De gouden ketenen van ABN Amro-personeel
Auteur: Paul van der Kwast en Daphne van Paassen |
15-04-2010
| Reacties: 5
|
 Mail dit artikel
Bonussen, optieregelingen, premievrije pensioenen en hypotheekkortingen - het zijn prikkelende arbeidsvoorwaarden, maar ze houden werknemers ook gevangen. ABN Amro gaat nu versoberen. Hoe erg is dat?
Ze verdient bijna het dubbele van haar man die aan zes keer zoveel mensen leidinggeeft. Ze heeft een optiepakket, een premievrij pensioen, 33 procent korting op haar hypotheek, een dertiende maand plus een flexibele beloning.
De arbeidsvoorwaarden bij ABN Amro zijn behoorlijk goed, vindt senior accountmanager Francine Berk (43), die niet met haar eigen naam in dit artikel wil. ‘Mijn man zegt wel eens gekscherend: "Jij blijft altijd bij die bank werken, al is het één dag in de week".' Berk werkt al negentien jaar bij ABN Amro - ‘Wel iedere drie jaar in een nieuwe functie, hoor. Maar als ik wel eens tegen een collega zeg: misschien moet ik toch eens iets anders zoeken, reageren ze met: "Heb je wel bedacht wat dat betekent voor je hypotheek? Voor je pensioen?"'
Brigitte Paulussen (51) heeft haar oude salarisniveau inderdaad nooit meer gehaald sinds ze zes jaar geleden wegging als transitiemanager bij ABN Amro en voor zichzelf begon als trainer en dagvoorzitter. ‘En dan tel ik nog niet eens mijn gratis pensioenopbouw mee en mijn hypotheekkorting en optiepakket, de veertig vakantiedagen, dertiende en veertiende maand - al is die laatste geloof ik nu afgeschaft.'
Saneren en versoberen
De arbeidsvoorwaarden bij banken en verzekeringsmaatschappijen zijn goed. En bij ABN Amro waren ze heel lang heel goed. Jaar na jaar stond ABN Amro op de eerste plaats in het Intermediair Beste Werkgevers Onderzoek. Zowel door de hoge salarissen als de secundaire arbeidsvoorwaarden. Maar nu moet de - inmiddels - staatsbank zijn kosten verlagen. Uit een inventarisatie van de Volkskrant bleek dat de kosten per verdiende euro bij ABN Amro en Fortis rond de tachtig cent liggen, terwijl dat bij de Rabobank zestig cent is. Er moet worden gesaneerd: 4.500 arbeidsplaatsen zullen verdwijnen en de bank ontkomt niet aan een versobering van de arbeidsvoorwaarden.
De vakbonden hebben de cao-onderhandelingen opgeschort: ze willen niet tornen aan het premievrij pensioen - één van de versoberingsvoorstellen (de bank probeert al jaren een werknemersbijdrage van zes procent in te voeren). Maar de bonden hebben de publieke opinie tegen. Er zit belastinggeld in de bank; waarom zouden de werknemers die daardoor nog steeds hun baan hebben, niet met een beetje minder kunnen? Een versobering bevrijdt werknemers bovendien uit de gouden ketenen die de riante arbeidsvoorwaarden ook zijn.
Bankmedewerker verdient 52% meer
Opvallend is dat de meeste van de (ex-)bankmedewerkers met wie Intermediair sprak, de riante arbeidsvoorwaarden relativeren. Natuurlijk ze zijn goed, maar je moet het niet overdrijven. Volgens Paul Boselie, hoogleraar Strategisch Human Resource Management aan de Universiteit Utrecht en eveneens verbonden aan de Universiteit van Tilburg, komt dat doordat mensen in de financiële sector zelden naar een andere sector overstappen als ze van baan veranderen. En omdat de hele sector buitengewoon goed betaalt, denken ze dat het normaal is. ‘Maar vergeleken met bedrijven als Procter & Gamble en Unilever is er echt een groot verschil.' De loonkosten in de banksector zijn 52 procent hoger dan gemiddeld, blijkt uit cijfers van het CBS.
De bankiers wuiven de vergelijking met de rest van het bedrijfsleven weg en wijzen op de ingewikkelde producten in de financiële sector. ‘Een financieel product is geen blikje cola', zegt Peter Langewis (27) ex-preferred banker bij ABN Amro, inmiddels werkzaam als consultant finance: ‘Cola kan volstaan met een vrij simpel productie-, verkoop- en distributieproces. Financiële producten zijn complex, vragen ook om ingewikkelde it-systemen en ingewikkelde wetgeving. Om dat te managen heb je de slimste jongens en meisjes uit de klas nodig.'
