Sluiting Organon: goed voor de innovatie
Auteur: Paul van der Kwast
|
07-09-2010
| Reacties: 2
|
 Mail dit artikel
Het vertrek van Organon uit Oss is misschien dramatisch voor het personeel. Maar voor de Nederlandse kenniseconomie kan het juist een opsteker zijn.
Rampzalig voor de meer dan duizend werknemers die hun baan verliezen. En rampzalig voor de Nederlandse kenniseconomie. Zeggen bijna alle politici - van links tot rechts - vakbonden en zelfs werkgeversorganisaties. Toch is de toekomst van de Nederlandse kenniseconomie, als de onderzoeksafdeling en een deel van de fabrieken van Organon inderdaad worden gesloten, minder somber dan ze op het eerste gezicht lijkt. Niet ondanks, maar mogelijk zelfs dankzij de ontmanteling van Organon.
Eind dit jaar maakt de Amerikaanse eigenaar Merck bekend wat er met Organon gaat gebeuren. Mochten de Amerikanen vasthouden aan het voornemen de stekker uit Organon te trekken, dan hebben lokale politici een plan-B bedacht om zoveel mogelijk werkgelegenheid in stand te houden. Het idee is dat de overheid helpt bij het opzetten van een soort farmaceutische kenniscampus, analoog aan de Hightech Campus in Eindhoven. De ontslagen werknemers kunnen dan aan het werk blijven, hetzij bij nieuw op te richten bedrijven, hetzij bij bestaande ondernemingen die door zo'n kenniscampus naar Oss worden gelokt.
Of zo'n campus inderdaad leidt tot meer bedrijvigheid, is nog de vraag, omdat succesvolle clusters meestal ook in de onmiddellijke nabijheid van één of meer kennisinstellingen zitten. In Oss is niet eens een hogeschool, laat staan een universiteit. Wat onverlet laat dat Organon in deze ‘intellectuele woestijn' toch tot bloei is weten te komen.
Vertrouwen is cruciaal voor kennisdeling
Nu is, denkt econoom Sandra Phlippen, die is gepromoveerd op netwerken in de farmaceutische industrie, fysieke nabijheid alleen niet voldoende voor het ontstaan van een succesvol cluster. ‘Kennisdeling is een belangrijke voorwaarde voor een succesvol cluster. En om kennis te delen en personeel uit te wisselen, moet je elkaar vertrouwen. Dus is vertrouwen een cruciale factor bij innovatie. Maar vertrouwen hangt niet zozeer af van fysieke nabijheid als wel van je netwerk, van wie je kent. Ooit heb je elkaar wel eens ontmoet of ben je zelfs collega's van elkaar geweest. Als zo'n onderlinge band er een keer is, verdwijnt die niet zomaar als je verder van elkaar af zit.' Wat al blijkt uit het feit dat Organon in de werkstad Oss en niet in een universiteitsstad tot bloei is gekomen.
Een mogelijk scenario, denkt Phlippen, is wat er in het Amerikaanse San Diego in de jaren negentig gebeurde. Hybritech was een snelgroeiend, zeer innovatief biotechbedrijf dat in 1986 werd overgenomen door Eli Lilly, een veel grotere farmaceut. Het hiërarchische Eli Lilly, dat een formele bedrijfscultuur heeft, drukte meteen zijn stempel op het veel kleinere Hybritech, dat zijn succes juist had te danken aan zijn informele, open cultuur. Al snel namen veel onderzoekers uit onvrede ontslag en begonnen zelf biotechbedrijfjes. Veelal met succes. Twintig jaar later was San Diego uitgegroeid tot een groot biotechcluster, met honderden succesvolle bedrijfjes in die sector. Dankzij die op het eerste gezicht destructieve overname waren de aanvankelijk tientallen onderzoekers die voor zichzelf begonnen in staat tot kennisdeling en innovatie. De vertrouwensband die zij als collega's bij het moederbedrijf hadden opgebouwd, diende als basis voor de intensieve samenwerking tussen de eerste ondernemers in het cluster.
Organon
Bijna de helft van de 4500 medewerkers van Organon dreigt zijn baan te verliezen. De hoofdvestiging van Organon staat in Oss, en er zijn dependances in onder meer Boxtel en Schaijk. Oss telt ruim 77.000 inwoners. Van de Osse beroepsbevolking werkt 35 procent in de industrie, aanzienlijk meer dan in heel Nederland (16 procent). Naast Organon is Unox een grote werkgever. Unox maakte in juni bekend een kleine honderd banen te schrappen.
Het bedrijf ontstond als nevenactiviteit van een slachterij. Begin vorige eeuw werd ontdekt dat je van de alvleesklier van varkens en kalveren insuline kunt maken. Later verwerkte het bedrijf urine van drachtige paarden en zwangere vrouwen tot het hormoon oestrogeen. In de jaren dertig verkocht Organon al in tientallen landen medicijnen.
De voorloper van AkzoNobel, Koninklijke Zout Ketjen, fuseerde in 1967 met Organon. AkzoNobel verkocht Organon in 2007 aan het Amerikaanse Schering-Plough. Twee jaar later werd dat bedrijf overgenomen door het eveneens Amerikaanse Merck.
