Rotterdam blijft huisleverancier topmannen
Intermediair-onderzoek
Auteur: Kees Versluis
|
10-02-2011
|
 Mail dit artikel
Een studie aan de Erasmus Universiteit biedt de grootste kans op een topfunctie bij een AEX-bedijf. Economen en bedrijfskundigen uit Rotterdam verstevigden het afgelopen jaar hun greep op de 25 belangrijkste Nederlandse bedrijven.
‘Rotterdam regeert' kopte Intermediair vorig jaar bij zijn eerste onderzoek naar de studieachtergronden van alle raad-van-bestuursleden en commissarissen van de 25 AEX-bedrijven. Met in totaal acht bestuursleden en veertien commissarissen die studeerden aan de Erasmus Universiteit stond Rotterdam in beide categorieën bovenaan. Delftse ingenieurs volgden daar vlak achter. Klassieke universiteiten als Leiden en Amsterdam bleken nauwelijks dagelijks bestuurders te leveren aan de fine fleur van het Nederlands bedrijfsleven.
Dit jaar hebben we het onderzoek opnieuw gedaan. In de 25 raden van bestuur veranderde er niet heel veel. Er vertrokken zes bestuurders en er kwamen er evenveel bij. Maar de verschuivingen versterkten de positie van Rotterdam als opleiding voor topbestuurders: de Erasmus Universiteit loopt met negen bestuurders verder uit op de TU Delft (zeven). Ook het aantal AEX-bestuurders dat economie of bedrijfskunde studeerde liep verder op tot in totaal 19.
Waar studeerden de Nederlandse AEX-bestuurders?
| Rotterdam | 9 | | Delft | 7 | | VU | 4 | | Groningen | 4 | | TU Eindhoven | 4 | | Utrecht | 3 | | Tilburg | 2 | | Nivra | 2 | | Leiden | 1 | | Uva | 1 |
Aan de universiteiten van Twente, Nijmegen, Maastricht en Wageningen studeerden geen bestuurders.
| HBO | 10 | | Buitenlandse onderwijsinstelling | 3 | | Geen noemenswaardige opleiding | 2 | | Onbekend | 1 |
Waar studeerden de Nederlandse AEX-commissarissen?
| Rotterdam | 12 | | UVA | 11 | | Leiden | 9 | | TU Delft | 8 | | Groningen | 5 | | Utrecht | 4 | | Nyenrode | 4 | | TU Eindhoven | 4 | | | | Overig | 3 of minder |
Dat grote aantal economisch geschoolden in de AEX-top verbaast Mathieu Weggeman niets. ‘Nederland is een handelsland, geld tellen is onze nationale competentie', becommentarieert de Eindhovense hoogleraar organisatiekunde de resultaten van het Intermediair-onderzoek. Dat economen en bedrijfskundigen van de Erasmus Universiteit het zo goed doen, wijt Weggeman aan het internationale en vooral Amerikaanse karakter van de Rotterdamse opleidingen.
Juristen en ingenieurs, die je in veel andere landen aan de top van het bedrijfsleven ziet, zijn in Nederland vanwege onze handelsinstelling minder goed vertegenwoordigd volgens Weggeman. Dom, vindt hij, want juist bestuurders ‘uit het vak zelf' zoals de vertrekkende ceo van Philips, Gerard Kleisterlee, doen het volgens hem vaak goed. Edwin Smelt, senior consultant bij Egon Zehnder, recruiter van topbestuurders, denkt dan ook dat de ogenschijnlijke voorliefde voor economisch geschoolde topbestuurders in Nederland geen trend is die permanent voort zal schrijden. ‘Wij merken dat bestuurders met een exacte opleiding in combinatie met een internationale mba of businesservaring voor bedrijven minstens even aantrekkelijk zijn als een bestuurder met een economie- of bedrijfskundeopleiding.'
Wat studeerden de Nederlandse AEX-bestuurders?
| Economie/bedrijfseconomie | 16 | | Civiele techniek | 5 | | Rechten | 5 | | Bedrijfskunde | 3 | | Chemie | 2 | | Registeraccountancy | 2 |
Alle overige studies leverden maximaal één AEX-topbestuurder
Wat studeerden de Nederlandse AEX-commissarissen?
