Vacature: minister-president
Lijsttrekkers langs de meetlat
Auteur: Kees Versluis en Florentine van Lookeren Campagne |
01-06-2010
| Reacties: 19
|
 Mail dit artikel
Wie is de ideale premier van Nederland? Intermediair stelde een functieprofiel op; deskundigen legden zes lijsttrekkers langs die meetlat. Met verrassende uitkomsten.
Verkiezingen en sollicitaties
Volgende week verkiezingen, dan ingewikkeld gedoe met informateurs en formateurs, lange onderhandelingen en waarschijnlijk aan het eind van de zomer een nieuw kabinet en een nieuwe minister-president. De ongeschreven regel is dat die laatste geleverd wordt door de grootste coalitiepartij. Meestal, maar niet altijd, is dat de lijsttrekker.
Of die nieuwe premier van Nederland ook metterdaad geschikt is voor het hoogste ambt, wordt nooit getest. Geen strenge sollicitatiegesprekken, geen assessments, geen psychologische of intelligentietests. Er bestaat zelfs geen functieprofiel – waar moet de nieuwe premier van Nederland allemaal aan voldoen? – zoals dat bij bijvoorbeeld burgemeester- of directievacatures wel wordt opgesteld.
Wie voldoet aan het functieprofiel?
Intermediair heeft daarom twee gerenommeerde bureaus gevraagd over zulke functievereisten voor de nieuwe minister-president na te denken. Ber Damen is directeur HRM bij adviesbureau Berenschot; Patty van der Vliet is partner bij De Vroedt & Thierry executive search. Op basis van gesprekken met hen twee hebben wij het uiteindelijke functieprofiel (zie onder) opgesteld.
Vervolgens hebben wij zeven wetenschappers en politiek-journalisten, die de Haagse politiek goed kennen, gevraagd in hoeverre de lijsttrekkers van de zes belangrijkste partijen voldoen aan de eisen in het functieprofiel. Hun cijfers (ieder gaf er 42: zes lijsttrekkers maal zeven premiereigenschappen) hebben we gemiddeld tot de zes eindrapporten op de volgende pagina’s. Debatspecialist Donatello Piras van het Nederlands Debatinstituut beoordeelde de lijsttrekkers overigens alleen op het terrein van mediageniekheid.
De zeven deskundigen:
Marc Chavannes - Hoogleraar journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen; Joop van Holsteijn - Hoogleraar politicologie aan de Universiteit Leiden; James Kennedy - Hoogleraar Nederlandse geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam; Hugo Logtenberg - Politiek journalist, auteur van het boek Job Cohen, burgemeester van Nederland; Donatello Piras - Communicatiespecialist bij het Nederlands Debat Instituut; Jules Theeuwes - Directeur-hoogleraar SEO Economisch Onderzoek; Harrie Verbon - Hoogleraar overheidsfinanciën aan de Universiteit van Tilburg
Functieprofiel minister-president van Nederland
De nieuwe minister-president van Nederland dient te beschikken over de volgende kwaliteiten:
1 Visie Hij moet weten waar hij de komende vier jaar met Nederland heen wil. Hij moet aan die visie vasthouden; zijn koers dus niet laten bepalen door de waan van de dag, de media en incidenten.
2 Integriteit Hij moet eerlijk en open zijn. Niet liegen, eigen principes schenden, met twee maten meten, politieke vrienden voortrekken, achterkamertjespolitiek bedrijven of een dubbele agenda hanteren. Hij beoordeelt mensen op hun merites, dus niet uit partijpolitieke overwegingen.
3 Persoonlijk gezag Hij moet autoriteit hebben zonder autoritair te zijn. Zowel de andere ministers als de bevolking moeten hem als leider accepteren.
4 Durf en besluitvaardigheid Hij moet knopen durven doorhakken, ingrijpen als dat nodig is en van zich laten horen als het land dat van hem verwacht.
5 Intelligentie Het spreekt voor zich dat de premier bovengemiddeld intelligent is. Hij moet in staat zijn complexe problemen snel te begrijpen, zich in weinig tijd lijvige dossiers eigen te maken en zich met duizend en een verschillende zaken tegelijk bezig te houden. Ook fysiek moet hij dit aankunnen.