Andere denkwijze verreikt andere sector
Je kunt evenwel nog een stap verder gaan: misschien zijn veel Organonmedewerkers ook interessant voor bedrijven buiten de farmacie. Fokker is wat dat betreft een goed voorbeeld. Nadat de vliegtuigbouwer in 1996 failliet ging, was er voor verreweg de meeste werknemers in Nederland geen emplooi meer in de vliegtuigbouw. Slechts een klein deel van het personeel kon aan de slag bij Stork, dat een aantal activiteiten van Fokker voortzette. Toch had een jaar na het faillissement ruim driekwart van de ontslagen werknemers weer werk en na enkele jaren zelfs 85 procent. Ex-medewerkers van Fokker kwamen in de meest uiteenlopende sectoren terecht, zoals de bouw, de metaalsector, de ict en bij luchtvaartmaatschappijen. Begin dit decennium verdienden de meeste mensen gemiddeld zelfs meer dan destijds bij Fokker. Niet dat dat doorslaggevend is - veel ex-werknemers van Fokker gaven ook jaren na hun ontslag aan dat ze morgen weer bij Fokker aan de slag zouden gaan, ook tegen een veel lager salaris - maar het geeft wel aan dat gespecialiseerde kennis vaak breder inzetbaar is dan wordt gedacht.
Sterker nog: specialisten kunnen door hun andere denkwijze andere sectoren zelfs verrijken, iets toevoegen. Een bekend voorbeeld van een sector die een extra impuls kreeg dankzij het verdwijnen van een aanpalende sector is de Duitse auto-industrie in de jaren dertig. Toen Duitsland na de Eerste Wereldoorlog van de geallieerden zelf geen vliegtuigen meer mocht maken, trokken de Duitse vliegtuigingenieurs massaal naar de auto-industrie. Binnen korte tijd was de Duitse auto-industrie baanbrekend op het gebied van stroomlijning, iets waar tot die tijd autofabrikanten nooit serieus aandacht aan hadden gegeven.
Kleine bedrijven bevorderen innovatie
Phlippen denkt dat ook voor Organon-medewerkers plaats is in andere sectoren. ‘De overheid kan bij dit proces helpen door in kaart te brengen over welke kennis en vaardigheden de Organon-medewerkers beschikken en hoe die in andere sectoren is te gebruiken. Zo'n kenniskaart kan mensen aan nieuw werk helpen en kan leiden tot kruisbestuiving.'
Innovatiehoogleraar Dolfsma noemt nog een reden waarom Organon-medewerkers elders misschien productiever zijn dan bij hun huidige werkgever. ‘Voor innovatie moeten bedrijven niet te groot zijn. Het blijkt dat de innovatiekracht bij bedrijven tot zeventig man personeel het hoogst is; daarboven neemt het innovatief vermogen af. Veel Organon-medewerkers zijn misschien innovatiever en dus productiever als zij erin slagen voor nieuwe, kleine bedrijven te gaan werken.' Die nieuwe bedrijven kunnen, denkt Dolfsma, in de farmacie zitten. ‘Maar ook in het voedingscluster rondom Wageningen. Voeding is van oudsher een sterk punt van Nederland en de voedseltechnologie heeft veel raakvlakken met de biotechnologie. Als maar genoeg mensen hun innovatie voortzetten bij andere, kleinere bedrijven, binnen en buiten de farmacie, is het vertrek van Organon uit Nederland helemaal niet zo erg. Dan worden bestaande sterke sectoren in Nederland nog sterker. En dan is het vertrek van Organon per saldo zelfs goed voor de Nederlandse economie.'
Meer artikelen in de rubriek
'Techniek'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Kim Castenmiller | 7 september 2010 (10:08)
Kan mij helemaal vinden in de zienswijze van Phlippen en Dolfsma.
Betekent wel dat de medewerkers van Organon hun eventuele gehechtheid aan zekerheid kunnen loslaten en het ondernemerschap aan willen gaan.
Lijkt mij een goede zet wanneer de overheid dit initiatief initieel steunt. Sluit mooi aan bij de nieuwe Kennis en Innovatie Agenda (Kia) waarin de aangesloten bedrijven en kennisinstellingen becijferen dat de Nederlandse overheid in 2020 zo’n vijf miljard euro meer moet uitgeven aan kennis en innovatie.
Erik van Stokkom | 7 september 2010 (11:32)
Wat een gelul. Los van wat Organon betekende voor de ontwikkeling van producten als anticonceptie, is het een gotspe om te denken dat de onderzoekers van Organon uitwisselbaar zijn met andere industrieën of de overheid. Het is een aderlating voor Nederland als Organon moet sluiten. Waardevol onderzoek en productie verdwijnen naar het buitenland of worden volledig geschrapt. Waardevolle mensen met jarenlange ervaring in hun onderzoeksgebied worden gedwongen om naar het buitenland te verhuizen (hun onderzoek achterna) of om elders een andere baan te zoeken. Want de kaarten binnen de farmacie zijn wereldwijd geschud. Er zijn nog maar een paar grote bedrijven en die kopen in wat ze nodig hebben en zijn nu vooral bezig om te cashen. Het broodnodige onderzoek naar nieuwe medicijnen is niet direct winstgevend en het ligt voor de hand dat dit dus wordt afgestoten. Zelfs al levert het onderzoek op termijn nieuwe medicijnen op tegen veel voorkomende vormen van kanker bij vrouwen.
Ik word een beetje misselijk van het relativisme dat auteur Van der Kwast in bovenstaand artikel tentoonspreidt.
|