| Economie/bedrijfseconomie | 22 | | Rechten | 17 | | Bedrijfskunde/MBA | 5 | | Natuurkunde | 4 | | Registeraccountancy | 3 | | Bouwkunde | 2 | | Civiele techniek | 2 | | Elektrotechniek | 2 | | Werktuigbouwkunde | 2 | | Sociale wetenschappen | 2 |
Alle overige studies leverden maximaal één AEX-commissaris
Buitenlandse bestuurders
Uit het Intermediair-onderzoek blijkt verder dat het aantal AEX-bestuurders met een Nederlands paspoort in 2010 licht gegroeid is, van 52 naar 53, en het aantal buitenlanders met één gedaald naar 60. Dat lijkt een trendbreuk, want het aantal buitenlandse bestuurders steeg door globalisering en fusies met buitenlandse bedrijven (denk aan Air France-KLM) de jaren daarvoor juist sterk. Hoogleraar Mathieu Weggeman vermoedt dat die hernieuwde belangstelling voor Nederlandse bestuurders met de crisis te maken heeft: ‘Nederlandse bestuurders zijn geen grote leiders, geen ondernemers, maar ze kunnen goed op de centen letten en de continuïteit van een bedrijf garanderen. Daarom is Nederland ook best goed uit de crisis gekomen.'
Ook consultant Smelt kan zich voorstellen dat die lichte stijging van het aantal Nederlandse bestuurders iets te maken heeft met de crisis, maar het wordt volgens hem zeker geen nieuwe trend. ‘Bij Egon Zehnder zien we juist meer vraag naar diversiteit in brede zin in raden van bestuur. We krijgen bijvoorbeeld zoekopdrachten voor bestuurders en commissarissen met een Aziatische achtergrond die de enorme groeimarkten daar goed kennen.'
Al daalde het aantal buitenlandse AEX-bestuurders licht, met hun afkomst is wel iets opvallends aan de hand: er verschijnen almaar meer Fransen aan de top van het Nederlandse bedrijfsleven. Vormden Fransen met negentien bestuurders in de AEX vorig jaar al ruim de grootste groep; hun aantal steeg dit jaar tot twintig. Engelsen en Amerikanen (de nummers twee en drie) blijven daar met twaalf en negen ver bij achter. Ook het percentage AEX-commissariaten in Franse handen steeg afgelopen jaar, terwijl dat van de Amerikanen licht en van de Britten sterk daalde. De meeste buitenlandse commissarissen in de AEX zijn weliswaar nog Amerikaans (24), maar de Fransen zijn met 22 dicht genaderd.
Naar een verklaring is het gissen. Natuurlijk telt dat er twee Frans-Nederlandse fusiebedrijven in de AEX zitten (Air France-KLM en Unibail-Rodamco) die een nogal uitgebreide raad van bestuur hebben. Ook AEX-staalbedrijf Arcelor Mittal heeft gedeeltelijk Franse wortels. Maar tegelijkertijd zijn er ook drie Brits-Nederlandse AEX-deelnemers (Unilever, Shell en SBM Offshore). Er traden afgelopen jaar overigens nieuwe, Franse bestuurders aan bij twee bedrijven die niets met Frankrijk hebben: ASML en SBM Offshore.
‘Fransen zijn nogal Rijnlands', zegt Weggeman, zoekend naar een verklaring. ‘Het Rijnlandse model [de vrije markt is niet per definitie altijd goed, KV] wint sinds de crisis aan terrein ten opzichte van het Angelsaksische model.' Wat volgens hem ook een rol kan spelen is dat Franse bestuurders als chic en beleefd gelden. Daarmee hebben ze bij de keuze van nieuwe bestuurders soms een streepje voor.
Buitenlandse AEX-bestuurders naar land
| Frankrijk | 20 | | Groot-Brittanië | 12 | | VS | 9 | | Zwitserland/India | 4 | | België | 3 |
Opvallend is dat de Fransen per saldo ook ongeschonden uit de inkrimpingen van de raden van commissarissen kwamen afgelopen jaar. Uit het Intermediair-onderzoek blijkt dat maar liefst 27 AEX-commissarissen het veld ruimden in 2010; er kwamen er slechts 16 bij. ‘Sommige raden van commissarissen waren ook wel erg groot', reageert Smelt. ‘Vroeger waren er zelfs raden van dertien, veertien leden. Dat bleek niet erg effectief. Er is een effectiviteitsslag gemaakt en er zijn tegelijk kosten bespaard.'
Hoewel de Erasmus Universiteit per saldo het afgelopen jaar twee commissarissen inleverde, verloor ook de concurrentie terrein waardoor Rotterdam ook op commissarisgebied ‘hofleverancier' is gebleven van de 25 AEX-bedrijven. De enige onderwijsinstellingen die meer alumni commissaris zagen worden, zijn de TU Eindhoven en het Nivra (Koninklijk Nederlands Instituut voor Registeraccountants).
