Nieuwe bankiers: zijn ze echt anders?
Auteur: Kees Versluis
|
29-09-2009
| Reacties: 1
|
 Mail dit artikel
De basis voor de kredietcrisis werd 15 jaar geleden gelegd door de jonge bankiers van toen: zij bedachten de ondoorgrondelijke producten waar de top niets van snapte maar wel in meeging. De nieuwe lichting jonge bankiers gaat het anders doen. Zeggen ze.
De Duisenberg School of Finance: meer dan één lange gang in een kantoorgebouw aan de Amsterdamse Roetersstraat is het niet. Aan weerszijden zijn kleine zaaltjes waar topeconomen en -wiskundigen lesgeven aan groepjes studenten. In een keukentje zoemt een espressomachine. Her en der zitten jongens (en een enkel meisje) te praten of verdiept in dikke Engelstalige pillen. Ze zijn niet in pak, maar in spijkerbroek en T-shirt. Voor een ieder die hier is toegelaten, zijn vijf anderen (na uitgebreide intelligentie- en andere testen) afgewezen. In een jaar tijd (en na betaling van 26 duizend euro collegegeld) worden ze voorbereid op een glansrijke carrière in de haute finance. Hier zit de Nederlandse (en buitenlandse) financiële elite van morgen.
De gezichten van de oude financiële elite zijn het afgelopen jaar berucht geworden. Het zijn mannen op leeftijd zoals Fred - ‘the Shred' - Goodwin, topman van Royal Bank of Scotland. Of Dick Fuld, ceo van Lehman Brothers. En Rijkman Groenink natuurlijk, hoogste man van ABN Amro. Zij hebben hun eigen zakken gevuld door de bonussen tot perverse hoogten te laten stijgen, door onverantwoorde risico's te nemen en ondoorgrondelijke beleggingsproducten aan de wereld te verkopen. En dat terwijl de jonge garde bankmedewerkers lager in de hiërarchie gewoon zijn werk deed voor een vrij normaal salaris en dus nauwelijks schuld draagt aan de crisis.
Dat is het beeld.
Klik voor vergroting
Sexy deals maken
Maar het beeld klopt niet. Dat het in de bancaire wereld zo ontzettend mis is gegaan, is juist voor een belangrijk deel de schuld van de jonkies. Het waren de twintigers en dertigers die de afgelopen jaren verblind raakten door hebzucht, terwijl hun bazen - de oude garde - hoofdschuddend toekeken. Ook al heeft die oude garde, dat moet gezegd, zich uiteindelijk laten meeslepen door de gouden bergen die de jochies beloofden.
Pauline van der Meer Mohr heeft er in verschillende interviews over verteld. De voormalige personeelsbaas van ABN Amro onderging een cultuurschok toen ze te maken kreeg met de jonge zakenbankiers van ABN in Londen. Jochies van vaak net twintig ‘met van die halve bakkebaardjes'. Ze beklaagden zich over hun te magere bonussen van meer dan een miljoen per jaar.
Eenzelfde beeld schetste directievoorzitter Peter Blom van de Triodos Bank onlangs in een toespraak voor aandeelhouders in Brussel. Een echte relatie opbouwen met de klant, daar haalden veel jonge bankiers hun neus voor op, zei Blom. ‘Deals maken was veel sexyer en dat was wat jonge bankiers wilden.'
Superioriteitsgevoel
Het waren ook de piepjonge bankmedewerkers die in de jaren negentig de financiële ‘derivaten' bedachten die zó ingewikkeld waren dat noch klanten, noch bankdirecteuren, noch toezichthouders ze echt begrepen. Het moment is zelfs vrij nauwkeurig gereconstrueerd. In juni 1994 streek een groep jonge medewerkers van zakenbank JP Morgan een weekendje in Florida neer om te brainstormen. Naast brallen en veel drinken bedachten ze daar de nu zo vermaledijde credit default swaps (cds's) en collateralised debt obligations (cdo's). Honderden miljarden zouden daarin omgaan. Het leidde uiteindelijk onder meer tot de ondergang van Lehman Brothers.
Twee eigenschappen hadden de jonge bankiers uit die dagen, volgens mensen die ze van nabij meemaakten (onder anderen Financial Times-redactiechef Gillian Tett): ze hadden een ongekend superioriteitsgevoel en werden nauwelijks gehinderd door ethische overwegingen.
Aldus waren de jonge bankiers van vroeger. Is de nieuwe lichting jonge bankiers, degenen die het roer straks overnemen, anders?
Babs Dijkshoorn
Aandacht voor duurzaamheid
‘Ja', antwoordt Babs Dijkshoorn (38) stellig. De senior manager CSR (corporate social responsability) bij Fortis Bank Nederland houdt zich onder meer bezig met duurzaam ondernemen. In haar beginjaren bij Fortis liepen jonge bankiers daar volgens haar niet bijzonder warm voor. ‘Maar nu bellen ze spontaan.'
