Is jouw pensioen nog veilig?
Auteur: Paul van der Kwast
|
31-08-2010
| Reacties: 1
|
 Mail dit artikel
Veertien pensioenfondsen moeten misschien op hun uitkeringen korten. Zit je nog wel veilig bij je pensioenfonds, of kun je je pensioen maar beter zelf regelen?
Stabiel en betrouwbaar - zeg maar gerust: oersaai. Zo zag de pensioenwereld eruit. Tot onlangs. Want nu een aantal pensioenfondsen in de problemen is gekomen, spreekt het heel wat minder vanzelf dat ze keurig op je centen passen, voor later.
Saai en voorspelbaar is de pensioensector dus niet meer, al heel lang niet. Het is er dynamisch, het bruist er. In de tweede helft van de jaren negentig werden de fondsen op slag schatrijk, toen de beurskoersen driemaal over de kop gingen; in die toptijd verlaagden veel pensioenfondsen hun premies of maakten het pensioen zelfs premievrij (premie-holiday). Toen kwam de dotcom-crisis en liepen de dekkingsgraden snel terug. Vervolgens begonnen de beurskoersen vanaf begin 2003 weer flink te stijgen, om dan in 2008 weer meer dan honderd miljard op de beurs in te leveren, toen de aandelenkoersen halveerden.
Aandelen
Tot in de jaren vijftig mochten pensioenfondsen helemaal niet in aandelen beleggen. Tot 1990 belegden zij voor hooguit vijf procent in aandelen, maar eind 2007 was dat gestegen tot 42 procent. Sommige pensioenfondsen hadden voor de crisis meer dan tweederde van hun vermogen in aandelen belegd.
Onrust als wake-up call
‘Ik zie de huidige onrust vooral als een wake-up call', zegt Fieke van der Lecq, hoogleraar pensioenmarkten aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. ‘Veel mensen dachten dat de pensioenen altijd gegarandeerd waren, maar je kunt niet alles honderd procent garanderen. Dat besef dringt nu door.'
Niet alleen de economische crisis heeft veel pensioenfondsen nu in de problemen gebracht. Ook de extreem lage rente en de gestegen levensverwachting, die meer toeneemt dan werd voorzien, is een aanslag op de pensioenkassen. Volgens actuarissen moeten de fondsen voor het feit dat wij ouder worden dan eerder werd verwacht zo'n twintig miljard euro extra reserveren. Een aantal fondsen moet waarschijnlijk gaan korten op de pensioenuitkeringen.
Is het derhalve tijd ons zorgen te gaan maken over ons pensioen en kunnen we maar beter zelf gaan sparen, of is de huidige onrust een storm in een glas water en is er niets meer aan de hand als de beurskoersen of de rente weer omhoog gaan?
Geen enkel fonds zit momenteel in acute geldnood, maar veertien fondsen voldoen niet aan de richtlijnen van toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB). Hoewel sommigen vinden dat DNB de fondsen meer tijd moet gunnen om hun financiële positie op orde te brengen, beseft iedereen dat er wel degelijk een probleem is. Is het huidige stelsel van pensioenfondsen nog wel houdbaar? Of moeten we er rekening mee houden dat eens in de paar jaar de paniek toeslaat?
Pensioenfondsen gaan massaal in aandelen
Tot begin jaren negentig, toen pensioenfondsen massaal in aandelen gingen beleggen, was je pensioen vrijwel gegarandeerd. Pensioenfondsen belegden bijna hun hele vermogen in obligaties, langlopende leningen en onroerend goed. Veilig, maar duur. De Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen berekende onlangs wat de gevolgen zijn als pensioenfondsen alles op de veiligste manier zouden beleggen. Om eenzelfde pensioen te garanderen, zouden de huidige premies met zeventig procent omhoog moeten. Dat betekent dat het deel van het bruto-inkomen dat opgaat aan pensioenopbouw van ongeveer een vijfde naar ruim een derde stijgt, met als gevolg een zeer forse daling van het netto-inkomen. Als we ervoor zouden kiezen de pensioenpremies niet te laten toenemen, zouden we genoegen moeten nemen met een veertig procent lager pensioen.
Dat wil natuurlijk niemand, dus zal een deel van het pensioengeld moeten worden belegd in aandelen en andere meer riskante zaken. Maar dat moet dan wel onder strakkere en meer deskundige leiding dan nu vaak het geval is, vindt DNB. Sinds de Pensioenwet in 2007 van kracht werd moeten fondsbestuurders en toezichthouders aan strenge eisen voldoen voor wat betreft kennis en deskundigheid. Veel bestuurders zijn momenteel druk bezig met het volgen van cursussen om beter te begrijpen wat ze doen en hoe ze dat moeten uitleggen. Als gevolg van al die regels, die de bedrijfsvoering een stuk duurder en omslachtiger maken, zijn de afgelopen jaren honderden kleine en middelgrote pensioenfondsen opgegaan in bedrijfstakpensioenfondsen, of hebben hun regeling ondergebracht bij een verzekeraar. DNB-toezichthouder Joanne Kellerman zei onlangs te streven naar uiteindelijk zo'n honderd middelgrote en grote pensioenfondsen. Nu zijn dat er nog zeshonderd.
