Wat kan je leren van het talent van Obama?
Auteur: Hugo Logtenberg
|
12-11-2008
|
 Mail dit artikel
Het is toneel en voor de lol, maar verantwoordelijk tekstschrijver Pieter Hilhorst wipt gespannen op zijn tenen.
De Amsterdamse poptempel De Melkweg is afgeladen vol op de uitslagenavond van de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Aan het woord - staand achter een katheder - is tv-coryfee Aad van den Heuvel, in de rol van John McCain. De zaal reageert niet, of lauw. Een begenadigd spreker is Van den Heuvel, net als McCain, dan ook niet. Zijn stem is monotoon en hij mist overtuigingskracht.
Obama
Hoe anders is de sfeer ettelijke minuten later als Barack Obama in de persoon van tv-presentator Humberto Tan het podium betreedt. De doorgaans uiterst vriendelijke, zoetaardige Tan ontpopt zich tot een bevlogen spreker met een venijnige intonatie. Nog steeds is het toneel en voor de lol, maar de zaal joelt. Niet alleen omdat die is gevuld met louter Obama-fans. Tan speelt met succes een gepassioneerde Obama. Een man in wie hij ook werkelijk gelooft, vertelt hij na afloop. Het verschil in voordracht met de Nederlandse McCain - geselecteerd vanwege enige uiterlijke gelijkenis met de echte - is enorm. Zie daar de overeenkomst met de werkelijke strijd om het Witte Huis. 'Dit was de campagne van de retoriek en het onwaarschijnlijke dat telkens toch mogelijk bleek', zegt Hilhorst. 'Daarom won Obama.'
Een dag later zitten Hilhorst (auteur van het boek Historische toespraken die de wereld had moeten horen) en professioneel speechschrijver Geerhard Bolte (van wie onlangs De kunst van het speechen verscheen) op verzoek van Intermediair bijeen. Aan deze twee taalverslaafden de vraag: wat zijn de belangrijkste facetten van Obama's retorische talent? En, wat kunnen wij er van leren?
Geloofwaardigheid
'They said this day would never come.' Barack Obama krijgt begin dit jaar een uitzinnige menigte in Iowa nauwelijks stil nadat hij er zijn rivale Hillary Clinton heeft geklopt in de strijd om de Democratische presidentskandidatuur. 'U heeft gedaan waarvan cynici zeiden dat het niet kon', houdt hij de menigte voor, doelend op de statistieken dat het witte Iowa nooit eerder een zwarte kandidaat verkoos. Maar dit keer wel.
'Yes we can, bleek meer dan een prachtige slogan te zijn', zegt Pieter Hilhorst. 'Het onwaarschijnlijke gebeurde en daarmee won Obama aan geloofwaardigheid.' En dat is essentieel, zegt Geerhard Bolte. Al sinds de tijd van de Griekse redenaar Aristoteles geldt iemands geloofwaardigheid (ethos) als één van de drie belangrijkste middelen om te overtuigen. De andere twee zijn iemands vermogen in te spelen op emoties (pathos) en de kracht van diens woorden (logos). Bolte: 'Op alle drie scoorde Obama uitzonderlijk goed. Dat zie je hoogst zelden.'
Obama's levensverhaal ís the American Dream: geboren uit een zwarte Keniaanse vader en een blanke Amerikaanse moeder werkte hij zich op eigen kracht op tot presidentskandidaat. Op geloofwaardigheid onderscheidde Obama zich echter niet van McCain. De Republikein diende zijn land jarenlang als militair en overleefde langdurige martelingen tijdens zijn gevangenschap in Vietnam. Ook een levensverhaal dat zijn (aanvankelijke) slogan Country first, onderstreepte.
Emotie
'John McCain has voted with George Bush ninety percent of the time. Senator McCain likes to talk about judgement. But what does it say about your judgement when you think George Bush has been right more than ninety percent of the time? I don't know about you, but I'm not ready to take a ten percent chance on change.'
'Hier speelde Obama in op het ongekend negatieve sentiment onder veel Amerikanen over George Bush en stelt McCain op één lijn met hem', zegt Bolte. McCain op zijn beurt wist behalve met zijn levensverhaal, de kiezers zelden te raken. Dat ging zijn running mate Sarah Palin aanmerkelijk beter af, meent Hilhorst. Die zei in haar eerste speech: 'Meneer Obama heeft twee boeken op zijn naam staan, maar geen enkele wet.' Hilhorst veert op. 'Dat was een vileine aanval op Obama's onervarenheid en tegelijkertijd probeerde ze zijn grootste kracht - zijn gelikte speeches - verdacht te maken. Hij is een mooiprater, he's too good to be true.'
Toch was het Obama die het meest inspeelde op negatieve sentimenten, meent Hilhorst. Zoals met de uitspraak over McCains stemgedrag. Hilhorst: 'Tegelijkertijd was zijn belangrijkste boodschap er één van hoop, dat met hem als president alles anders zal worden.' Waarmee is aangetoond dat Obama ook dit onderdeel van de retoriek beheerst. Bolte: 'Tot in de perfectie zelfs. In tegenstelling tot McCain.'
Argumenten
'In Washington they call this the ownership society. But what it really means is: you are on your own. Out of work? Tough luck. No health care? The market will fix it. Born into poverty? Pull yourself up by your own bootstraps - even if you don't have boots. You're on your own. Well, it's time for them to own their own failure.'
