Hoe vrijwillig is vrijwilligerswerk?
Auteur: Daphne van Paassen
|
19-01-2011
| Reacties: 8
|
 Mail dit artikel
Amrita Orie (41), doktersassistente
Hoeveel tijd ben je kwijt aan vrijwilligerswerk? ‘Ongeveer een uurtje per week met brigadieren en ik rij kinderen zo nu en dan naar de schaatsbaan.’
Waarom doe je het? ‘Je kunt niet altijd onder het vrijwilligerswerk uit. Brigadieren doe ik echt voor de veiligheid, het is een drukke weg.’
Voel je je wel eens verplicht? ‘Soms wel ja. Ik heb drie kinderen en een drukke baan. Ik moet mijn werktijd inhalen als ik voor school iets doe, maar heb het ervoor over.’
Padden helpen oversteken, brigadieren op school, fluiten bij hockeywedstrijden. Intermediair onderzocht aan het begin van het Europees Jaar van de Vrijwilliger hoe hoogopgeleiden over liefdadigheidswerk denken. 59 procent doet er aan. Vooral bij sportclubs en op scholen. Maar hoe vrijwillig is al dat onbetaalde werk eigenlijk?
Een jaar lang heb ik iedere donderdagochtend de gêne overwonnen en in een grote klaaroverjas gebrigadierd op de oversteekplaats voor school. Oorzaak van mijn gêne was het prima functionerend stoplicht waarnaast ik mijn werk stond te doen. In een ver verleden was er ondanks dat stoplicht een ongeluk gebeurd, waarna besloten werd om toch ook brigadiers in te zetten, die zich bij rood licht met gigantische spiegeleieren - formaat verkeersbord - voor het verkeer moesten werpen. Nutteloos of niet - het werk moest klaarblijkelijk gedaan worden. En ik was de beroerdste niet.
En dat was heus niet het enige. Ik versierde met kerst de school, nam één keer per jaar een ochtend vrij om de sportdag te begeleiden (baby mee), las voor, vulde eieren voor het Paasontbijt, bakte kerstcake (nou ja, duwde een Hema-cake in de oven voor een knapperig zelfgemaakt-effect) controleerde op luizen, ging mee naar het Volkenkundig Museum, en naar Sprookjeswonderland. Maar na het mailtje ‘hoihoi, wie o wie wil er voor donderdag helpen tachtig pannenkoeken te bakken?' vond ik het ineens genoeg. Beseften ze op die school wel dat moeders tegenwoordig banen hebben? Fulltime banen? Het was de derde keer dat jaar dat er tachtig pannenkoeken gebakken dienden te worden en het leek me precies het moment om terug te mailen: ‘Is het niet eens tijd dat onze elfjarigen zelf een macaronihap in elkaar flansen tijdens het schoolkamp in plaats van ze honderd kilometer verderop pannenkoeken te gaan brengen?' Maar zoiets kun je beter niet schrijven als moeder. Dan ben je een heks.
Heidi Weisbeek (44), eigenaar Edelweiß
Hoeveel tijd ben je kwijt aan vrijwilligerswerk? ‘Ik doe verschillende dingen: klassenouder, leesmoeder en meelopen met de kinderen naar de gymzaal.’
Waarom doe je het? ‘Het moet kennelijk gebeuren. Je hebt die verantwoordelijkheid en je kind vindt het fantastisch.’
