Overleven na je ontslag
Gedumpt
Auteur: Chris Sprangers
|
02-07-2009
| Reacties: 2
|
 Mail dit artikel
Ontslag is niet voor iedereen het einde van de wereld, maar het staat wel in de top 3 van ellende die een mens kan treffen, zeker als het lot beslist. 'Een goede werkgever kan zijn mensen helder uitleggen waarom ze eruit moeten.'
Niet zodra had Karst T. op Koninginnedag zijn dodenrit beëindigd, of journalisten die zijn doopceel lichtten, stuitten op een recent ontslag. Vorige week werd aangekondigd dat er alsnog een psychologisch onderzoek naar de man zal worden gedaan, maar meteen na de aanslag was een oorzakelijke psychologische keten snel gesmeed: ontslag, wrok, depressie, isolement, wanhoopsdaad. Zie je wel.
Ontslag is, samen met het overlijden van een naaste en echtscheiding, een van de meest ellende veroorzakende gebeurtenissen. Ontslag - en met name ontslag bij reorganisatie - kan tot depressie leiden. Bij sommigen makkelijker dan bij anderen. De manier waarop het ontslag door de werkgever wordt gepresenteerd, speelt daarin net zozeer een rol als de psychische gesteldheid van de werknemer. Ontslaander en ontslagene: beiden kunnen ze de kans op depressie groter of kleiner maken.
Klik voor vergroting
Zwaar weer
Het e-mailbericht is doorgaans helder. Het maakt gewag van 'zwaar weer' en 'ernstige terugval in omzet en winst', 'rode cijfers' zelfs, waar het bedrijf in terechtkomt, als niet... Dan volgt het onvermijdelijke 'helaas' en 'afscheid nemen'. De 'nieuwe uitdaging' en 'ook een nieuwe kans' steken meestal pas later hun venijnige kop op, in een vervolggesprek met een P&O-functionaris.
Er zijn mensen wier arbeidscontract op een dergelijke kille manier is beëindigd. Functioneringsgesprek na functioneringsgesprek is de afgelopen jaren naar tevredenheid verlopen en dan zet een e-mailtje op een zondagavond ineens je loopbaan stop.
Ontslag per e-mail of per brief - bij voorkeur vlak voor het weekend of de feestdagen - geldt als de botste methode van ontslag aanzeggen; een aanpak die de kans op langdurige geestelijke beschadiging van de ontslagene het grootst maakt. En helemaal als die meteen daarop zijn bureau kan leeghalen en door iemand van de beveiliging naar de voordeur wordt geleid. 'Het is in de Amsterdamse financiële wereld wel gebeurd dat iemand per e-mail ontslagen werd terwijl hij achter zijn bureau zat', zegt Ger Vosseberg van Van Ede & Partners, een bureau dat onder meer outplacement verzorgt. Een kwartier later werd zijn computerscherm zwart en nog een kwartier later werd hij naar buiten geleid.
Dobbelsteen
Er zitten in Nederland al een heleboel mensen werkloos op de bank. En er komen er dagelijks bij. Ontslagen - niet omdat ze niet voldeden, maar omdat er zóveel minder werk is dat er niet genoeg verdiend wordt om alle werknemers aan het werk te houden. Dus moet het mindere werk met minder mensen gedaan worden. En moeten er mensen 'uit', meestal volgens een regel die niets met de capaciteiten van die mensen te maken heeft. God straft niet, God gooit een dobbelsteen op. 'En dat is de zwaarst te dragen manier van ontslag', zegt Anthon van der Horst, psycholoog bij GITP, een grote adviesorganisatie op personeelsgebied. 'Het tegenovergestelde van liefde is niet haat, maar onverschilligheid. En dat is min of meer wat er bij dat type ontslag - collectief ontslag bij reorganisatie - gebeurt. Je hebt het niet aan jezelf te danken, je moet eruit door willekeur.' Was je een jaar ouder of jonger geweest, een paar maanden eerder in dienst gekomen, niet net naar een andere afdeling overgestapt, dan had misschien de collega aan het bureau tegenover je nu met de deurkruk in zijn hand gestaan.
