Hoe overleef je een jaarcontract?
Auteur: Chris van de Wetering |
11-04-2004
|
 Mail dit artikel
Een strategie om het jaarcontract te overleven is in deze tijden geen overbodige luxe. Lever je vooral niet uit aan de werkgever, is het advies van deskundigen. 'Het mag geen verloren jaar worden, één regeltje in je cv.'
Bewijszucht
Overlevingsstrategie
Proactieve houding
Bescheidenheid verwacht
Lekker werken, niet tobben
Zelfkennis is belangrijk
Bewijszucht
Je haalt de jaarcontractanten op het werk er zo uit. Ze spreken collega's aan met 'jullie' en wanneer plannen voor het komende jaar ter sprake komen, proberen ze zo neutraal mogelijk te kijken. Ze slijmen wat vaker dan gemiddeld en gaan conflicten handig uit de weg. Soms hoor je ze zichzelf opzichtig een compliment geven. Vaak werken ze harder dan de rest, maar klagen doen ze niet. Jaarcontractanten weten immers maar al te goed dat ze zich nu eenmaal moeten bewijzen. En dat ze ondanks hun inspanningen vaak toch nog de eersten zijn die eruit vliegen zodra het de organisatie economisch wat tegenzit.
Het is niet bijzonder leuk een jaarcontractant te zijn, maar het is een lot dat velen treft. In de Intermediair Loopbaanenquête bleek onlangs dat ruim tweederde van de hoogopgeleide starters op de arbeidsmarkt een contract heeft op tijdelijke basis. Lang niet altijd gaat het om een eenmalig tijdelijk contract. Veel werkgevers proberen zolang het kan tijdelijke contracten aan te bieden, maximaal drie jaar dus.
Voor werknemers betekent dit dat ze in hun loopbaan soms langdurig te maken krijgen met tijdelijk werk. Eenderde van de starters heeft bijvoorbeeld na vijf jaar werken nog steeds geen vast contract, doordat ze in hun tweede of derde baan weer opnieuw beginnen als tijdelijke kracht. Maar ook ervaren medewerkers kunnen er in de huidige recessie op rekenen dat ze bij verandering van werkgever een tijdelijke arbeidsovereenkomst moeten accepteren.
Overlevingsstrategie
Hard werken, zorgen dat collega's je een beetje aardig vinden, je voegen naar de werkgever en wachten tot de contracttijd erop zit. Dat is de strategie die veel contractanten hanteren om hun jaarcontract te overleven. Maar volgens deskundigen is het niet de beste manier om je doel te bereiken: een vast contract krijgen of een goede stap in je loopbaan zetten. Rob Vinke, hoogleraar human resource management aan de Universiteit Nyenrode, verbaast zich vaak over de passieve opstelling van contractanten.
'Mensen springen slordig om met een jaarcontract', zegt Vinke. 'Ze regelen hun eigen feedback niet, zeggen dat er geen coach beschikbaar is, laten zich drie keer overplaatsen naar een andere afdeling en voelen zich misbruikt als ze alleen worden ingezet om gaten te dichten.'
Die opstelling kan veel assertiever, denkt Vinke. 'Regel je eigen feedback, zorg dat je gecoacht wordt, be good and tell it (een ander zorgt namelijk niet voor jouw pr), en houd vooral helder voor ogen wat je zelf uit de baan wilt halen.' Vinke vindt dat contractanten het proefjaar dat ze in feite krijgen, moeten beschouwen als een project, waarin ze heldere afspraken maken over wat ze zullen gaan doen zodat ze achteraf kunnen bekijken of ze hebben bereikt wat ze wilden.
De doelen kunnen uiteenlopen van beter worden in je vak, je resultaten zichtbaar maken, greep krijgen op bedrijfspolitiek, tot klussen binnenhalen waarmee je scoort. 'Maak een logboek à la Voskuil, waarin je bijhoudt wat je rol is geweest, wat je resultaten waren en wat je goed hebt gedaan', adviseert Vinke. 'Zo bouw je een track record op, waardoor dat ene jaar meer is dan een verloren jaar dat in één regeltje wordt samengevat op het cv.'