Voel je je wel eens verplicht? ‘Ja, maar als iedereen zou meedoen is het toch echt minder werk. Van mij mag het opgelegd worden. ’
Dat weet ook Nicoliene de Vries (38 jaar), adviseur bij de overheid en moeder van twee kinderen (8 en 4 jaar). Tot ze naar een ander dorp verhuisde hielp ze regelmatig een ochtend in de schoolbibliotheek, omdat ze dat leuk en nuttig vond. De rest van alle mailverzoeken om hulp liet ze dus zonder schuldgevoel aan zich voorbij gaan. Het was ook een vast clubje ouders dat zich altijd aanbood en dat groepje scheen het heel gezellig met elkaar te hebben. ‘Prima, dus.' Geërgerd werd ze pas bij het verzoek ‘wie o wie' er kon rijden naar speeltuin TunFun - het vierde schoolreisje van dat jaar. ‘Het was een week voor de zomervakantie, de kinderen waren al hyper van alle eindejaarsdrukte, maar het potje voor schoolreisjes was nog niet leeg.'
Hoogopgeleiden voelen zich overvraagd
Hoewel hoogopgeleiden - uit overtuiging - veel vrijwilligerswerk doen, voelen ze zich ook een beetje overvraagd, blijkt uit onderzoek van Intermediair. Van de hoogopgeleiden die Intermediair ondervroeg deed 59 procent onbetaald werk. Opvallend: niemand voelt zich er echt toe verplicht of heeft last van sociale druk. Bijna tachtig procent doet het uit volle overtuiging; gewoon omdat hij het belangrijk vindt. Tegelijkertijd vindt bijna veertig procent dat verenigingen en scholen er te veel van uitgaan dat iedereen maar tijd heeft om al die klussen op te knappen. En dat klinkt weer een stuk minder vrijwillig. Hoe zit het nu met die vrijwilligheid?
‘Die tegenstelling zien we ook terug in ons onderzoek', zegt René Bekkers, universitair hoofddocent bij het Center for Philanthropic Studies van de Vrije Universiteit. ‘Mensen doen vrijwilligerswerk omdat ze worden gevraagd, maar geven dat in eerste instantie nooit als reden op. 95 procent van de mensen die vrijwilligerswerk doen, is gevraagd, weten we uit onderzoek. Mensen die niet gevraagd worden, doen bijna geen onbetaald werk. Pas nadat ze zijn gevraagd, gaan ze nadenken over hun motieven: is het nuttig, leer ik er iets van, ontmoet ik er nieuwe mensen? En vervolgens geloven ze dat ze vrijwilligerswerk doen omdat ze zich dan nuttig voelen, iets leren en nieuwe mensen ontmoeten. Zo werkt de menselijke geest. Je wilt immers niet het gevoel hebben dat je slachtoffer bent van je omgeving. Je wilt het idee hebben dat je je leven zelf stuurt.'
Martine Schurer (40), customer service medewerker
Hoeveel tijd ben je kwijt aan vrijwilligerswerk? ‘Een uurtje per week op school, brigadieren en vier uur als basketballcoach en trainer op de sportclub.’
Waarom doe je het? ‘Omdat ik betrokken wil zijn bij de school. En uit liefde voor de sport. Ik breng kinderen graag iets bij.’
Voel je je wel eens verplicht?
‘Op zich wel. Ik vind wel dat de nadruk op het moeten ligt. Maar het is wel belangrijk en nodig dat er moeders zijn die dit werk doen.’
Vrijwilligerswerk is helemaal niet zo vrijwillig, het heeft er alleen de schijn van, vindt ook Lucas Meijs, hoogleraar strategische filantropie en vrijwilligerswerk aan Rotterdam School of Management, onderdeel van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Het is gewoon werk dat gedaan moet worden. De Nederlandsche Bank berekende vorige maand dat de 5,5 miljoen vrijwilligers in Nederland het werk verrichten van 560 duizend fulltime banen (met een economische waarde van vijf tot twintig miljard euro). Scholen zouden nauwelijks meer kunnen functioneren zonder de inzet van vrijwilligers, sportverenigingen zouden torenhoge contributies moeten vragen en zonder de 3,5 miljoen mantelzorgers zouden de kosten voor de zorg met vier tot zeven miljard euro stijgen. Mensen zijn zich daarvan ook bewust, vandaar de hoge bereidheid om onbetaald werk te doen. Je mag best wat terugdoen voor je club, vindt 88 procent van de respondenten.