Overigens wordt de 'lifo-regel' van last in, first out nogal eens zo uitgevoerd dat de werkgever wel degelijk zelf kan bepalen wie hij de wacht aanzegt en wie niet: met de dobbelsteen wordt soms gerotzooid.
Ook al is ontslag zelden een gebeurtenis om een feestdag van te maken, de werkgever kan door zijn aanpak het leed wel degelijk meer of minder draaglijk maken. 'Er moet betrokkenheid blijken uit zijn aanpak', zegt Van der Horst. 'Ga maar na: als je partner tegen je zegt "Je boeit me niet meer, je laat me koud" is dat veel erger dan wanneer die zegt "Ik haat je".' 'Daarbij is het heel belangrijk dat de mensen het gevoel hebben dat wat er gebeurt rechtvaardig is', vult hoogleraar arbeidsmotivatie Toon Taris van de Radboud Universiteit Nijmegen aan. 'Dat betekent dat de werkgever heldere criteria moet kunnen laten zien op grond waarvan hij bepaald heeft wie eruit moet en wie niet.' En ja, beaamt Taris, mensen op een nette manier ontslaan, kost veel tijd.
Klik voor vergroting
Kille brief
Het zijn doorgaans de autoritair getinte werkgevers die de kille methode van brief of e-mail hanteren. Heel anders gaat het eraan toe in wat Van der Horst 'laissez-faire'-organisaties noemt: los georganiseerde werkomgevingen waar bijvoorbeeld ten aanzien van ontslag nauwelijks beleid is: ziekenhuismaatschappen zijn een goed voorbeeld - en 'organisaties waar jij en ik donateur van zijn', voegt Vosseberg eraan toen. 'Hoe groter de onderlinge betrokkenheid, hoe rottiger het ontslag vaak in elkaar zit. Doordat het bijna een vriendenkring is, gaat het ontslag al gauw op iets als een scheiding lijken.'
Het meeste heil valt te verwachten bij wat Van der Horst 'gezaghebbende' organisaties noemt. Die hebben een visie, zijn betrokken bij hun werknemers en geven op een consistente en transparante manier leiding. 'Een goede werkgever kan zijn mensen helder uitleggen waarom ze eruit moeten. Hij heeft aandacht voor ze en laat hun reactie komen. Hij helpt ze richting te geven aan hun toekomst.' Aldus helpt hij er ook aan mee te voorkomen dat de ontslagprocedure een slepende zaak wordt, 'want dat werkt depressie in de hand', aldus Vosseberg.
En hoewel alle deskundigen het erover eens zijn dat het voor de ontslagen werknemer vaak prettig is als de werkgever een tijd lang contact blijft onderhouden, moet hij beslist 'niet meteen aan het tuttelen slaan en nazorg gaan leveren', vindt Van der Horst. 'De meeste mensen redden zichzelf wel. Hooguit tien procent dreigt weg te zakken in een depressie. Dat merk je pas na een paar weken.'
Terugkeer
Of ontslag tot depressie of andere aanhoudende narigheid leidt, hangt ook van de werknemer zelf af. Vrijwel iedereen die de klap niet heeft zien aankomen, zal in eerste instantie de grond onder de voeten voelen wegzakken. Maar de een zal daarna snel overeind krabbelen en doorgaan met zijn leven, waar de ander die zich als slachtoffer ziet, blijft hangen in protest, woede, wrok, schaamte en gevoelens van nietigheid en waardeloosheid en uiteindelijk depressie. In het ergste geval is psychotherapie de aangewezen plek om de terugkeer naar het leven op poten te zetten. Meestal volstaat evenwel een intensief 'terugkeerprogramma', waarbij wordt gewerkt aan vragen als 'Hoe ben ik hier beland?', 'Wat wil ik met mijn verdere leven?' En waar nodig wordt het rouwproces begeleid. 'Alles is gericht op het zetten van de volgende stap', zegt Vosseberg. 'Zodra je energie gaat stoppen in vooruitgaan, onttrek je energie aan het achterom kijken. Goed ondersteund naar de toekomst kijken, helpt je om niet weg te glijden in depressie.'