‘Ja, ik merk dat jonge bankiers echt veranderd zijn', zegt ook Hann Verheijen (40), hoofd zakelijke relaties van Triodos Bank. ‘Ik schat in dat die verandering een jaar of vier, vijf geleden begon. Vroeger zagen net afgestudeerden Triodos als dat gekke bankie. De laatste jaren solliciteren ze in groten getale.'
De generatie bankiers die tegelijk met Dijkshoorn en Verheijen de arbeidsmarkt opkwam (en nu rond de veertig is) was extreem carrièregericht, zeggen de twee. De helden van die generatie waren de grote (en nu verguisde) namen uit de bankwereld. Uit een enquête onder studenten van de London School of Economics een jaar of tien geleden bleek zelfs dat Nick Leeson (de bankier die door het nemen van extreme risico's de Barings Bank om zeep hielp) onder hen razendpopulair was.
Hann Verheijen
Bonus: 0 euro
‘Maar de huidige generatie bankiers is meer geïnteresseerd in de verdeling werk-privé', zegt Dijkshoorn. Jonge bankiers zouden ook een bredere interesse hebben in de wereld en de medemens. ‘En als je als bank niets doet aan duurzaam of maatschappelijk verantwoord ondernemen, willen ze niet eens meer bij je komen werken', vult Verheijen aan. Zelf was hij overigens ook ooit een bonusgerichte investment banker. Maar de eenzijdige focus op geld verdienen begon steeds meer aan hem te knagen. Uiteindelijk stapte hij over naar de duurzame Triodos Bank. Jaarlijkse bonus: nul.
Verheijen en Dijkshoorn behoren bij de tien oprichters van Fier, een club van jonge bankiers (alle grote banken zijn vertegenwoordigd) die ‘boos' is over wat de bancaire sector de wereld heeft aangedaan en pleit voor radicale veranderingen. Banken moeten volgens hen dienend, duurzaam, duidelijk (transparant) en divers worden (er moeten naast zakenbanken weer ouderwetse spaarbanken komen voor mensen die daar prijs op stellen). Daartoe organiseert Fier bijeenkomsten en debatten waar jonge bankiers op zoek gaan naar nieuwe waarden voor het bankiersvak. In regels die van bovenaf door de overheid worden opgelegd geloven ze veel minder. Verheijen: ‘Regels zijn niet inspirerend, het gaat ons om verinnerlijkte waarden.'
Klik voor vergroting
Code voor bankiers
Overdrijven Verheijen en Dijkshoorn in hun enthousiasme niet een beetje? Is de jonge bankier van tegenwoordig inderdaad zo'n brave borst? Oud-staatssecretaris Rick van der Ploeg, hoogleraar economie in Amsterdam en Oxford, herkent de mentaliteitsverandering bij zijn studenten wel enigszins, zegt hij. ‘Ik heb het gevoel dat steeds meer economen in bedrijven willen werken waar ze achter kunnen staan. Dus minder het snelle geld en iets vaker de keuze voor ethisch verantwoord ondernemen.'
Zijn collega Sylvester Eijffinger, hoogleraar financiële economie aan de Universiteit van Tilburg, moet er daarentegen een beetje om lachen. ‘Elke jonge garde denkt dat ze anders is', zegt hij. ‘Nu staan ze nog aan het begin van hun carrière, maar wie garandeert dat deze jonge bankiers net zo moreel en ethisch blijven als ze straks op plaatsen komen waar het grote geld wordt verdiend?'
Het geloof in een nieuwe ethiek en het neerkijken op harde regels en structuren vindt hij daarom naïef. ‘Natuurlijk moeten bankiers een andere attitude aannemen, maar zoiets gaat heel langzaam. En uiteindelijk blijft de menselijke natuur hebzuchtig. Daarom moet je voorkomen dat bankiers opnieuw in de verleiding kunnen komen.'
En dat is precies waar de nieuwe ‘Code Banken' voor gaat zorgen, hoopt Eijffinger. ‘Die Code is uniek in de wereld.' (Eijffinger zat in de commissie-Maas die afgelopen voorjaar de basis voor de Code legde). De Code werd twee weken geleden door de Nederlandse Vereniging van Banken bekendgemaakt en gaat per 1 januari voor alle banken in Nederland gelden. Er staat onder meer in dat de bonus voor bankbestuurders niet meer dan honderd procent van hun vaste inkomen mag bedragen. Volgens critici (onder meer veel Tweede Kamerleden) ontbreekt er echter ook het een en ander: zo zijn sommige bonussen (voor zakenbankiers en de welkomst- en retentiebonussen) niet gemaximeerd in de Code Banken.
Klik voor vergroting
Lessen in ethiek
Terug naar de Duisenberg School of Finance. Heeft de school de vorming van de ‘nieuwe bankier' het afgelopen jaar aangepast? ‘Ja', zegt directeur Dirk Schoenmaker die in het voorjaar aantrad. ‘We besteden op verschillende manieren meer aandacht aan ethiek in het curriculum.' Zo komt de bekende Britse ‘ethisch-econome' Noreena Hertz daarvoor lesgeven aan de Roetersstraat. ‘Het vak ethiek zat bij economen een beetje in de sfeer van Afrika en geitenwollensokken. Dat is niet meer zo. Het gaat over transparantie, de prikkelstructuur van bonussen, wat het inhoudt een goede bankier te zijn. Dat de vorige generatie bankiers niet altijd de goede prikkels heeft gevolgd, daar zijn we het hier op de Duisenberg School of Finance wel over eens. Maar hoe moet het dan wel?'