6 (Leiderschaps)ervaring en inhoudelijke bagage Hij heeft ruime inhoudelijke en liefst internationale ervaring. Hij moet zich op andere terreinen als leider en teamspeler bewezen hebben. Ervaring in het bedrijfsleven of op economisch terrein is een pre.
7 Mediageniekheid Hij beschikt over retorische kwaliteiten, humor en relativeringsvermogen.
Dit functieprofiel is samengesteld in samenwerking en nauw overleg met Berenschot (Ber Damen) en de Vroedt & Thierry executive search (Patty van der Vliet).
Illustraties: Leendert Masselink
Rutte: John F. Kennedy van de Lage Landen
Mark Rutte zou een gemiddelde premier zijn, zonder pieken, zonder dalen. Zijn eindcijfer is (twee cijfers achter de komma) net een fractie hoger dan dat van Cohen. Maar op één terrein blinkt Rutte uit: hij heeft zich (de laatste weken) ontwikkeld tot de John F. Kennedy van de Lage Landen. ‘Begrijpelijke zinnen, scherp, veel gewonnen aan geloofwaardigheid, zelfverzekerd’, zegt debatspecialist Donatello Piras. ‘Hij is op retorisch gebied de king of the game geworden’, aldus hoogleraar journalistiek Marc Chavannes.
Maar verder als premier dus mister doorsnee. ‘Zijn visie is een groot vraagteken’, vindt historicus James Kennedy. ‘Een zeker politiek opportunisme is hem niet vreemd, dat schaadt zijn integriteit’, meent politicoloog Joop van Holsteijn. En veel moeilijke besluiten heeft Rutte in zijn leven ook nog niet hoeven nemen, vinden de meesten.
Pluspunt, aldus de algemene opinie, is dat Rutte in veel opzichten aan het groeien is. ‘Hij is van ver gekomen’, zegt econoom Jules Theeuwes. Chavannes : ‘Hij is duidelijk gegroeid en heeft greep op de materie gekregen.’
Nadeel, vinden sommigen, is dat Rutte vrijgezel is. Daar wordt bij een premier vooral in het buitenland vreemd tegenaan gekeken. ‘Bij officiële diners moet hij straks steeds weer uitleggen dat hij single is.’ En bij wie moet Rutte uithuilen na een moeilijke dag? Zijn moeder waarschijnlijk.
Cohen: integere man die traag besluiten neemt
Ondanks zijn bedaarde imago is Job Cohen een man van extremen als het op premierskwaliteiten aankomt. Op de terreinen van persoonlijk gezag en integriteit scoort hij het hoogst van alle lijsttrekkers. Maar in durf/besluitvaardigheid en mediageniekheid is hij hekkensluiter.
‘Cohen is niet de man die op feestjes opstaat en een speech afsteekt’, aldus politicoloog Joop van Holsteijn. ‘Het gekke is: hij heeft een warme stem en staat rechtop als hij spreekt, maar op het moment dat hij zich bij een vraag inhoudelijk niet senang voelt, gaat het mis’, analyseert debatspecialist Donatello Piras.‘Cohen is absoluut geen durfal. Hij neemt wel besluiten, maar is daar heel traag in’, zegt politiek journalist Hugo Logtenberg. ‘Inderdaad niet iemand die straks grote maatregelen zal treffen’, meent historicus James Kennedy.
Over de vraag of Cohen visie heeft, zijn de meningen verdeeld. Logtenberg: ‘Visie is niet zijn kracht. Cohen is een pragmaticus, geef hem een probleem en hij lost het op.’ ‘Ook ik ben er nog niet achter wat voor visie hij heeft’, zegt Van Holsteijn. Verbon daarentegen: ‘Visie, dat straalt hij uit, komt door het burgemeesterschap.’ Maar Cohens integriteit en persoonlijk gezag maken veel goed. ‘Een absoluut integer man’, vindt Logtenberg, die een boek over hem schreef. ‘En ook iemand die zowel door de rest van de politiek als door de bevolking als leider geaccepteerd zal worden.
Halsema: op papier de beste premier
Alle premierscijfers op een rij gezet, valt er aan de conclusie niet te ontkomen: Femke Halsema zou van alle lijsttrekkers Nederlands geschiktste nieuwe minister-president zijn. Halsema heeft eigenlijk geen negatieve premierseigenschappen, hooguit heeft ze wat te weinig ervaring. Volgens de zeven politiek-deskundigen die Intermediair sprak, heeft Halsema van alle lijsttrekkers de meeste visie.