Werknemers binden met gouden ketenen
‘Die goede arbeidsvoorwaarden zijn een manier om die knappe koppen te trekken', zegt een andere oud-ABN Amro-bankier (36) die jarenlang een leidinggevende positie had bij de bank. En er gaat veel geld in die wereld om, dat maakt ook uit: ‘Ik ga iemand die honderden miljoenen voor de bank verdient niet afschepen met een ton per jaar.' Bovendien: betaal je niet, dan lopen de werknemers over naar de concurrent. Eventueel de internationale concurrent.
Ze krijgen bijval van Hans van der Spek, beloningsdeskundige bij adviesbureau Berenschot. ‘Goede arbeidsvoorwaarden zijn niet voor niets te vinden bij banken en verzekeringsmaatschappijen. Die bedrijven hebben te maken met ingewikkelde regels en procedures. Het kost veel tijd en geld om mensen op te leiden. Je wilt ze dus vasthouden. En dat is precies wat je met een premievrij pensioen doet en zeker met een korting op de hypotheek: mensen kunnen niet zomaar weg, of ze gaan er ontzettend op achteruit. Moeten bijvoorbeeld hun huis verkopen. Gouden ketenen hebben een functie.'
Financiële prikkel werkt maar kort
Helemaal waar, vinden Boselie en onderzoeker Kilian Wawoe, die binnenkort promoveert op bonussen in de banksector en die zelf jarenlang bij een bank werkte. Er is echter een groot ‘maar'. Die gouden ketenen houden mensen ook vast als ze hun baan niet meer leuk vinden. ‘Kijk naar het verloop in die organisaties, dat is over het algemeen laag.' De laatste keer dat ABN Amro deelnam aan het Intermediair Beste Werkgevers Onderzoek was dat cijfer trouwens verre van laag, doordat het bedrijf net een reorganisatie achter de rug had. Het jaar daarvoor echter lag de uitstroom rond de 6,5 procent - en dat is gering.
‘Goede arbeidsvoorwaarden worden dan een vorm van overinvestment', zegt Boselie. Je bindt mensen op een verkeerde manier: ze gaan niet bij je weg, maar lopen geen stapje harder voor je. Ze wennen snel aan de hoge beloning en vinden die na verloop van tijd doodnormaal. Het kost je geld maar je krijgt er niets voor terug.'
Wawoe noemt dat het Blaricum-effect. ‘Wie meer gaat verdienen, gaat verhuizen naar een buurt waar allemaal rijken wonen, hetgeen je rijkdom relativeert. Daar ben je opeens weer een kleine jongen. De motiverende werking die dus uitgaat van een financiële prikkel, werkt maar kort. Upward comparison noemen ze dat in de psychologie.'
Autonomie belangrijker dan beloning
Ook talent lok je maar zeer beperkt met zo'n financiële prikkel. Uit Intermediairs jaarlijkse Imago Onderzoek blijkt dat high potentials op de eerste plaats worden aangetrokken door ontwikkelings- en doorgroeimogelijkheden, afwisselend werk en de balans tussen werk en privé. Een goed salaris komt op de vijfde plaats. Ook uit alle wetenschappelijke onderzoeken naar betrokkenheid van werknemers blijkt dat mensen meer bevlogen zijn (en dus dat stapje extra zetten) als ze afwisselend werk doen, autonomie hebben (veel zelf kunnen bepalen in hun werk), zelf hun tijd in kunnen delen en sociale support van collega's krijgen.
Een ex-bankier van ING (35) denkt dat het bieden van een carrièreperspectief veel belangrijker is om goede mensen aan je te binden. ‘Jonge mensen gaan weg als ze vinden dat ze onvoldoende carrièrekansen krijgen. Een premievrij pensioen of hypotheekkorting spelen helemaal geen rol. Al was het maar omdat je als jongere weinig financiële verplichtingen hebt, zoals kinderen en een duur eigen huis.' Bij ouderen zag hij vaker dat ze om redenen van de goudomrande voorwaarden hun tijd uitzaten. ‘Juist voor die groep worden het gouden ketenen', zegt Boselie. ‘En dat is dodelijk voor de betrokkenheid van die werknemers.'
Spiegelen aan buitenlandse banken
Dat het talent anders wegrent naar de internationale concurrent is nog zo'n fabeltje, vindt Wawoe. Vanaf eind jaren negentig begonnen bankiers zich steeds meer te spiegelen aan buitenlandse, vooral Angelsaksische bankiers. Die verdienden tonnen aan bonussen, dus wilden de Nederlanders dat ook. Kregen ze het niet? Vertrokken ze toch gewoon naar de Londense City?
