Aankomend accountant moet op zijn tellen passen
Auteur: Geert Dekker |
04-11-2009
|
 Mail dit artikel
Het blijft een gewild specialisme, maar ook de (aankomend) accountant moet beter zijn best doen om aan een baan te komen. De recessie als reality check: ‘De idioterie is uit de markt.'
De verhoudingen raken genormaliseerd op de arbeidsmarkt voor accountants. ‘Tot een jaar of twee geleden kon het wel eens gebeuren dat we met een starter spraken die languit in zijn stoel hing, alleen maar geïnteresseerd in wat de potentiële werkgever hém zoal te bieden had. Dat is veranderd, kan ik je zeggen: ze zitten nu allemaal fris aan tafel.' Aldus Ewout Bolhuis, recruitment leader van Deloitte - naar aantal medewerkers het grootste accountantskantoor van Nederland. Hij maakt niet de indruk die ontwikkeling te betreuren (‘het is een prettig soort nuchterheid dat is neergedaald op de markt') en hij is de enige niet. ‘We kunnen strikter en strenger selecteren', zegt Jean Nijsten, directeur HR van Ernst & Young. ‘We hebben gewoon minder mensen nodig.'
Bij Ernst & Young is de instroom van accountants met 16 procent afgenomen. In 2008 begonnen er nog ruim 440 nieuwelingen, dit jaar zijn dat er ruim 360.
Dat komt niet per se doordat er minder werk is, dat komt vooral door het stokken van de uitstroom. Nijsten: ‘Je zit stil als je wordt geschoren, of - wat hier soms van toepassing lijkt - denkt dat je wordt geschoren. Het verloop is bij Ernst & Young normaal gesproken tegen de twintig procent en dat is nu gedaald tot onder de 14 procent, in staffuncties nog verder.'
Dat is voor het bedrijf een probleem, want intussen gaat de doorstroom onverminderd voort - om het carrièreperspectief van de medewerkers niet te frustreren - maar daarmee wordt wel de zorgvuldig opgebouwde piramidestructuur uit balans gebracht: er komen relatief te veel dure medewerkers. Nijstens oplossing: ‘Ontslagen zijn niet aan de orde, maar we proberen wel de uitstroom te stimuleren. Dan kan de instroom ook op peil blijven.'
De grote accountantskantoren (naast Deloitte en Ernst & Young zijn dat PricewaterhouseCoopers en KPMG, op enige afstand gevolgd door BDO) drijven op die piramidestructuur. Dat heeft veel te maken met de bijzondere structuur van de opleiding tot accountant (AA of RA), die vaak in deeltijd wordt gevolgd: vier dagen werken, een dag colleges. Instappen kan op vele momenten: na het vwo, na een hbo-opleiding, na een bachelor of na een master.
In het laatste geval kun je na drie jaar klaar zijn; wie direct na zijn vwo begint, kan er negen jaar of langer over doen. De werkgever betaalt de opleiding. ‘20 tot 25 procent van onze personeelskosten zit in opleiding en training', zegt Nijsten van Ernst & Young. ‘Wij zijn een maakbedrijf. Van schoolverlaters maken we professionals.'
De keerzijde: het is keihard werken geblazen. In de deal ligt ook besloten dat maar voor een selecte groep accountants een langere carrière bij het kantoor is weggelegd - in de top van de piramide. Is de opleiding voltooid, dan is het gebruikelijk op enig moment uit te zien naar bijvoorbeeld een functie in het bedrijfsleven.
Afvallers
Sinds jaar en dag wordt er geklaagd over een gebrek aan afgestudeerde accountants, want een flink aantal studenten haalt de eindstreep niet. Volgens recent onderzoek van het NIVRA, de beroepsvereniging van registeraccountants, vormt zich vooral in het laatste stagejaar een stuwmeer aan studenten die de laatste hobbels (scriptie et cetera) niet lijken te nemen, bijvoorbeeld omdat ze het te druk hebben met hun reguliere werk of omdat ze inmiddels een functie hebben waarvoor het niet noodzakelijk is af te studeren. Op dit moment zou het gaan om ongeveer 440 potentiële afvallers.
De druk die dat op de arbeidsmarkt legt, wordt nu dus deels gecompenseerd door de recessie. ‘Maar we vechten nog steeds om de besten, hoor. De idioterie mag dan uit de markt zijn, we hebben dit jaar nog gewoon vierhonderd nieuwe mensen nodig', zegt Bolhuis van Deloitte. De besten, dat zijn voor Deloitte de accountants die ‘er plezier in hebben de diepte in te gaan, analytisch en cijfermatig sterk zijn en niet alleen vanuit het defensief de controle verrichten, maar ook kunnen meedenken met de ondernemer'.
Dat meedenken is in tijden van laagconjunctuur meer gericht op besparen, saneren en risicomanagement en minder op groei en overnames, maar de aard van het werk van de accountant verandert niet echt, zeggen de specialisten. Het is ook niet zo dat de overdaad aan faillissementen en herstructureringen de branche ineens veel meer werk bezorgt. In ieder geval weegt dat extra werk niet op tegen het verlies van omzet door het wegvallen van klanten en door de toenemende concurrentie op prijs.