‘Haar programma is een van de meest complete’, vindt hoogleraar journalistiek Marc Chavannes. Maar er is ook een kanttekening bij Halsema’s visie: het is voor een kleine oppositiepartij die nooit regeert niet zo moeilijk een scherpe visie te hebben.
Al krijgt Halsema voor durf en besluitvaardigheid een bescheiden 7,2, ook daarmee laat ze de andere lijsttrekkers achter zich. ‘Ik vind haar wel pittig’, zegt econoom Jules Theeuwes. Tegelijk zeggen de meeste politiek-deskundigen dat de echte lakmoesproef voor Halsema ook op dit terrein nog moet komen, mocht ze premier worden.
Als spreker is Halsema sterk gegroeid. ‘Een aantal jaren geleden wekte ze nog wrevel vanwege haar belerende toontje. Nu straalt ze gezag uit als ze spreekt’, zegt debatspecialist Donatello Piras. Toch zal Halsema dit jaar geen premier van Nederland worden, omdat haar partij daarvoor nooit voldoende zetels zal halen, maar ook omdat Halsema heeft aangegeven de premierspost niet ambiëren.
Balkenende: slim, maar geen leider
De huidige premier is volgens de politiek-deskundigen die Intermediair enquêteerde op zijn best een middenmoter. Toch overtreft hij in twee premierskwaliteiten alle andere lijsttrekkers: intelligentie en (leiderschaps)ervaring/inhoudelijke bagage. ‘Hij is slim en hij kent zijn dossiers goed’, aldus historicus James Kennedy. ‘Balkenende bezit een heel praktische intelligentie, de leiderschapsstrijd in het CDA in 2001 heeft hij bijvoorbeeld heel intelligent gevoerd’, vindt hoogleraar overheidsfinanciën Harrie Verbon.
Balkenendes zwakke punten zijn persoonlijk gezag en durf/besluitvaardigheid, waarvoor hij balanceert op de grens van een onvoldoende. ‘Zijn gezag is in eigen kring redelijk hoog, maar daarbuiten juist heel laag’, meent hoogleraar journalistiek Marc Chavannes. ‘En geef eens een voorbeeld waarin hij duidelijk knopen doorhakte.’
Verbon: ‘Hij laat dingen voortsudderen als er geen duidelijk overheersende mening is, tot het ontploft.' Logtenberg vindt de anderen te streng op dit punt: ‘Balkenende heeft veel veranderingen in de sociale zekerheid doorgevoerd, dat was hartstikke moeilijk.'
Veel visie wordt Balkenende door de meeste politiek-deskundigen evenmin toegedicht. ‘Deze man zal Nederland niet naar een nieuw hoogtepunt brengen’, zegt econoom Jules Theeuwes. Wat Balkenende op het niveau van integriteit parten speelt, is dat hij zich volgens velen in het vorige kabinet te veel richtte op de CDA-belangen en dus geen minister-president was die boven de partijen stond.
Wilders: weinig visie en een integriteitsprobleem
De zeven politiek-deskundigen hebben hun eigen politieke voorkeuren niet laten meewegen, zeggen ze. Desondanks is er volgens hen één lijsttrekker die op veel terreinen (visie, integriteit, intelligentie en leiderschapservaring) op ruime afstand de minste premier van Nederland zou zijn.
Vooral aan de integriteit van Wilders wordt sterk getwijfeld. ‘Het is aantoonbaar te maken dat hij op veel terreinen niet integer is geweest’, zegt politiek journalist Hugo Logtenberg. Econoom Jules Theeuwes: ‘Toen Wilders VVD-Kamerlid was, had hij een typisch rechts standpunt over minimumlonen: verlagen. Nu bij de PVV wil hij de minimumlonen juist verhogen. Hij offert principes op voor populariteit.’
Over naar visie. Die heeft Wilders weliswaar, maar op slechts één terrein: de islam. En op sociaal terrein heeft hij wat standpunten bij de SP geleend. Toch zijn er ook terreinen waar Wilders het redelijk doet. ‘Durf heeft hij, misschien wel het meeste van allen’, zegt Harrie Verbon. Maar dat hij het niet aandurfde in Almere en Den Haag te gaan regeren na de gemeenteraadsverkiezingen, vinden sommigen weer laf.
