Beloningsbeleid: Uitgegraaid
Auteur: Bart van Oosterhout
|
09-04-2008
|
 Mail dit artikel
Eind maart stemden de aandeelhouders het nieuwe beloningsbeleid voor de Philips-top weg. Een unicum: nergens gebeurde dat ooit eerder.
Het beleid van Nederlandse bedrijven ten aanzien van prestatiebeloning lijkt wel een beetje op de grabbelton bij kinderfeestjes', zegt Jan Maarten Slagter van de Vereniging van Effectenbezitters (VEB). 'Ieder kind krijgt een cadeautje.' Talrijk zijn de voorbeelden van managers die werden beloond voor hun falen. Bij Shell kreeg Jeroen van der Veer vorig jaar twee miljoen euro in aandelen, terwijl het bedrijf niet voldeed aan de criteria die het zichzelf had gesteld. Topman Jean-Paul Votron van Fortis ontving tweeënhalf miljoen euro als beloning voor de overname van ABN Amro, maar voldeed aan geen van de voorwaarden voor zijn prestatiebonus: de koers van het aandeel Fortis daalde met eenderde en de bank leed flinke verliezen door de kredietcrisis.
Ondanks felle protesten van de politiek sinds Wim Kok, die in 1997 al sprak over de 'exhibitionistische zelfverrijking', bleven de topsalarissen stijgen. Jaarlijks stegen de salarissen van bestuurders met tientallen procenten. Dankzij de historisch hoge vertrekbonussen van Jan Bennink bij Numico (74 miljoen euro) en Rijkman Groenink bij ABN Amro (30 miljoen) verviervoudigde het gemiddelde salaris in 2007 zelfs. Drie commissies corporate governance (behoorlijk bestuur), de laatste onder leiding van oud-ABP-topman Jean Frijns, slaagden er niet in de salarisstijgingen te stuiten.
De omslag lijkt uit 'de markt' zelf te komen. De oorzaak: zelfs in Amerika, waar men wel wat gewend is, laait de discussie over pay-for-failure de laatste tijd op. Bijvoorbeeld over de vertrekpremie van 24 miljoen dollar voor Citigroup-topman Charles Prince, die vertrok nadat zijn bank door de kredietcrisis de helft van de winst en een kwart aandeelhouderswaarde had ingeleverd.
Dat voor het eerst in de geschiedenis het beloningsbeleid van een beursgenoteerd bedrijf werd afgekeurd, kwam vooral doordat de Amerikaanse aandeelhouders van Philips tegenstemden. In het nieuwe beloningspakket dat Philips eind maart aan de aandeelhouders voorlegde, zat een optieregeling waarbij falen letterlijk geen optie was: het toekennen van opties zou niet meer afhankelijk zijn van de prestaties. 'Dat komt neer op het gratis uitdelen van opties ten koste van de aandeelhouders', zegt Kristof Ho Tiu van RiskMetrics, een van de grootste adviesbureaus ter wereld voor aandeelhouders. Philips zal nu met een nieuw voorstel moeten komen, of het oude beloningspakket laten bestaan. Minister Bos toonde zich zeer tevreden over de gang van zaken bij Philips en hoopt dat de ontwikkeling 'trendsettend' is.
Het wegstemmen van een beloningspakket door de aandeelhouders is wereldwijd een unicum. Er is maar een handvol landen waar het überhaupt kan. In Noorwegen en Zweden kunnen aandeelhouders stemmen over onderdelen van het beloningspakket. In Groot-Brittannië en Australië is stemmen mogelijk, maar niet bindend - veel consequenties heeft dat dus nog niet gehad. In Amerika diende senator Barack Obama in april vorig jaar een wetswijziging in om de aandeelhouders een niet-bindende stem te geven over het beloningsbeleid.
Alleen in Nederland kunnen aandeelhouders, sinds de inwerkingtreding van de code Tabaksblat in 2004, zich rechtstreeks bemoeien met het complete beloningspakket van het topmanagement. Institutionele beleggers verenigd in belangenvereniging Eumedion, zoals de pensioenfondsen, keurden al eerder het beloningsbeleid af tijdens aandeelhoudersvergaderingen. Vorig jaar bijvoorbeeld dat van automatiseerder Getronics waar topman Klaas Wagenaar vertrok met vier jaarsalarissen. Maar zij vertegenwoordigen maar een paar procent van de stemmen. Nederlandse multinationals zijn namelijk gemiddeld voor zo'n tachtig procent in handen van Amerikaanse beleggers, die zich tot op heden weinig aantrokken van de Nederlandse debat over topsalarissen, als ze er al weet van hadden.