Proactieve houding
Bij een proactieve houding hoort ook dat je zo snel mogelijk en met enige regelmaat bespreekt hoe je functioneert, houdt directeur Ger Vosseberg van outplacementbureau Van Ede & Partners in Amsterdam zijn cliënten graag voor. 'Zo kun je op tijd bijsturen en kom je bij het aflopen van het contract niet voor verrassingen te staan. 'Hoewel het voor de hand lijkt te liggen, doen veel mensen het niet. 'Kritiek krijgen is nu eenmaal niet gemakkelijk. Zeker niet als je, zoals veel jaarcontractanten, nog op een leeftijd bent dat je kritiek op je gedrag ervaart als kritiek op de persoon. En helaas brengen veel bazen hun feedback vaak ook op die manier', aldus Vosseberg.
Marco Cevat, als consultant verbonden aan Twijnstra & Gudde en auteur van het boek Hoe manage ik mijn manager, gaat nog een stapje verder. Jaarcontractanten moeten zich niet willen plooien naar hun werkgever, vindt hij. 'Als je gaat afwachten tot de baas zegt wat je moet doen, wordt zo'n jaarcontract inderdaad een kwestie van overleven, zeker met een baas die zich niet duidelijk uitlaat. Je moet het jaarcontract niet zien te overleven, je moet de nieuwe werkplek managen.' Volgens hem zal dan blijken dat ook een bullebak van een baas en lastige collega's veel beter zijn te kneden dan iedereen denkt.
Een contractant moet volgens Cevat duidelijkheid eisen over wat er van hem wordt verwacht. Hij moet uitzoeken in welk circuit de beslissingen worden genomen. Hij moet hulp vragen als hij er niet uit komt en desnoods zijn baas medeverantwoordelijk maken voor zijn succes zodat de baas bij falen een deel van de schuld krijgt. Zo nodig moet hij gebruikmaken van het middel van de charmante hulpeloosheid om van mensen informatie en hulp te krijgen. Vleien, socialiseren of bluffen (afhankelijk van wie je voor je hebt) behoren volgens Cevat ook tot de middelen die je als tijdelijke werknemer volop moet inzetten.
Bescheidenheid verwacht
Dat klinkt als gesneden koek. Desondanks valt het in de praktijk niet mee je proactief op te stellen. Jaarcontractanten worden vaak overdonderd door het vele werk en geleefd door het ritme van de werkgever, zegt Vinke. Ze zijn nieuw en kennen de ongeschreven regels op de werkvloer niet, wat hen kwetsbaar maakt. Voor rechters onder de 45 jaar wordt het gebruik van humor ongepast gevonden, vertelt Vinke, omdat ze worden geacht de levenswijsheid daarvoor nog te missen. Je moet het als jonge rechter maar weten.
Ook speelt een rol dat collega's juist bescheidenheid en geen proactiviteit van een contractant verwachten, denkt Vinke. Contractanten hebben daarnaast het gevoel voortdurend te moeten solliciteren op hun eigen baan. Telkens moeten ze aantonen dat ze de moeite waard zijn, terwijl ze zelf vinden dat ze dat zo langzamerhand wel hebben bewezen. Dat gaat irriteren. Als je voortdurend bewust zichtbaar moet maken wat je presteert, word je gedwongen tot onvolwassen gedrag, vindt Vosseberg, ostentatief pronken dat haast doet denken aan het kind dat leert fietsen en roept: kijk eens, zonder handen. Vosseberg vindt ook dat tijdelijke contracten eigenlijk een onzuivere inzet vragen van mensen. 'Mensen werken hard om er een jaar bij te krijgen, niet omdat hun werk hen zo inspireert.'
Het is een merkwaardige paradox waarmee de jaarcontractant wordt geconfronteerd. Aan de ene kant wordt hij geacht uit zichzelf te halen wat erin zit, maar aan de andere kant zal hij zich uit zelfbescherming niet volledig willen committeren aan een organisatie die hem aan het einde van de rit mogelijk aan de kant zet. Dus houdt hij een slag om de arm. Vosseberg vergelijkt het jaarcontract wel met een scharrel. 'Daarmee zijn ook andere investeringen en tijdelijker toekomstplannen gemoeid dan met een langdurige relatie.'
Lekker werken, niet tobben
Je moet je niet zo bezighouden met de mogelijke uitkomst aan het einde van het jaar, zegt Roeland Doornbosch, consultant in loopbaanmanagement van Doornbosch, Laagland & Partners. Hij adviseert zijn cliënten 'gewoon lekker aan het werk te gaan en niet te tobben'. Want ook nieuwe werknemers met een vast contract vliegen er als eersten uit wanneer het last in, first out- systeem wordt gehanteerd.