In speeches en debatten doet hij het ook niet slecht, vinden de meesten. ‘Hij kan glashelder en snoeihard debatteren. Maar dat is de enige stijl die hij beheerst. Als premier zal hij meer stijlen moeten aanleren, moet hij ook kunnen binden’, aldus Piras.
Pechtold: een beetje ingezakt de laatste maanden
Arme Alexander Pechtold. Jarenlang was hij de gevierde politicus die D66 uit het bijna niets weer tot grote hoogte leek te brengen. Maar hij is verbleekt de laatste maanden, zeggen de commentatoren. Met zijn eindcijfer 6,8 is hij net zo ongeschikt als premier als Balkenende. Als je een grafiek zou maken van Pechtolds rapportcijfers, volgt die de grafiek van Halsema, maar dan op een beduidend lager niveau.
‘Hij is leider van een partij die altijd moeite heeft gehad met visie’, becommentarieert historicus James Kennedy. ‘Hij maakt niet zo’n integere indruk als Cohen en Halsema’, zegt hoogleraar overheidsfinanciën Harrie Verbon.
Retorisch vinden de meeste deskundigen Pechtold wél sterk. ‘Samen met Rutte vind ik hem de beste’, zegt politiek journalist Hugo Logtenberg. ‘Maar ook daarin is hij een beetje ingezakt de laatste tijd’, aldus Chavannes. ‘Een begenadigd spreker, heldere zinnen, verstaanbaar, goede stijlfiguren en metaforen. Maar inhoudelijk is hij een minder goede spreker: het is niet altijd duidelijk waar hij voor staat’, vat debatspecialist Donatello Piras samen.
Het blijft uiteindelijk een academische discussie, want net als Halsema wordt ook Pechtold niet de volgende premier van Nederland. Zijn D66 haalt te weinig zetels en bovendien heeft Pechtold aangegeven de eer te geven aan Alexander Rinnooy Kan of Hans Wijers, mocht er toch een electoraal wonder geschieden.
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Naar de top'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Irene | 1 juni 2010 (12:35)
Leuk artikel! En als trouwe groenlinks-stemmer ben ik het uiteraard eens met de uitslag ;)
Maarten | 1 juni 2010 (12:41)
Hoe kan Cohen nou evenveel ervaring hebben als Balkenende ALS je het hebt over het premierschap. Sowieso zijn mensen die hebben geregeerd en mensen die alleen in de oppositie hebben gezeten in mijn ogen niet te vergelijken.
Janneke | 1 juni 2010 (13:06)
De beste premier zou Emile Roemer zijn. Maar die ontbreekt helaas in het geheel. Erg jammer.
Gavi Mensch | 1 juni 2010 (13:07)
Prettig vooruitzicht, een vrouw (het werd tijd) met visie. Visie is een eigenschap van vrouwen, zoals ook weer blijkt uit het artikel: Femke Halsema is welliswaar de enige vrouw en dat ondanks het functieprofiel dat is opgesteld voor een HIJ, maar ook de enige met visie.
Goed artikel, met bruikbaar materiaal!
Boris | 1 juni 2010 (13:28)
Beetje flauw dit. Geen christenunie terwijl die in het kabinet zaten, geen SP terwijl dat de vierde partij van Nederland is op het moment. Er waren er op het TV debat 8, zet er hier dan ook 8.
Zowiezo raar eigenlijk dat mensen willen kijken wie er premier wordt terwijl de verkeizingen daar helemaal niet over zouden moeten gaan. Beste kiezer, kijk eens naar de inhoud van de programma's en wat dat voor het land en zijn inwoners betekent. Als iedereen namelijk gewoon stemt op wat hij vindt krijgen we een volksvertegenwoordiging in plaats van een zoveelste regering die doet waar hij zin in heeft.
Fred Swenne | 1 juni 2010 (13:34)
Eindelijk gaat mijn idool naar de top. Het geneuzel van de vorigen (allen heren met weinig invloed) aan de kant. Femke laat jij maar eens zien dat je het kunt en volgens mij kun jij het ook. Je bent overtuigend en snoer die kerels maar eens de mond met dat gewawwel dat vaak nergens over gaat en dat geruzie van die kemphanen.
Zet 'm op wij steunen je,
bert | 1 juni 2010 (13:37)
Tja, ik wist het al lang. Femke for premier!!
Wilbert | 1 juni 2010 (13:48)
Wat een vergelijking....