Jan-Dietert Brugma (32 jaar), bijvoorbeeld, promovendus en apotheker in een ziekenhuis, die in zijn vrije tijd hockeyt, fluit een paar keer per jaar ‘een beetje tegen heug en meug' een wedstrijd. ‘Leuk is het niet, maar het hoort er gewoon bij. Als je gebruik wilt maken van sportfaciliteiten dan zul je er ook iets voor over moeten hebben.' En eigenlijk stelt het allemaal niets voor vergeleken met het aantal uur vrijwilligerswerk dat hij ooit als zeilinstructeur maakte.
Wat doen mensen aan vrijwilligerswerk?
Het Intermediair-onderzoek is gedaan onder 473 lezers van het blad en bezoekers van de site. 63% is man en 37% vrouw. Van hen is 58% academisch geschoold en heeft 42% hbo. 42% heeft kinderen op de basisschool. 92% werkt in loondienst.
59% van de respondenten doet vrijwilligerswerk. Vooral op sportverenigingen (42%) en scholen (27%), maar ook in de kerk/moskee (12%), de buurt (11%), voor het goede doel (10%) of een politieke partij (8%).
39% doet bestuurswerk, 33% organiseert evenementen, 22% doet allerhande klusjes, 20% geeft sporttrainingen, 14% begeleidt kinderen (van de mensen met kinderen is dit 30%). Respondenten konden meerdere antwoorden geven.
Nart Wielaard (41), schrijver/kennismaker
Hoeveel tijd ben je kwijt aan vrijwilligerswerk?
‘Ik doe niet structureel iets, maar heb in de schoolbieb een tijd meegedraaid.’
Waarom doe je het?
‘Ik krijg heel veel van deze wereld en wil graag iets teruggeven aan de maatschappij. Mijn eerste reactie is vaak dat ik het te druk heb, maar als je eenmaal bezig bent, is het toch heel leuk.’
Voel je je wel eens verplicht?
‘Als het me gevraagd wordt dan doe ik het maar ik neem niet zelf het initiatief. Ik draai op de voetbalclub ook verplicht een bardienst, sta ik opeens frikadellen te frituren, maar als je er een beetje een feestje van maakt, dan is het toch leuk. Net als in de schoolbieb, je moet een beetje met die kinderen praten. En mijn zoon is apetrots.’
De vrijwilliger staat centraal
Maar bereid of niet, het probleem is dat het vooral werkende mensen zijn die vrijwilligerswerk doen, hoogopgeleiden meer nog dan laagopgeleiden (43 procent tegen 22 procent). Actievelingen meer dan mensen met een inactieve levensstijl. En dat die hoogopgeleiden het de afgelopen decennia steeds drukker hebben gekregen. Bovendien zijn het de mensen die al vrijwilligerswerk doen die gevraagd worden voor nieuwe klussen. Dat gaat op den duur wringen.
‘Vroeger had je het als organisatie gemakkelijk. De pastor preekte op zondag in de kerk - waar de hele gemeenschap bijeen was - over eenzaamheid en als Rode Kruis rekruteerde je bij de koffie na', zegt hoogleraar Meijs. Maar zulke plekken zijn er niet meer. Organisaties hebben dus de afgelopen jaren hun best moeten doen om vrijwilligerswerk zo aantrekkelijk te maken dat vrijwilligers enthousiast werden. Niet de organisatie, maar de vrijwilliger staat centraal en heeft het voor het zeggen. Meijs: ‘Er is meer oog gekomen voor het eigenbelang van vrijwilligers. Men hamert niet meer zo op altruïsme. Je mag nu gewoon zeggen dat je lesgeeft op de weekendschool, omdat je daar ook zelf wat van leert.' Jan-Dietert Brugma heeft veel opgestoken van zijn tijd
als hoofdinstructeur van een zeilschool waarbij hij verantwoordelijk was voor zo'n vijftig kinderen. ‘Het was me er niet om begonnen, maar als je dat als vijfentwintigjarige doet, zegt dat voor buitenstaanders wel iets over je vaardigheden.'