Ook Van der Horst van GITP, bovendien auteur van het boek Crisis te Lijf, wijst zijn cliënten op het belang van de toekomst, het nieuwe perspectief: 'Het Chinese teken voor "crisis" betekent zowel "bedreiging" als "kans". Zo'n periode is eng, maar er kan ook veel nieuws uit voortkomen. Zie het als een nieuw perspectief - een perspectief overigens dat niet per se meteen beter zal zijn dan wat je had. Misschien moet je eerst weer wat terugschakelen. Maar dat is altijd nog te verkiezen boven blijven hangen in dat zwarte gat.'
Klik voor vergroting
Margo van Oosterhout: 'Niet omzien in wrok'
Viereneenhalf jaar was er geen vuiltje aan de lucht geweest voor psycholoog Margo van Oosterhout (44). Ze had het naar haar zin in haar leidinggevende functie bij een kinderdagverblijf. Totdat er een nieuwe directrice aantrad. Binnen de kortste keren hadden twee collega's via 'ziek thuis' het bedrijf verlaten. Toen, begin 2005, kwam Margo aan de beurt. 'Het hele team was door de directrice bijeengeroepen om eens te praten over wat ze van me vonden. Nou ja, er zijn altijd wel een paar mensen die je niet zo leuk vinden. Zo ook hier. Maar tot mijn stomme verbazing was dat voor de directrice reden genoeg mij te ontslaan - en wel op staande voet. Ik ben gewoon even blijven doorwerken, maar dat was al snel niet doenlijk meer. Ik heb meteen een advocaat in de arm genomen om het ontslag aan te vechten. Ik was echt van plan er een hele kwestie van te maken, zo verbouwereerd was ik dat je er zo makkelijk uit kon vliegen. Maar gelukkig heeft de advocaat me dat uit het hoofd gepraat. Na aanvankelijk behoorlijk van slag te zijn geweest, heb ik toch maar besloten mijn energie in positievere dingen te steken.
'Na een week op vijf ben ik weer gaan solliciteren - ik had al gesolliciteerd voor ik ontslagen werd, want ik voelde me daar na de ontslagen van die anderen toch al niet meer op mijn gemak. Ik merkte in het begin dat ik in sollicitatiegesprekken niet lekker zat: ik was als de dood dat mijn ontslag met alle ruzie eromheen aan het daglicht zou komen. Maar dat is gelukkig niet gebeurd. In maart is me de wacht aangezegd, in juni werd het officieel, in augustus had ik een nieuwe baan.
'Achteraf ben ik heel blij dat ik niet in woede en wrok ben blijven hangen, want dan had het waarschijnlijk veel langer geduurd voor ik weer werk had gevonden. Uiteindelijk bleek mijn nieuwe baan een goede stap vooruit.'
Dennis Hamerling: overstag
De eerste keer dat Dennis Hamerlings (40) bedrijf werd overgenomen, verschoven zijn werkzaamheden van het operationele naar het commerciële vlak: hij werd accountmanager, lichtelijk tegen zijn zin. 'Nou vooruit, voor een paar jaar dan maar', bedacht hij. Dat zijn werkplek van Amsterdam naar Eindhoven verkaste, nam hij op de koop toe. Hij verhuisde mee, met gezin en al.
Drie jaar later was het opnieuw prijs. Het vertaalbureau dat zijn bedrijf had overgenomen, werd zelf opgekocht door een Amerikaans bedrijf, dat een grote vestiging in Amsterdam had. Samenvoegen van de twee vestigingen was nodig, en de keus viel op Amsterdam. Hamerling kreeg een nieuwe functie aangeboden, weer in een commerciële rol. 'Ik had geen zin om weer terug te verhuizen naar Amsterdam, en het werd mij - en de meeste overige leden van het zittende managementteam - al snel duidelijk dat onze dagen waren geteld. Ik moest weg. Ik bedong dat ik bovenop de reguliere handdruk een outplacementtraject zou krijgen. Ik heb toen een bureau uitgezocht waar ik vertrouwen in had. In Brabant zitten niet zoveel vertaalbureaus, dus ik was me aan het voorbereiden op een overstap naar een andere branche. Met het outplacementbureau ben ik toen gaan kijken naar: wat zijn mijn sterke en zwakke kanten, wat kan ik eigenlijk allemaal nog meer, welke branche zou interessant voor me kunnen zijn? Allemaal van die vragen die je jezelf af en toe moet stellen, maar waar je in je werkende bestaan nooit aan toekomt. Bovendien ben ik al niet zo'n vooruitplanner. Maar als je halverwege de dertig bent, is het een goed moment voor dergelijke vragen.