In een collegezaaltje even verderop geeft docent Dick van Dijk op dat moment les aan studenten van de meest hard-kwantitatieve studierichting aan de Duisenberg School: risk management. De veertien studenten in de zaal (van wie ongeveer de helft uit het buitenland komt) zullen in de toekomst de wiskundig-economische rekenmodellen gaan verbeteren waarmee onder meer banken hun risico's berekenen. De oude modellen bleken een stuk minder goed te kloppen dan banken tot de kredietcrisis hadden aangenomen.
Michiel Knoers
Koen den Blanken (24) en Michiel Knoers (23) zijn twee van de studenten in de zaal. ‘Wij worden ons er nu bewust van gemaakt dat we ons niet moeten doodstaren op de cijfers', zegt Knoers in de pauze. Hij zegt voor deze studie gekozen te hebben vanwege de ‘maatschappelijke relevantie'. ‘Wij zullen anders in de modellen staan dan onze voorgangers.' ‘Ja, een kritischer blik', voegt Den Blanken toe. Maar, zeggen ze er wel bij: die modellen de deur uit doen, zoals sommigen aan het begin van de crisis suggereerden, is onzin. Het hele banksysteem radicaal veranderen, daar geloven beiden ook niet in.
Wat vinden deze twee financiële topmannen van de toekomst van de heftige bonusdiscussie die momenteel woedt? ‘Ik vind de voorstellen van Bos te ver gaan. Het is symboolpolitiek om zijn achterban tevreden te stellen', zegt Den Blanken. ‘We moeten onszelf geen restricties opleggen die andere landen waarschijnlijk niet aan hun banken opleggen', vindt Knoers. Dan kun je Amsterdam als belangrijk financieel centrum wel vergeten. Den Blanken: ‘Je moet je ook afvragen of je zulke belangrijke besluiten moet nemen in een crisissituatie. Gaan die maatregelen standhouden als het straks weer goed gaat?'
Dat bonussen meer gericht moeten zijn op langetermijneffecten, daar zijn ze het mee eens. Maar de bonus an sich is geenszins verkeerd. ‘Er waren vroeger natuurlijk goede redenen om die bonussen in te voeren.' Snijd je daar straks te fors in, dan raak je talent kwijt aan het buitenland. Of het talent bedenkt een creatieve oplossing: eigen bedrijf beginnen bijvoorbeeld en zich voor een hoog bedrag laten inhuren. ‘Flauw ook dat media en politiek nu alleen op de bonussen in de financiële wereld hameren, en niet in andere bedrijfstakken.' Babs Dijkshoorn
Koen den Blanken
Ondergang Fortis
Over de kwalijke rol van media en politiek in de kredietcrisis valt trouwens ook een hoop te zeggen, vinden de twee studenten. Ze hebben de zaak vaak zo zwart mogelijk afgeschilderd, terwijl ze toch ook ‘bepaalde verantwoordelijkheden' hebben. De ondergang van Fortis is deels hun schuld. Knoers: ‘Ze hadden toch ook kunnen schrijven: spaargeld veilig.'
Wat Den Blanken precies gaat doen als hij straks afgestudeerd is, weet hij nog niet. Knoers: ‘Als ik bij een bank ga werken, dan kies ik denk ik niet voor retail, maar voor investment banking. Dat is actueler en dynamischer. Het zakenbankieren blijft voor mij - ook na de crisis - een mooi stukje van finance.'
(Fotografie Mayke Swemle)
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Financiële sector'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
D.A. Hall | 10 november 2009 (14:48)
De Legiolease affaire is door hebzucht van de deelnemer uit de rails gelopen. Ik heb bij het begin meegedaan met 2 actie pakketten, maar met lage inleggelden. De rente kon nog van je inkomen worden afgeschreven, waardoor het aantrekkelijk werd mee te doen. Die 2 pakketten werden na afloop termijn verkocht en de aandelenkoersen waren fors gestegen, dus kon ik lachen. Met mijn 3e pakket is door het inzakken van de markt de andere kant opgegaan, zei het weliswaar voor het beheersbare bedrag, omdat ik geen hoge inleggeld deelname koos. Met de 3dubbelaar werd het risico groter, want je kan niet vooruit kijken want de koersen waren al hoog. En zo kreeg je een ander effect.
De bankencrisis is zoals beschreven ook ontstaan door de graaicultuur en dat de bomen tot in de hemel groeien. Ik kan dan niet bevatten dat hoger geschoolden deze signalen nooit hebben opgemerkt. Met mijn voormalige collega bespraken wij deze situaties en konden wij telkens tot de conclusies komen, dat vroeg of laat dit zou bakzeil halen. Ik ben benieuwd naar de nieuwe lichting bankiers en hoe zij in een rooskleurige omgeving realistisch kunnen overeind blijven.
|