'Werkgevers verwachten trouwens van hun vaste mensen ook meer en meer dat ze nadenken over hun carrière en vaker van functie en werkkring veranderen', zegt Doornbosch. Wel noemt hij het belangrijk dat mensen ook voor een tijdelijke baan bewust kiezen waar ze willen werken.
Mensen die beschikken over een grote emotionele intelligentie en weten hoe ze het spel moeten spelen, slagen er vaker in hun tijdelijke contract om te zetten in een vast contract, zo is de ervaring van Vosseberg. 'Het komt er meestal op aan dat je in de gaten hebt hoe het werkt tussen mensen en welke uitwerking je zelf op anderen hebt.'
Zelfkennis is belangrijk
Zelfkennis is een belangrijk aspect. Als je weet wie je bent en wat je wilt, kun je je loopbaan in eigen hand nemen en de dingen doen die bij je passen. Doe je dat niet, dan gaat het vroeg of laat mis, voorspelt Vosseberg, want om jezelf kun je niet heen. 'Probeer je dat wel, dan word je als een raket die steeds een beetje verder uit de koers raakt en uiteindelijk neerstort.'
Uiteindelijk gaat het er niet om koste wat het kost verlenging van je contract of een vast contract te krijgen. 'Het gaat natuurlijk om je loopbaan, niet om de baan', zegt Vosseberg. Hij noemt het dan ook belangrijk dat je in het tijdelijke jaar de dingen doet die je wilt doen en die bij je passen. Vinke beveelt jaarcontractanten een tweesporenbeleid aan. 'Je wilt natuurlijk proberen je te kwalificeren voor de organisatie, maar tegelijkertijd moet je zorgen dat je verder kunt in je vak. Is dat niet op de huidige plek, dan elders.'
Zie ook het dossier Carrière maken.
Overgenomen uit Intermediair, 8 april 2004
Jaarcontract? Zo pak je het aan:
1. Ga lekker aan de slag, zorg dat je je bewijst en pieker niet te veel over die eventuele vaste aanstelling.
2. Maak duidelijk zichtbaar wat je doet en wees helder in wat je wilt bereiken, bijvoorbeeld een verlenging van het contract of een vast contract.
3. Zorg dat je zo snel mogelijk en met enige regelmaat bespreekt hoe je functioneert, zodat je niet aan het eind van de periode voor een (mogelijk onprettige) verrassing komt te staan.
4. Probeer zicht te houden op wat je zelf wilt leren en doen. De tijdelijke baan moet iets bijdragen aan je loopbaan en je leven.
5. Onderzoek wat er precies van je wordt verwacht en wie je daarop gaat beoordelen.
6. Maak je baas medeplichtig aan het succes, en dus ook het eventueel falen, van je werk.
7. Probeer helder te krijgen welke verborgen verwachtingen er zijn.
8. Tast af welke tactieken je het beste kunt inzetten bij welk type manager.
Als je jaarcontract afloopt
Tegen het aflopen van een contract is juridisch niet veel te doen, behalve als de werkgever in het tijdelijke arbeidscontract (per ongeluk) iets heeft gemeld over een opzegtermijn, bijvoorbeeld dat de werknemer een maand opzegtermijn heeft. De werkgever moet dan zelf eveneens de wettelijke opzegtermijn van een maand in acht nemen en toestemming vragen aan het CWI voor beëindiging van het contract. Je baan houd je er meestal niet mee, wel kan procederen consequenties hebben voor de doorbetaling van je loon.
Als het tijdelijke contract wettelijk een contract voor onbepaalde tijd is geworden, eindigt het nooit meer 'van rechtswege'. De werkgever zal altijd toestemming van het CWI of de kantonrechter moeten vragen. Volgens de Flexwet gaat een tijdelijk contract automatisch over in een vast contract als het contract drie keer is verlengd of als de werknemer al drie jaar op tijdelijke basis in dienst is. Uitzendcontracten tellen dan ook mee.
Bron: Dirk van Genderen, advocaat bij Stadhouders Advocaten te Utrecht
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Doorgroeien'
Reageer, print of deel dit artikel
|
Tijd om je loopbaan een boost te geven? Nodig weer eens netwerken? Intermediairs carrière-agenda geeft een overzicht van workshops, presentaties en seminars in heel Nederland.