'Toen dat traject zo'n driekwart gevorderd was, stuitte ik op een advertentie van - zowaar - een vertaalbureau hier in de buurt, voor een operationele functie. Daar ben ik ingestapt. Dat was drie maanden nadat ik ontslagen was.
Inmiddels ben ik een paar jaar verder. Ik vraag me achteraf wel eens af waarom ik indertijd de weg van de minste weerstand heb gekozen en me niet verder in heel andere mogelijkheden heb verdiept. Ik sluit niet uit dat die overstap toch nog een keer gaat komen.'
Tips
Besef dat ontslag bij reorganisatie niets met je persoonlijk functioneren te maken heeft. Er valt je niets te verwijten, je had niets kunnen doen om dit te voorkomen. Neem officieel afscheid van de collega's: laat maar komen die borrel, dat etentje. Ga niet stilletje af door de achterdeur. Gun jezelf de tijd voor een rouwproces. Loop niet het risico dat je in een te snel aangenomen nieuwe baan alsnog tegen jezelf aanloopt. Pak niet in paniek de eerste de beste baan aan die zich aandient. Gebruik dit moment om je te beraden op wat je met je verdere leven wilt. Schroom niet professionele hulp in te roepen om je ontslag te verwerken en jezelf te prepareren voor een nieuwe toekomst. Zoek naar je 'worst case scenario': wat is het allerergste dat je door je ontslag kan overkomen? Door je angst concreet te maken, vind je ook oplossingen voor te verwachten problemen.
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Ontslagen, wat nu?'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
mariska | 8 juli 2009 (14:39)
Hallo, ik zit nu al meer als 6 maanden thuis, mijn werkgever betaalt nog steeds uit.
Maar mijn contract loop af in augustus. Dit is enorm probleem voor mij, ik weet niet of
het nog goed komt, ik heb namelijk rugproblemen. Ik ben nog steeds in afwachtingen voor een afspraak in Nijmegen (ziekenhuis), voor een second opinion. Ik ga volgend jaar juni samenwonen maar wil graag verdienen. Ik weet ook niet of ik recht heb op een ww of een andere uitkering. Kan iemand mij een beetje uit de brand helpen?
Marisa | 27 oktober 2009 (22:55)
.......'Alles is gericht op het zetten van de volgende stap', zegt Vosseberg. 'Zodra je energie gaat stoppen in vooruitgaan, onttrek je energie aan het achterom kijken. Goed ondersteund naar de toekomst kijken, helpt je om niet weg te glijden in depressie.'.....
1. Dit zou ik uit bovenstaande tekst nog eens willen herhalen. Het lijkt me zeer belangrijk.
2. Daarnaast hoop ik dat de mensen die andere mensen ontslaan en die zich manager (mogen) noemen respekt en voldoende empathie toepassen. Daar hebben we in deze wereld allemaal behoefte aan en ook allemaal baat bij.
3. Als laatste wens ik iemand die ontslagen is moed toe en enige ondersteuning van de omgeving.
Ik ben zelf ook rond mijn 38 ontslagen. Tot dat moment had ik altijd gedacht dat zoiets alleen gebeurde bij degenen die op de verkeerde plek zitten of niet presteren.
Mede dankzij een eenvoudig luisterend oor van een paar bekenden, zette mijn schrik van "wat nu?" zich om in het zoeken met vertrouwen op "vroeg of laat, vind ik wel weer iets".
Inmiddels zit ik 6 jaar op een exact zelfde functie, maar wel bij een nog veel beter en gezonder bedrijf!
De ontslag-ervaring heeft me niet alleen geleerd meer respekt voor andere (te) ontslagen personen te hebben, maar heeft me ook laten zien dat je door zo´n ervaring juist kunt groeien en wellicht nog meer je persoonlijke wensen kunt verwezenlijken.
|