Daarbij is vrijwilligerswerk net als betaald werk projectmatiger en flexibeler geworden en minder tijd- en plaatsafhankelijk (en daarmee vaak ook een stuk efficiënter). Het zijn vaak klussen geworden met een kop en een staart die bovendien eindig zijn. ‘Als vrijwilliger verdien je niets', zegt Meijs, ‘dus moet je op een andere manier worden beloond: het werk moet leuk of zinvol zijn, of leerzaam, of je in contact brengen met nieuwe mensen. En het moet makkelijk inpasbaar zijn in de volle agenda's die mensen tegenwoordig hebben.' Er zijn zelfs bedrijfjes ontstaan om vrijwilligers en organisaties te matchen, zoals de Stichting laluz.
Een andere manier om liefdadigheidswerk aantrekkelijker te maken is het koppelen van nut en pret. En dus kunnen collega's bij wijze van bedrijfsuitjes of teambuilding samen voor een goed doel aan de slag. Of kun je vakanties combineren met zinvol werk (te vinden in de Lonely Planet Volunteer of bij reisorganisaties als JoHo en Baobab). In de VS zijn er zelfs datingbureaus zoals Single Volunteer en One Brick die vrijwilligerswerk koppelen aan daten: eerst in de weer met liefdadigheid, daarna met het opgedane altruïstische liefje.
Paulien de Jong (43), eigenaar kookschool
Hoeveel tijd ben je kwijt aan vrijwilligerswerk? ‘Gemiddeld zo’n twee à drie uur per week als klassenouder, overblijfmoeder en luizenmoeder.’
Waarom doe je het? ‘Ik wil graag betrokken zijn bij mijn kinderen en ik vind het ontzettend leuk om te doen.’
Voel je je wel eens verplicht? ‘Nee, helemaal niet.’
Onderwijs denkt niet vanuit de vrijwilliger
Een sector waar nog weinig vanuit de vrijwilligers wordt gedacht, is het onderwijs, constateert Meijs. Wel verklaarbaar, want scholen hebben nooit problemen gehad met het vinden van vrijwilligers: alle ouders zijn potentiële vrijwilligers - en met naam en toenaam (en telefoonnummer) bekend. Scholen hebben nooit hun best hoeven doen ze te lokken.
En juist ook in het onderwijs is de vraag naar vrijwilligers gegroeid. Het gevoel van overvraagd worden is hier niet voor niets het grootst. ‘De samenleving is luxueuzer geworden', zegt Bekkers. ‘Mensen hebben, doordat ze meer zijn gaan werken, meer te besteden. Maar dat heeft ook tot gevolg dat onze verwachtingen van de kwaliteit van vrijetijdsbesteding en dus ook van de schooluitjes, hoger zijn geworden. En dat drijft de vraag naar vrijwilligerswerk op.' En het moet allemaal nog specialer dan de vorige keer. Kinderen gaan met de klas appels plukken in de plukboomgaard (wie o wie kan rijden?) en daarvan de dag erna lekker appelflappen bakken in de klas (wie o wie kan 29 appelflappen afbakken?). Ze gaan kerststukjes maken bij een professionele bloemschikker (wie o wie heeft tijd om woensdag te rijden?). En de jubileumvoorstelling is een heuse circusvoorstelling (‘Wie o wie? Hiervoor hebben we tachtig ouders nodig - meld u aan! Zonder uw hulp kan het spektakel niet doorgaan!')