Veel van die Amerikaanse aandeelhouders laten zich op een aandeelhoudersvergadering vertegenwoordigen door een stembureau. RiskMetrics is een van de grootste. Het bedrijf brengt voor al zijn klanten samen jaarlijks 7,6 miljoen stemmen uit tijdens aandeelhoudersvergaderingen. Bovendien heeft het bureau aanzienlijke invloed op hoe er gestemd wordt: de klanten krijgen een rapport over het beleid bij de bedrijven waarin ze beleggen en een stemadvies. Het was de omslag van RiskMetrics die bij Philips het verschil maakte. Voor een deel is deze kentering een gevolg van de verslechterende economie, denkt de VEB-directeur Slagter. 'Warren Buffet zei al "als het eb wordt zie je wie er al die tijd zonder zwembroek zwom". Als de winsten binnenstromen en aandeelhouders slapend rijk worden, vinden ze het beloningsbeleid een volstrekt oninteressant onderwerp. Nu ze zelf geraakt worden, verschuift de aandacht wel naar de beloning.'
Directeur Rients Abma van Eumedion denkt dat de druk die enkele van zijn leden uitoefenden op RiskMetrics het verschil maakte. Kristof Ho Tio, die in Brussel het Benelux-kantoor van RiskMetrics runt, beaamt dat deels. 'Een beleid zoals bij Philips waarbij alle prestatiecriteria voor opties werden afgeschaft, zouden we altijd hebben weggestemd. Dat was alleen eerder niet mogelijk. Maar onder invloed van onze klanten zijn we zijn inderdaad kritischer geworden.' Hij denkt dat de omslag vooral te maken heeft met de toegenomen transparantie in Nederland, maar ook de politieke druk. 'Onze klanten maken zich niet zozeer druk over de hoogte van de beloning, maar steeds meer over de ontbrekende relatie tussen beloning en prestatie. Ook in de VS is dat een hot topic. Het verlagen of het wegnemen van de prestatiecriteria voor het toekennen van bonussen wordt niet meer getolereerd. Vooral nu de bedrijfsresultaten onder druk staan.' Ho Tio denkt dat de afwijzing van het beloningsbeleid bij een gigant als Philips veel indruk zal maken. 'Andere bedrijven zullen voorzichtiger worden bij het opstellen van hun beloningsbeleid.' Dus toch een revolutie. Wouter Bos en Wim Kok kunnen tevreden zijn.
Openheid? Nou nee
Sinds 2002 zijn beurgenoteerde bedrijven verplicht om de beloningen van het bestuur te publiceren. Die plicht leidde tot een stijging van de salarissen, omdat topmannen niet wilden onderdoen voor elkaar. Publicatie is nog geen transparatie: geen enkel AEX-genoteerd bedrijf is transparant over de prestatiecriteria. Hoe meer tekst in het jaarverslag over de beloning, hoe onduidelijker de regeling, concludeert de VEB. Ook de afspraak vertrekpremies tot één jaarsalaris te beperken, wordt door geen enkel bedrijf nageleefd. Conclusie: de zelfregulering is mislukt. Staatssecretrais De Jager van Financiën werkt nu aan een wet die de gouden handdruk zwaar belast. Volgens werkgevers leidt dat tot nog hogere beloningen: om hetzelfde over te houden moet immers meer uitgekeerd worden.
Pay-for-failure in Nederland
ABN Amro - Groenink - kreeg 1,4 miljoen ondanks het niet halen van zijn eigen criteria.
Ahold - Moberg - kreeg 3,4 miljoen mee als afkoopsom.
Shell - Van der Veer - kreeg twee miljoen ondanks het niet halen van zijn eigen criteria.
Fortis - Votron - krijgt meer bonus dan afgesproken vanwege overname ABN Amro waarvan nut nog moet blijken.
Corporate Express - Koffrie - slecht presteren en toch 3 miljoen meekrijgen.
OPG - Eelkman Rooda - voldeed blijkbaar niet als cfo en kreeg toch vijf keer zijn jaarsalaris mee.
Bron: VEB top tien slecht beloningsbeleid (verschijnt binnenkort).
Meer artikelen in de rubriek
'Naar de top'
Reageer, print of deel dit artikel
|