Maar die vergelijking ging misschien nog net op voor de zakenbankiers, waarvan Nederland er altijd al relatief weinig had. Maar ze ging zeker niet op voor de retailbankiers. Wawoe: ‘Retailbankiers opereren nationaal, meestal zelfs puur regionaal. Een Brabantse retailbankier zal niet snel naar Groningen verkassen.' Toch zorgde die spiegeling aan dat handjevol zakenbankiers voor een opwaartse druk op de salarissen en arbeidsvoorwaarden in de hele sector.
Pensioenen: van eindloon naar middenloon
In een tijd waarin geld als water wordt verdiend, is dat geen probleem. Anders wordt het wanneer een bank staatssteun krijgt om te kunnen overleven. De bankiers verweren zich door te zeggen dat je dat de gemiddelde bankmedewerker toch niet aan kunt rekenen: alsof de accountmanager in Rijnswoude ook maar enige invloed heeft gehad op de financiële crisis.
Dat is natuurlijk waar. Tegelijkertijd is de bank gered door de overheid en mogen de meeste bankmedewerkers in hun handen knijpen dat ze nog een baan hebben en niet zijn ontslagen. ‘En daarmee is er een einde gekomen aan de legitimiteit van de hoge beloningen bij de banken', zegt Boselie. De banken moeten doen wat de rest van het bedrijfsleven tijdens de vorige recessie heeft gedaan: de perks beperken.
Vooral veel pensioenregelingen zijn in 2001 aangepast. Pensioenfondsen kwamen door enorme koersdalingen in de problemen en hadden een te lage dekkingsgraad. Lang niet elke werkgever bleek in staat of van plan om geheel op eigen rekening de reserves aan te vullen. ‘Eindloonregelingen werden omgebouwd naar middenloonregeling, de bijdragen van de werknemers werden opgeschroefd', zegt beloningsdeskundige Van der Spek.
Dat de banken niet meededen aan deze versobering kwam doordat daar nog steeds veel geld werd verdiend. De loonkosten werden versluierd door de zeer hoge rendementen in enkele delen van de business. ‘Of die hoge kosten ook rendeerden, dat wil zeggen tot een hogere productiviteit en motivatie leidden, was niet zo belangrijk. Dat speelt pas nu weer', zegt Jeroen Kirch, director beloningen bij Hay Group. ‘Ook uit oogpunt van concurrentie moeten ondernemingen terug naar passende beloningsniveaus, nuttige secundaire arbeidsvoorwaarden en last but not least naar de vraag wat hun medewerkers motiveert en wat hen betrokken maakt én houdt.'
Rabobank loopt voorop
De Rabobank heeft daar al een begin mee gemaakt. Al veel eerder dan de rest van de sector begon die met het versoberen van de arbeidsvoorwaarden. In 2004 werd bijvoorbeeld voor alle nieuwe werknemers het premievrije pensioen afgeschaft. Vanaf toen moest iedere nieuwkomer 6,6 procent premie per jaar betalen. Degenen die al voor die tijd bij de Rabobank werkten, konden nog tien jaar genieten van het gratis pensioensparen.
‘Maar ze stellen daar heel veel tegenover', zegt Marc van Veldhoven, universitair hoofddocent aan de Universiteit van Tilburg. ‘Als je weet dat een financiële beloning voor mensen minder belangrijk is dan doorgroeimogelijkheden en vrijheid in het werk, kun je hier prima op inspelen. Bij de Rabobank hebben ze dat begrepen.' Waar delen van de financiële beloning werden afgebouwd, werd tegelijkertijd een begin gemaakt met de invoering van het nieuwe werken. Werknemers van de Rabobank mogen werken waar en wanneer ze maar willen en hebben veel autonomie in het werk. Willen ze op tijd thuis zijn om hun kinderen van school te halen en liever 's avonds nog wat werken? Het kan. Zaken als autonomie en flexibiliteit blijken belangrijke pull-factoren voor werknemers. Van alle financiële instellingen had de Rabobank in 2009 de meest betrokken werknemers, zo bleek uit het Beste Werkgevers Onderzoek van Intermediair.
Bevrijding
Brigitte Paulussen heeft het loskomen van de gouden bankketenen als een bevrijding ervaren. ‘Ik heb nu minder salaris en straks inderdaad een veel kleiner pensioen. Maar ik geniet zo van mijn werk dat ik het niet meer ervaar als iets waarmee ik wil stoppen op mijn 65e. Ik kan me niet voorstellen dat ik tegen die tijd thuis ga zitten: ik wil dan boeken schrijven en lezingen geven.'