‘Nee, herstructureren kun je niet echt een booming business noemen', zegt Peter van Mierlo, verantwoordelijk voor de personeelszaken van de accountantstak van PricewaterhouseCoopers (PwC). ‘Duurzaamheidsverslagen, het verifiëren van CO2-cijfers, werk rond het voldoen aan wet- en regelgeving, corporate governance - dat zijn de gebieden waarop we groei zien.' PwC nam dit jaar ongeveer 170 nieuwelingen aan, op een formatie van 1.900 accountants. Ook bij deze firma - de grootste in omzet gemeten - daalde de uitstroom, maar niet tot onder de tien procent zoals bij Ernst & Young. De intensiteit van de wervingsactiviteiten bleef onveranderd. ‘De krapte is nu even wat minder, maar we kunnen ons niet veroorloven weg te blijven.'
Dat het effect van de recessie op de arbeidsmarkt voor accountants waarschijnlijk tijdelijk is, maakt Van Mierlo nog niet pessimistisch. ‘Ik zie voldoende signalen dat het vak aan aantrekkelijkheid wint. Het aantal studenten accountancy neemt ook niet af.' De toegenomen maatschappelijke druk op accountants is in dat verband eerder een voordeel dan een nadeel, denkt hij. De branche kan het vervelend vinden dat er rond Enron, Ahold of de kredietcrisis voortdurend en uitgebreid wordt bericht over de rol die accountants speelden, maar: ‘Elke keer gaat het wel over de maatschappelijke relevantie van het beroep en dat is een invalshoek die de nieuwe generatie zeer aanspreekt.'
Nijsten (Ernst & Young): ‘Die druk lijkt eerder een stimulans dan een belasting: jonge accountants vinden het goed dat je wordt gedwongen na te denken over je vak, dat je er niet mee wegkomt als je alleen maar achterover hangt.' Van Mierlo: ‘Generatie Y is oprecht geïnteresseerd in maatschappelijke zaken; dat komt mooi uit, want de maatschappelijke relevantie van de accountant kan niet genoeg worden benadrukt.'
Werk en privé
De grote accountancy-kantoren zijn nog steeds georganiseerd volgens een systeem dat aan de middeleeuwse gilden doet denken, maar dat wil niet zeggen dat elke vorm van vernieuwing aan de Big Four voorbij gaat. ‘Toen ik hier acht jaar geleden kwam, was het bijna een schande als iemand vroeg om een deeltijdaanstelling', aldus Nijsten van Ernst & Young. ‘Nu is in deeltijd werken eerder regel dan uitzondering.' Volgens Bolhuis (Deloitte) zijn er nog steeds mensen die het fantastisch vinden om elke week zestig uur te maken, maar hun aandeel neemt af. Daarnaast verschuiven de werktijden: van negen tot vijf is vervangen door van zeven tot negen: af en toe 's avonds de handen uit de mouwen te steken is net zo goed geaccepteerd (door de werknemer) als af en toe overdag een paar uur iets anders doen dan werken geaccepteerd is door de werkgever.
Persoonlijke ontwikkeling is tot speerpunt uitgeroepen in de begeleiding van nieuwkomers. ‘BaMa brengt met zich mee dat afgestudeerden soms nog erg jong zijn en dat hun persoonlijke ontwikkeling wat achterstallig onderhoud heeft opgelopen', zegt Bolhuis. ‘Daar zijn we meer aandacht aan gaan besteden.' Bij Ernst & Young wordt vooral in de gaten gehouden of de zwaarte van het vak niet een te hoge tol eist. Nijsten: ‘Voor sommigen is het te veel gevraagd. Met onderzoek, begeleiding en coaching moeten we dat kunnen zien aankomen, zodat we op tijd kunnen ingrijpen, ook door verdere flexibilisering.'
‘Afgelopen met de vanzelfsprekenheid'
Jelle van Zelm (24) maakt zich over zijn baan geen zorgen. Werk in overvloed bij HLB Schippers, een accountantsfirma met vijf vestigingen in Noord-Holland en Utrecht. ‘Misschien juist wel omdat dit een middelgroot kantoor is. De grote vier hanteren hogere tarieven en klanten gaan scherper op de kosten letten.'
Twee jaar geleden kwam Jelle van PricewaterhouseCoopers (PwC), waar hij direct na zijn vwo aan het werk ging, in combinatie met de bachelor-opleiding aan de Nyenrode School of Accountancy & Controlling. Die heeft hij net afgerond en nu staat de master-opleiding tot RA op het programma.
De recessie laat de accountancy niet geheel ongemoeid. ‘Het is afgelopen met de vanzelfsprekendheid', zegt Van Zelm. ‘Zelf heb ik een vast salaris, maar van studiegenoten begrijp ik dat bonussen zwaar onder druk staan. Verder moest je het vroeger wel erg bont maken, wilde je ontslagen worden, maar dat is nu anders. En het aannamebeleid is kritischer geworden. Dat zijn eigenlijk wel goede ontwikkelingen.'
Zijn overstap was een kwestie van persoonlijke voorkeuren. ‘Een vriend werkte bij HLB Schippers en bleef maar aandringen dat ik een keer kwam kennismaken. En het klikte inderdaad. Het leuke is dat ik hier breder kan werken: ik kan andere activiteiten voor mijn rekening nemen dan alleen het werk aan de controle van de jaarrekening. Dat blijft wel mijn voorkeur houden en dat blijft ook de kern van het werk, maar dat je daarnaast offertes leert opstellen, of kunt meedenken over de werving van medewerkers, dat is aantrekkelijk. Verder merk ik dat ik nu minder uren maak dan bij PwC en meer tijd besteed aan mijn privéleven.
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Financiële sector'
Reageer, print of deel dit artikel
|