Ook scholen zullen moeten nadenken of ze zo door kunnen gaan. ‘Moet je het wel allemaal met vrijwilligers blijven organiseren, gewoon omdat je dat vroeger ook deed en omdat je denkt dat ze voorhanden zijn?' vraagt Bekkers zich af. ‘Misschien moet je bureautjes inhuren voor dit soort
zaken.' Dat kost ouders natuurlijk wel meer geld. En bij een boel meer geld gaan ze misschien protesteren. ‘Geen ramp, kan het aantal uitjes omlaag', vindt Meijs. ‘Dan doe je als ouder weer alleen zinvol vrijwilligerswerk op school, in plaats van taxichauffeur te spelen naar het zoveelste
uitje. Want de gouden regel die je nooit mag overtreden is: verpruts nooit de tijd van een vrijwilliger. Besteed zijn tijd zinvol.' Dat zouden scholen zich best een beetje meer mogen realiseren.
Portretten: Ingeborg Rosenberg
Fotografie: Ron de Gruyl
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Vrijwilligerswerk'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Onbezoldigd bestuurslid patiëntenvereniging | 19 januari 2011 (17:13)
Vrijwilligerswerk is altijd vrijwillig, alleen niet altijd vrijblijvend. Zeker wanneer je een bepaalde rol vervult neem je verantwoordelijkheden op je en wordt geacht dat je je afspraken nakomt. Het blijft echter wel vrijwillig maar niet vrijblijvend.
Sandra | 19 januari 2011 (21:36)
Over dat van die scholen: het is wel wat "de kip en het ei". Mijn moeder werkt in het onderwijs en zo weet ik dat ouders juist ook steeds meer van de school verwachten van speciale dingen en uitjes. Zij en haar collega's vinden het juist soms lastig om ouders weer voor iets te vragen.
Lynn | 20 januari 2011 (9:50)
Ik verbaas me nog altijd over een vriendin die eens per maand een vrije zaterdag 'vrijwilligerswerk' moet doen met haar team. Haar werkgever profileert zich als 'sociaal' naar de gemeenschap, maar de medewerkers kunnen voor de tijd opdraaien. Het is altijd buiten werktijd zonder compensatie in vrije dagen. De sociale druk vanuit het bedrijf is zo groot, dat weigeren geen optie is. (behalve voor het management). verplichtwillig?
ellen | 20 januari 2011 (14:27)
Ja leuk gaat dat toch op school. Eerst plannen de juffen een uitje (werken is voor de dommen tenslotte) op een werkdag, bv. donderdag overdag. Daar maken ze de kinderen alvast enthousiast over. Nu nog even vragen welke ouders kunnen rijden. Ojee, die hebben geen tijd om zomaar even vrij te nemen tussendoor en op donderdag werkt bijna iedereen. Maar wat zou het toch jammer zijn als die arme kindertjes, die wij vast blij hebben gemaakt met een ongedekte cheque, nu ineens weer een dag moeten leren op school? En allemaal uw schuld, ontaarde ouder, omdat u wilt werken! Neem vrij en rijd, of brand in de hel van schuldgevoel!
Flikker toch op. Ik ga zelf wel lekker een dagje met mijn kinderen wat leuks doen, van de vrije dagen die ik overhoud omdat ik niet mee doe aan die onzin. En dan vinden ze me maar aso.
Er zijn ook scholen, jawel, let op, die geld begroten om busjes te huren zodat er geen ouders gecharterd hoeven worden. Dan kunnen de uitjes altijd doorgaan en er zitten geen 6 kinderen op een achterbank gepropt. Ongelooflijk, hoe hebben ze het bedacht?! Revolutionair!
Vrijwilligerswerk prima, ik ben er zelfs minder voor gaan werken, maar niet omdat iemand bedacht heeft dat het wel leuk zou zijn om alvast mijn tijd in te plannen en mij vervolgens te geselen met schuldgevoelens en verwijten als ik daar niet mee akkoord ga.