Banksparen
Wie aanvullend voor zijn eigen pensioen wil zorgen, kan natuurlijk gewoon sparen of beleggen. Nadeel is dat je boven een bepaald bedrag 1,2 procent vermogensbelasting betaalt. Onder bepaalde voorwaarden kun je ook belastingvrij sparen of beleggen voor je pensioen. Zie onder meer www.banksparenkeuze.nl.
Verzekeraars zijn de winnaars
Winnaars in deze markt zijn de verzekeraars, die hun marktaandeel op de pensioenmarkt zien toenemen. Zij zijn ondanks hun winststreven veelal goedkoper dan pensioenfondsen, vanwege schaalvoordelen. Uit onderzoek van PriceWaterhouseCoopers blijkt dat de uitvoeringskosten van verzekeraars gemiddeld veertig procent lager liggen dan die van middelgrote en kleine pensioenfondsen. Verder moeten verzekeraars, die in tegenstelling tot pensioenfondsen niet zomaar de premie kunnen verhogen of de pensioenen verlagen, aan strengere dekkingseisen van DNB voldoen dan pensioenfondsen. Zij mogen daarom een kleiner deel van hun vermogen in aandelen beleggen en moeten een groter deel in obligaties en andere relatief veilige waarden aanhouden.
Een toenemend aantal werkenden wil het liefst zelf een pensioenpot opbouwen. Ondernemers, zzp'ers en werknemers van bedrijven die geen pensioenregeling hebben, doen dat al, maar verreweg de meeste werknemers doen verplicht mee met een pensioenregeling. In de VS mogen álle werknemers, als zij dat willen, zelf voor hun pensioen sparen. Zij bepalen niet alleen waarin het pensioengeld wordt belegd, maar ook hoeveel zij daar jaarlijks in stoppen. Uit onderzoek van econoom en pensioendeskundige Alicia Munnell blijkt dat voor veel Amerikanen slecht uit te pakken. Ze leggen jaarlijks veel te weinig geld voor hun pensioen opzij, en wat ze in hun pensioenfonds stoppen, beleggen zij vaak eenzijdig - bijvoorbeeld in aandelen van hun eigen werkgever. Of ze kopen alleen heel veilige obligaties, waardoor zij een laag rendement halen. Door te weinig en verkeerd te beleggen, heeft de gemiddelde Amerikaan tegen de tijd dat hij of zij met pensioen gaat nog niet de helft gespaard van wat nodig is. Er is geen reden om aan te nemen dat Nederlandse werknemers slimmere beleggers zijn dan Amerikanen, en evenmin dat zij beter beleggen dan professionele pensioenbeheerders.
Tenzij je er vanuit gaat dat de wereld in een zeer langdurige depressie terechtkomt, zullen de beurskoersen of de rente ooit wel weer een keer stijgen. Maar zelfs dan bestaat een honderd procent pensioengarantie niet. Aan de andere kant: pensioenfondsen gaan niet van de ene dag op de andere failliet. Zolang DNB er bovenop zit, zullen zij in het ergste geval - momenteel gaat het om hooguit twee procent van alle pensioenfondsen - tijdelijk misschien een paar procent op de uitkering korten. Dat is niet leuk, maar evenmin een drama.
Rijk Nederland
Vermogen pensioenfondsen als percentage van het bbp
| Nederland | 130 | | Zwitserland | 101 | | Verenigde Staten | 68 | | Denemarken | 43 | | Duitsland | 5 | | België | 3 | | Frankrijk | 1 |
Illustratie: Tim Enthoven
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Contract en arbeidsvoorwaarden'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Henny | 24 december 2010 (12:12)
Helaas heb je het als werknemer niet altijd voor het zeggen of voor het kiezen. Mijn werkgever heeft een pensioenverzekering bij het ABP, en ook als je aangeeft daar vanaf te willen kan dat niet. Vervolgens zie je jaarlijks een berg geld van je salaris verdwijnen in een bodemloze put naar amateuristische beleggers van het pensioenfonds. Nu na 1 jaar is er slechts een opbouw van 500 euro. Schandalig. Het is je eigen geld en je hebt er niets over te zeggen.
|