Buitenlandse AEX-commissarissen naar land
| VS | 23 | | Frankrijk | 21 | | Groot-Brittanië | 17 | | Duitsland | 7 | | Zwitserland | 5 |
Twee vrouwen
De laatste belangrijke conclusie uit Intermediairs AEX-onderzoek is dat het aantal Nederlandse, vrouwelijke raad-van-bestuursleden verdubbeld is van een schrikbarende één op 1 januari vorig jaar (Carla Smits-Nusteling van KPN) naar twee (Francine Zijlstra trad op 1 mei 2010 toe tot de raad van bestuur van retailvastgoedbedrijf Corio). Het aantal buitenlandse vrouwelijke AEX-bestuurders is met vijf overigens beduidend hoger.
‘Heel teleurstellend dat er nog steeds zo weinig vrouwelijke topbestuurders zijn in Nederland', zegt Edwin Smelt. Onder de commissarissen van de AEX-bedrijven is het aantal vrouwen weliswaar hoger, maar volgens Smelt bekleden zij daar maar zelden voorzittersrollen. Want daarvoor gaat de voorkeur van bedrijven uit naar (ex-)ceo's of managers met ‘lijnervaring' in het buitenland. En daar voldoen nog maar weinig Nederlandse topvrouwen aan.
Uiteindelijk is het de leeftijdsfase 35-45 waar Nederlandse topvrouwen volgens Smelt achterop raken bij hun mannelijke collega's. En dat, het klinkt cliché, heeft veel te maken met kinderen en deeltijdwerk. ‘De Franse en Amerikaanse topvrouwen bij AEX-bedrijven hebben gekozen voor hun carrière; zij gingen zelden minder werken vanwege kinderen.' De deeltijdtopman of -vrouw, bestaat nog steeds niet of nauwelijks. ‘Terwijl dat best zou kunnen, bijvoorbeeld via duobanen', meent organisatiespecialist Weggeman.
AEX
De Amsterdamse Exchange Index (AEX) geeft het ‘gewogen' gemiddelde weer van de 25 meest verhandelde aandelen op de Amsterdamse effectenbeurs. De bedrijven in de AEX waren op 1 januari 2011 (Intermediairs peildatum) niet veranderd ten opzichte van 1 januari 2010. Inmiddels is er een bedrijf bijgekomen in de AEX: Aperam, een afsplitsing van staalbedrijf Arcelor Mittal.
Op de eerste handelsdag van maart verandert de samenstelling van de AEX opnieuw. De index zal dan sowieso teruggaan naar 25 bedrijven. Weinig verhandelde aandelenfondsen verdwijnen naar de Midkap-index (de ‘eerste divisie' van de aandelenhandel). Veel verhandelde aandelen uit die Midkap kunnen juist promotie maken. Dit jaar zijn zowel het bouwaandeel BAM als nieuwkomer Aperam kandidaten voor degradatie uit de AEX.
Meer resultaten uit het onderzoek
AEX-topvrouw Francine Zijlstra: 'Maak je ambities kenbaar binnen het bedrijf'
Uitkomsten van het onderzoek: RVB
Uitkomsten van het onderzoek: RVC
Onderzoeksverantwoording
Voor dit onderzoek onderzocht Intermediair van alle Nederlandse leden van de raden van bestuur (RvB) en raden van commissarissen (RvC) van de 25 AEX-bedrijven - peildatum 1 januari 2011 - wat hun eerst voltooide opleiding is op minimaal hbo-niveau (later voltooide opleidingen hebben we niet mee laten tellen).
Voor alle gegevens maakten we gebruik van openbare bronnen en die zijn, waar mogelijk, geverifieerd bij de verschillende bedrijven of op andere journalistieke wijze gecontroleerd. Volledige garantie voor de in dit onderzoek gepresenteerde feiten zijn - onder meer door soms gebrekkige medewerking van bedrijven - niet te geven.
Enkele AEX-bedrijven kennen niet de voor Nederland gebruikelijke ‘two tier board' - een RvB die wordt gecontroleerd door een op enige afstand opererende RvC - maar een one tier board. Bij die bedrijven hebben we in dit onderzoek, omwille van de overzichtelijkheid, de board members die geen dagelijkse, uitvoerende bestuurstaken hebben, toch ‘commissarissen' genoemd.
Illustratie: Tammo Schuringa
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Naar de top'
Reageer, print of deel dit artikel
|