'Wat veel mensen niet hebben gezien, is dat Obama's speeches veel inhoud hadden', zegt Bolte. 'Obama's analyse van acht jaar Bush - marktwerking als mislukte oplossing voor alles - was herkenbaar en zijn oplossingen daarvoor waren tamelijk concreet.' Als voorbeeld geldt de dag dat de kredietcrisis in Amerika op springen stond. McCain stelt 's ochtends dat het met de economie in principe goed gaat om daar dezelfde avond op terug te komen. 'Hoe kan McCain de economie redden als hij niet eens door heeft dat die hapert?', vroeg Obama zich af. Om vervolgens in een drie kwartier durend betoog op te sommen wat hij heeft voorgesteld aan oplossingen waar McCain tegen was. Hilhorst: 'Dat was ijzersterk, maar veel van zijn speeches waren inhoudelijk niet zo concreet.' Bolte is een andere mening toegedaan. 'Voor zover een presidentskandidaat in detail kan treden over zijn plannen, heeft hij dat vaak gedaan. Het viel alleen minder op dan zijn hoopvolle woorden die meer stroken met zijn levensverhaal en charisma.'
Perfectie
Bijkomend voordeel voor Obama waren de omstandigheden die hem gunstig gezind waren. Zelden was een zittend president zo impopulair als de Republikein Bush en verdreef de kredietcrisis op een cruciaal moment in de campagne het thema oorlog. Hilhorst: 'Alle puzzelstukjes vielen op wonderbaarlijke wijze samen, wat weer bijdroeg aan het onwaarschijnlijke dat Obama voorstond. Hij inspireerde mensen, liet ze geloven in het onmogelijk geachte, bracht ze massaal op de been en haalde een recordbedrag aan donaties op via internet.' Daar schuilt, samen met zijn grote redenaarstalent, op zich een groot gevaar in, meent Hilhorst. 'Perfectie stoot af. Het is net als de mooiste vrouw aan de bar: die wordt niet benaderd. Maar door mensen erbij te betrekken, zelfs medeverantwoordelijk te maken voor de verandering, gebeurde het onmogelijke: hij, met zijn rare naam en zwarte huidskleur, won.'
Spraakmakend spreken
Wat is er van het retorisch talent van Obama te leren? De grootste winst voor veel sprekers is te behalen door gebruik te maken van emotie, denkt Hilhorst. 'Het begint vaak al bij de aankondiging.' Met monotoon stemgeluid: 'En meneer Lodiers is de volgende spreker.' Dan gepassioneerd: 'Dames en heren, de man die u alles vertelt over de donorshow, ons grootste televisietalent: Patrick Lodiers!' Lachend: 'Bijkomend voordeel is dat mensen weten wanneer ze moeten klappen.'
Nederlandse speeches zijn onpersoonlijk, vindt Bolte. Daar zit de winst. 'Obama speelde in op emoties die leven en maakte daarvoor consequent gebruik van bij naam genoemde mensen.' Zo verhaalde hij in zijn overwinningsspeech over Ann Nixon-Cooper, een honderdzesjarige zwarte vrouw uit Atlanta. Een vrouw die nog heeft meegemaakt dat ze niet mocht stemmen, omdat ze vrouw was en zwart. Die vrouw ziet nu hoe een zwarte man het Witte Huis betreedt. Bolte: 'Dat ontroert mensen en onderstreept de historische gebeurtenis die zij mogelijk hebben gemaakt.' Obama's speechschrijvers - zijn belangrijkste is 26 jaar oud - hebben met zorgvuldig gekozen formuleringen ('Miss Cooper knows how America can change') een belangrijke bijdrage geleverd aan de betovering.
Toekomst
Garanties voor de toekomst biedt zijn buitengewone redenaarstalent Obama niet, meent Hilhorst. Laat staan zijn charisma. 'Charisma is niet iets dat je hebt of niet hebt. Je hebt charismatische momenten', zegt Hilhorst. 'Helmut Kohl kreeg het toen de muur viel en hij het belang van eenwording uit ging dragen.' Hetzelfde zou gelden voor Obama. 'In zijn jeugdjaren had hij geen charisma. Pas op latere leeftijd in de politiek, kreeg hij het door omstandigheden', zegt Hilhorst. Op die manier zou Obama het ook weer kunnen kwijtraken. Hilhorst: 'Als zijn grote verandering uitblijft, zal hij het met zijn retorisch talent proberen recht te breien, maar het aureool dat hem nu omgeeft, zal dan weg zijn. Het wantrouwen ten opzichte van mooipraters is groot.'
Fotografie Roger Cremers
Criteria voor een goed verhaal
- Kies een originele invalshoek bij het onderwerp
- Speel in op de belevingswereld van je publiek
- Structureer de speech zorgvuldig
- Vat in één zin je boodschap samen die moet worden onthouden en herhaal die
- Voorzie de speech van je beste argumenten en aantrekkelijke anekdotes (zelfspot maakt je vaak menselijker)
- Schrap wat niet relevant is
Tips voor sprekers
- Oefen je speech in besloten kring
- Breng je verhaal met overtuiging
- Spreek rustig (140 woorden per minuut) en verstaanbaar
- Doe je verhaal aan de hand van voor je publiek herkenbare voorbeelden
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Jezelf profileren'
Reageer, print of deel dit artikel
|