Tal | 21 januari 2011 (11:32)
Ellen, kan mij helemaal vinden in jouw reactie! Proef een bepaalde emotie (boosheid) in jouw reactie, een emotie op basis van eigen ervaringen. Deze boosheid, maar vooral onbegrip, is mijzelf niet geheel onbekend. Een praktijkervaring: aangezien ik een baan had waar ik lange dagen maakte en veel onderweg was destijds besloten 4 dagen te werken. Op maandag altijd gewerkt als overblijfvader in de klas van mijn dochter. Niet om iets terug te doen voor de maatschappij maar alleen omdat het leuk was voor zowel mijn dochter als mijzelf (en ik hoop ook voor de andere kinderen). Dus puur eigenbelang. Op een gegeven moment een andere baan waardoor mijn woon-werk reistijd en de duur van de werkdagen afnam. Daarom besloten weer 5 dagen te gaan werken. De reacties van de "fietstas/schoolplein-moeders" waren inderdaad in de orde van het "branden in de hel van schuldgevoel". Dit is slechts een voorbeeld uit een langere serie van soortgelijke gebeurtenissen. Wat te denken van het door de ouders "semi" verplicht schoonmaken van de school en speelgoed. Waarom denkt men dat wij betalen om dit thuis te laten doen? Kortom, de schuldgevoel maffia is goed georganiseerd en breed aanwezig. Ik wacht op de eerste school die aangeeft dat hulp van ouders ongewenst is en dat zij er trots op zijn hun zaken en organisatie op orde te hebben. Als ik die school was had ik ook meteen een inschrijflijst klaarliggen voor ouders die toch graag "wat terug willen doen voor de maatschappij". Wat te denken van de Stichting Terminale Thuishulp, de nachtopvang in de wintermaanden voor daklozen of het helpen van vereenzaamde bejaarden. Ben benieuwd hoe hoog de conversieratio is...
Wil | 28 januari 2011 (15:31)
Wat doen we met al die verwachtingen naar het onderwijs? Leerkrachten moeten kinderen leren rekenen, lezen, schrijven, sociale vaardigheden, bewegen, en ... en .... en .... en ... en ... En dus ook nog x-aantal leuke dingen, uitjes, en meer. Als ouders werken we, maar besteden we niet de hele opvoeding zo uit?
Zeg niet 'in het onderwijs hebben ze lange vakanties' want uitgerekend over een heel jaar hebben ze meer dan een 36-urige werkweek!
Saskia | 31 maart 2011 (9:50)
Wil, wie zegt dat de ouders verwachten dat de school leuke uitjes moet organiseren? Ik verwacht (en in mijn omgeving geldt dat algemeen) dat mijn kinderen op school fatsoenlijk leren schrijven, rekenen, dat ze de geschiedenis van hun land kennen de geografie van - minstens - het continent waar we wonen. Leuke uitjes en feestjes organiseren we zelf wel in de vakanties. Ja, die hebben we, ik weiger namelijk resoluut vrij te nemen om vrijwilligerswerk op school te doen. Heb al gedacht om de onderwijzers eens te mailen dat ik een verjaardagsfeestje geef voor mijn oudste (is in e zomervakantie jarig) met de vraag wie o wie er kindjes wil gaan ophalen, wie er wil meehelpen met het organiseren van de spelletjes etc....ben heel erg benieuwd wat de respons zou zijn!
Angelique | 31 maart 2011 (13:19)
Niet alle ouders denken er zo over;);) Ik vind het juist te prijzen dat de school veel energie steekt in het organiseren van uitstapjes. Het gaat dan ook niet om 'feestjes en leuke uitstapjes' zoals ik in veel reacties lees (muv het schoolreisje), maar om excursies waar wel degelijk leerdoelen in verwerkt zijn. Ik heb er dan ook geen enkele moeite mee om vrij te nemen om te helpen. Niet alleen vind ik het belangrijk, ik vind het ook leuk. En mijn dochters zijn altijd heel trots als hún papa of mama mee doet met de activiteit op school.
|