Tim | 1 juni 2010 (13:51)
Wat een natte vingerwerk. Hoe hebben ze intelligentie gemeten?
Emile | 1 juni 2010 (14:00)
Een voorspelbaar en zeer gekleurd oordeel van de elite die - zoals bekend - vooral verblind wordt door eigen politieke voorkeuren. Zijn de criteria al betwistbaar, de gegeven cijfers zijn dat helemaal. Duidelijk bedoeld om de eigen leidsman te bevoordelen boven de ander. Een schande die door de burger met gemak wordt doorzien. De elitaire bovenlaag heeft het intellectuele debat allang verlaten en is overgegaan op science-by-preference. Ik lach deze beoordeling dan ook met gemak weg.
Marco | 1 juni 2010 (14:32)
Rutte heeft zichzelf nu aan de rechterflank gepositioneerd, maar is natuurlijk een sociaal-liberaal. Ik hoop dan ook op Paars III (incl. GL). En dan graag Kroes als premier (Liever Cohen, maar de VVD zal de verkiezingen wel winnen). Een coalitie met goede bestuurders als Kroes, Cohen en Rinnooy Kan in het kabinet, en sterke debaters in de Kamer: Rutte, Pechtold en Halsema. Geen CDA, geen Wilders, geen SP. Progressief-liberaal beleid. Ik blijf hopen, maar ben bang voor Rutte-Verhagen-Wilders I.
mark | 1 juni 2010 (21:49)
mogen we allereerst de politieke voorkeur weten van de 'deskundigen'? jullie lijken wel nrc.... gaarne geen gebruik van een universitair predicaat om de eigen voorkeuren te ventileren!!
Annie van der Horst | 2 juni 2010 (11:03)
Goed van Femke, als Groen Links stemmer ben ik het er helemaal mee eens. Zet 'm op Femke! Veel succes!
Eveline | 2 juni 2010 (11:50)
Vreemd dat er bovenaan een foto van Mark Rutte staat, wat suggereert dat de conclusie van dit stuk is dat hij de beste kandidaat is. Overigens heb ik gelezen (ik geloof in VK Magazine) dat Halsema wel degelijk beschikbaar is voor het premierschap.
Marc | 3 juni 2010 (12:45)
Zou het dan toch zo zijn dat er te weinig vrouwen aan de top staan, omdat ze gewoon niet willen?
Karel Valk | 4 juni 2010 (14:15)
Om Halsema premier te krijgen, moeten wel heel veel mensen 'strategisch' GroenLinks stemmen ;) Bij De Wereld Draait Door laatst zei ook Neelie Kroes dat ze Halsema zo goed vindt!
Miranda | 6 juni 2010 (17:16)
Emile Roemer is niet alleen lijsttrekker van de 3de partij in Nederland, maar ook in de peilingen laat hij Halsema en Pechtold achter zich (en als we morgen kijken ook Wilders misschien nog wel). Dus waarom de SP toch ook hier weer gepasseerd wordt? Veel hoger opgeleiden begrijpen de doelstellingen van de SP en onderstrepen deze ook, dus volgende keer graag wat completer!
Laura | 8 juni 2010 (15:58)
Functieprofiel minister: Hij.. Hij.. Hij..
beetje jammer.
Freek van Emaus | 9 juni 2010 (1:14)
Uiteraard valt het te betreuren dat de SP hier achterwege is gelaten, en allicht geldt dat ook voor de ChristenUnie. Het lijkt mij echter wat ver gaan om dit, weliswaar enigszins vermakelijke artikel, te omschrijven als een uiting van persoonlijke voorkeur van het panel. Dat blijkt ook uit de citaten die gegeven worden; de deskundigen zijn het niet aldoor met elkaar eens en schrijven bijvoorbeeld Rutte en Pechtold vergelijkbare kwaliteiten toe terwijl deze partijen niet direct naast elkaar liggen. Als men zich op de tenen getrapt voelt omdat zijn/haar favoriete kandidaat niet als beste uit de bus komt in dit onderzoek, moet men nagaan of hij/zij wel zo zeker is van zijn/haar keuze, en of de verdedigende reactie niet voortkomt uit een onbewust besef van de waarheid van dit rapport. En natuurlijk is "ik stem GroenLinks dus ik ben het ermee eens" ook geen geldig argument.
|