Hypotheek en verzekeringen bij de bank
ABN Amro-personeel krijgt eenderde korting op de hypotheekrente (en 10 tot 35 procent op verzekeringspremies). Medewerkers van ING krijgen een korting van 30 procent op de marktrente en de Rabobank geeft werknemers 25 procent plus 0,3 procentpunt korting.
Hoewel een deel van het fiscale voordeel van de hypotheekrenteaftrek door rentekortingen vervalt, kunnen medewerkers van banken gemiddeld 12 tot 16 procent meer lenen dan mensen in andere sectoren met eenzelfde salaris.
De Belastingdienst beschouwt het rentevoordeel pas als verkapt loon voor zover het rentepercentage dat medewerkers betalen onder de 2,5 procent ligt. De premiekorting bij verzekeringen wordt door de fiscus pas belast boven de 500 euro korting per jaar.
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Financiële sector'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Ex-ABNer | 15 april 2010 (13:32)
Ik zet vraagtekens bij de opmerking dat bankmedewerkers meer kunnen lenen dan mensen die evenveel verdienen in een andere sector. In mijn ervaring hanteert in ieder geval ABN Amro sinds 2006 de zogeheten 'cliëntrente' als basis voor het bepalen van de maximaal mogelijke hypotheek, net zoals dat bij een ieder ander gebeurt.
Overigens lijkt het ABN Amro premievrij pensioen leuker dan het is: het salaris waar mijn pensioen over berekend werd, was in de praktijk maar 50% van mijn werkelijke inkomen (alle extras worden NIET meegerekend...) waardoor men alsnog genoodzaakt is zelf voorzieningen te treffen (lees: premie te betalen) voor het overige deel.
Paul Markus | 16 april 2010 (14:03)
Ik zit in de trein die langs de zuidas gaat, en waar vele bankmedewerkers instappen.
Ik leer ook veel over de geheimtaal van beleggingsadviezen: een houden advies betekent dat de bank allang heeft verkocht, bijvoorbeeld.
Uit de gesprekken kun je opmaken dat ze een bonus en een 13de maand normaal vinden.
Hoezo? Wat voor uitzonderlijke prestatie staat daar tegenover? Het lijkt mij normaal dat je je werk goed doet. Waarom moet daar extra voor beloond worden? Anders lopen de medewerkers weg. Waarheen dan? Naar Londen? Naar New York? Laat me niet lachen.
En hoezo zitten daar de slimste jongens en meisjes van de klas? Wat voor uitzonderlijke bijdrage leveren zij aan de economie? Wat voor innovatieve producten maken zij?
Als je ziet hoe groot de kantoren zijn en hoeveel mensen daar werken, en de economie naar de kloten hebben geholpen. Er worden hele vieze spelletjes gespeeld.
Andre van Berkel | 20 april 2010 (6:50)
Ik heb laatst "De bom onder de Barings bank" van Nick Leeson, weer eens gelezen (voor een prikkie bij De Slegte). Leeson zelf geeft in '96 al aan hoe absurd de beloning en de bonussen zijn, voor de prestaties die door hem en zijn suprieuren worden geleverd, en hoe abstract de bedragen worden/zijn op de beurs.
De oud-ABN-AMRO bankier (36), doet er goed aan te onthouden dat de miljoenen die worden verdiend (‘Ik ga iemand die honderden miljoenen voor de bank verdient niet afschepen met een ton per jaar.') virtueel zijn en, zoals we hebben gezien, heel snel verloren kunnen worden.
snifsnuf | 21 april 2010 (20:47)
@ Paul
Helemaal mee eens, zonder in detail te hoeven treden (met ervaring).
@ex-ABNer
Inderdaad, de verrekening vindt in de regel plaats over de zogenoemde "adviesprijs".
En dan nog, voor eenieder die (nog) altijd werkt bij een bank, daag je zelf uit en werk eens voor een producerend bedrijf (dwz met tastbare producten).
johan | 19 augustus 2010 (14:01)
,, ex abn -amro ( gepensioeneerd) een premievrij pensioen bij de abn-amro bank is juist, maar is begin jaren 70 afgekocht door de bonden door een loonstijging daar voor in te leveren.Dus wanneer er weer premie moet worden betaald zal het brutoloon moeten stijgen met de percentage die begin jaren 70 daarvoor is ingeleverd.Naar ik meen ruim 3 procent.
|
