Intelligentie: noch voordeel, noch handicap

 Deel dit artikel

In Nederland wordt het arrogant gevonden om te koop te lopen met een hoog IQ, vindt Willem Bouwens. Zelf ontdekte hij pas op zijn 34e dat hij hoogbegaafd is.

• Wat heeft u in uw leven 10.000 uur gedaan?
• Het beste advies dat ik ooit kreeg
• Wanneer kwam u erachter dat u wellicht hoogbegaafd was?
• Waarom staat uw lidmaatschap van Mensa niet op uw cv?
• Ook niet dom?

Bouwens is de eerste Nederlandse voorzitter van Mensa International, vereniging voor de intelligentste twee procent van de bevolking.  

Wie: Willem Bouwens
Geboren: 24 mei 1954
Opleiding: hbo informatica, MBA, vele bancaire beroepsopleidingen
Loopbaan: ict-consultant met ruim twintig jaar ervaring in de financiële markten en de bancaire sector. Momenteel als project manager 'internet based sales' gedetacheerd bij ABN Amro.
IQ: 155 op de Cattell-test

Wat heeft u in uw leven 10.000 uur gedaan?

‘Gelezen, kranten en vaktijdschriften. Geen romans. Ik denk dat ik romans gewoon niet kan verteren. Mijn werk is exact, ik ben sterk in de bètakant. Ik lees veel liever een boek over een nieuwe optietheorie dan dat ik een roman ga lezen. Misschien is het mijn honger naar kennis. Er zijn dingen waar ik meer over wil weten, daar ga ik dan gericht naar op zoek. Als ik een roman lees, moet ik me laten leiden. Ik weet van tevoren niet of het bijdraagt aan wat ik weten wil.'

Wat was de essentie van uw opvoeding?

‘Doorgaan, doorgaan, doorgaan. Typerend voor een kind uit de jaren vijftig, de tijd van de wederopbouw. Iedereen moest hard werken, volgens een vast patroon. Ik zag mijn vader zes keer per week naar zijn werk toe gaan. Al heb je pijn in je rug, al heb je pijn in je maag. Niet zeuren, zelfs over je eigen grenzen heen gaan. Daar ben ik in mijn loopbaan hard tegenaan gelopen. Ik kan moeilijk nee zeggen, wil zes dingen tegelijk doen en dóe dat ook. Op een gegeven moment liep ik iedere dag met maagpijn rond.'

Geen succes zonder mazzel, wat is uw mazzel geweest?

‘De manier waarop ik in mijn eerste baan ben gerold. Mijn ouders waren naar Friesland verhuisd, en ik wilde per se terug naar Amsterdam, waar ik geboren en getogen was. Om op mezelf te kunnen gaan wonen, ben ik direct na de middelbare school gaan werken. En het uitzendbureau waar ik me ingeschreven had, heeft me toevallig naar het juiste adres gestuurd. Ik werd computer operator bij een bank, begin jaren zeventig. Hadden ze me naar de Albert Heijn gestuurd, dan was het allemaal heel anders gelopen.

Mijn intelligentie zie ik noch als een voordeel, noch als een handicap. Ik ben zoals ik ben; het is één kenmerk van mezelf, samen met nog honderd andere. Ik ben voor mezelf een vast geheel, met eigenschappen die consistent met elkaar zijn: dit is Willem. Pas als ik mezelf als een Baron von Münchhausen aan mijn eigen haren uit het moeras trek, zie ik dat ik in mijn werk vaak voor een fundamenteel andere benadering kies dan andere projectleiders. Niet beter, niet sneller, niet goedkoper, maar anders. Vroeger was ik een controlfreak die vreselijk gedetailleerde planningen maakte. Dat heb ik afgeleerd en dat gaat goed.'

Het beste advies dat ik ooit kreeg

'Zorg dat je voldoende slaap krijgt. Het zal vaker tegen me gezegd zijn, maar van mijn vriendin heb ik het aangenomen. Als ik mijn zeven uur slaap pak, kan ik ook ontzettend veel doen. Kijk naar Zalm of Obama in hun campagnetijden: die zeggen precies hetzelfde.'

Fotografie: Sabrina Bongiovanni

Wanneer kwam u erachter dat u wellicht hoogbegaafd was?

‘Toen ik 34 was, stond de thuistest van Mensa in de krant. "Laat ik hem eens invullen", dacht ik, en dan blijkt dat je nog geslaagd bent ook. Het klopt niet dat je daar pas op je 34e achterkomt. Ik had het eerder moeten weten, en ik vind ook dat je kinderen tussen hun zesde en hun twintigste best om de twee jaar mag testen. Omdat het richting geeft.

Ik denk dat mijn carrière ongeveer hetzelfde was gelopen, maar de wetenschap dat ik hoog intelligent ben zou me aanzienlijk meer zelfvertrouwen gegeven hebben. Ik zou me steviger hebben geuit, ik zou vaker moeite hebben gedaan mijn eigen standpunt voor het voetlicht te brengen, in plaats van te denken "laat maar zitten, ik ga mijn eigen gang wel". Nu weet ik dat ik ook wat te vertellen heb, en zoek ik als het moet de confrontatie op. Wat ik voor een deel ook binnen de vereniging geleerd heb. Mensa heeft 3.500 leden in Nederland, en daar zitten héél lastige mensen tussen. Net zoals bij de  voetbalclub of de tennisvereniging, overigens. Ik wil nog wel een keer een boek schrijven over hoe een vrijwilligersorganisatie werkt. Een vrijwilliger verwacht waardering. Als je die niet geeft, word je als bestuur uitgemaakt voor arrogant en ondankbaar. Er zijn vrijwilligers die beloven iets te doen en het vervolgens niet doen. Maar kritiek geven is not done. Dat krijg je later veel harder terug.'

Waarom staat uw lidmaatschap van Mensa niet op uw cv?

‘Dat is sterk cultuurgebonden. In Engeland en in de VS zijn mensen er trots op. In Denemarken is het een absolute no-no. In Nederland en in Duitsland is het ook heel lang not done geweest. De kijk op hoogbegaafdheid begint nu gelukkig wel wat te veranderen, maar dan nog, het lidmaatschap van Mensa geeft alleen maar een indicatie van je intellectuele capaciteit. Het zegt nog niks over waar je goed in bent, of waar je interesse ligt. En het is mijn ervaring dat dat dan vaak voor je ingevuld wordt: o, dan zul je wel heel goed zijn in wiskunde, of in ruimtelijk inzicht, of in dit of in dat, en dat ben ik allemaal niet. Het wordt arrogant gevonden om ermee te koop te lopen. Het is ook geen verdienste, je wordt ermee geboren.' (Na lang nadenken.) ‘Maar mijn voorzitterschap zegt natuurlijk wel iets over mijn human skills.' (...) ‘Ik ga het erop schrijven.'

Wat zou u ook wel willen worden?

‘Ik zou nog wel een keer de infrastructuur van een nieuwe bank willen opzetten, volgens mijn eigen visie. De ideale bank wordt gerund door zeven mensen, de rest is volledig geautomatiseerd, optimaal efficiënt. Niet omdat ik mensen eruit wil hebben, maar omdat het technisch haalbaar is.'

Ook niet dom?

Doe de thuistest van Mensa. Er zijn verschillende testen die het IQ meten. Omdat iedere test zijn eigen schaalverdeling en standaard-afwijking kent, hanteert Mensa de percentielscore.
Lid worden kan als je bij de hoogste twee procent hoort, onafhankelijk van de gehanteerde test.