de machine niet snel in de praktijk werken'
Mannen: Douwe Dresscher (23) en Hans de Boer (23)
Machine: Autonome Zwerfafval Opruim Robot. Dit is een prototype; zo autonoom is hij nog niet.
Bedrijf: De Universiteit Twente (UT), Hako, Demcon en Stichting Nederland Schoon
Eureka-moment: De Boer: ‘Het was heel ingewikkeld om alle onderdelen van de robot te laten samenwerken. Vaak wisten we niet eens precies wat er fout zat. Aan het eind van een heel lange dag prutsen en testen, hadden we kennelijk een setting goed veranderd. De robot deed het ineens. We hebben staan juichen. Dat was één dag voordat we hem moesten demonstreren.'
De bouw: Dresscher: ‘Onze werkgroep bestond uit zes UT-studenten van verschillende studierichtingen. We begonnen in februari 2009; in januari 2010 demonstreerden we dit model. Er bestaan al veel schoonmaakmachines, maar die vegen en zuigen. Dat maakt veel lawaai en er komt fijnstof bij vrij. Een eis was dat deze robot niet hoeft stil te staan om afval te herkennen. Dat doet hij wel; een blikje ruimen duurt ongeveer een minuut.' De Boer: ‘Ik zie hem niet snel in de praktijk werken. Hij herkent nu alleen stilstaande objecten. Op straat zou hij ook lopende mensen tegenkomen.' Dresscher: ‘We hebben in ieder geval laten zien dat het te maken valt, want hij deed het tijdens die demo wel. Als je hem perfect wilt maken, moet er veel meer geld in.'
Hoe werkt hij: Hij rijdt rond en scant de omgeving met een camera. Van elk waargenomen object berekent hij of het afval is. Zo ja, dan werkt hij het met een roterende plastic borstel naar binnen. Dit prototype herkent en ruimt alleen bepaalde blikjes. De beelden daarvan zijn vooraf in zijn geheugen ingevoerd.
Mooi, want: Dresscher: ‘Het idee was dat hij een winkelgebied de hele dag door opruimt. Een plek die schoon is, houden mensen schoner.'
Fotografie: Martin Dijkstra
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Techniek'
Reageer, print of deel dit artikel
|
