Wanneer je sterke eigenschappen zich tegen je keren
Auteur: Florentine van Lookeren Campagne
|
16-02-2012
| Reacties: 6
|
 Mail dit artikel
Positieve carrière-eigenschappen kunnen - onder verkeerde omstandigheden - gemakkelijk doorslaan in negatieve ‘schaduwzijden'. Wie bevlogen is, wordt vaak een chagrijn als het tegenzit. En een teamspeler wil snel té aardig gevonden worden.
Fleur Brockhus (31) is op papier de ideale advocaat. Ze is intelligent, mooi, sociaal vaardig en afgestudeerd in zowel privaatrecht als ondernemingsrecht. Toch gaf ze haar baan op als advocaat-stagiaire (advocaat in opleiding) bij een topkantoor aan de Zuidas, nog voor ze haar driejarige opleiding voltooid had.
Brockhus is een perfectionist en eager to please. Ze werkte keihard, maar in plaats van complimenten kreeg ze haar werk regelmatig terug met onzinnig commentaar. Soms werd het niet eens gelezen. ‘Dan zat ik achter mijn bureau en dan dacht ik: wat moet ik dán doen? Zal ik er nóg een schepje bovenop gooien? Of eens een dag helemaal niets doen?'
Natuurlijk deed de perfectionistische pleaser Fleur nooit een dag helemaal niets. Zij gooide er telkens weer een schepje bovenop. Belde een cliënt op vrijdag dat hij maandagochtend om negen uur een advies op zijn bureau wilde hebben: Brockhus zegde gewoon een feestje af om het weekend door te werken. Ze had wel eens een weekend vrij, maar dat wist ze nooit van tevoren.
Brockhus werd langzaam maar zeker gegijzeld door twee van haar ‘schaduwzijden'. Haar vermogen om hard te werken - in haar studententijd een successtrategie - ging in de context van het advocatenkantoor over in extreem perfectionisme: het werk nóg een keer nakijken en daarna nóg een keer. Om erkenning te krijgen van haar baas - voor haar heel belangrijk - moest ze haar werk doen op een manier die niet bij haar paste. Desondanks kreeg ze die erkenning vervolgens nauwelijks.
Soms positief, soms negatief
Schaduwzijden zijn negatieve kanten van positieve persoonlijkheidskenmerken, die onder druk te nadrukkelijk of te scherp naar voren komen. Het zijn - volgens de meeste psychologen aangeboren - eigenschappen die iemand in de ene context succesvol maken, maar hem in een andere situatie kunnen doen ontsporen. Ze heten daarom ook wel derailing traits.
Zelfvertrouwen uitstralen is doorgaans bijvoorbeeld goed voor je carrière. Maar de bijbehorende schaduwzijde arrogantie kan mensen tegen je in het harnas jagen. Extraversie vinden anderen meestal geweldig. Maar als de mood swings van een theatrale manager de koers van de afdeling gaan bepalen, wordt het een andere zaak.
Eigenschappen worden pas derailing traits in bepaalde omstandigheden, zegt Alexandra Lindner, psycholoog en senior consultant van werving- en selectiebureau GITP. De bedrijfscultuur kan zo'n omstandigheid zijn, maar ook een gebrek of overschot aan vrijheid. Boven of onder je kunnen werken: ook omstandigheden waaronder schaduwzijden zich kunnen manifesteren. Soms zijn het de slechte marktomstandigheden in de sector die dusdanig stressvol zijn dat je derailing traits naar boven komen. Je dacht het te gaan maken als makelaar, stort net de huizenmarkt in.
Niet bewust
Twee Amerikaanse analytisch psychologen, Robert Hogan en Robert Kaiser, vestigden in publicaties in 2005 de aandacht op ‘dark sides of personality', ofwel schaduwzijden. Oorspronkelijk is schaduwzijde een concept van de Zwitserse psychiater Carl Jung, de grondlegger van de analytische psychologie, die een sterke nadruk legde op het onbewuste. Van hun schaduwzijden zijn mensen zich normaal gesproken niet bewust. Wil een mens een stabiele persoonlijkheid worden, dan moet hij zich zoveel mogelijk bewust worden van de invloed van schaduwzijden op zijn gedrag, meende Jung. Wie zich er niet van bewust is, wordt als een zachtaardige Dr. Jekyll overgenomen door zijn eigen, misdadige Mr. Hyde.
Het analyseren van je onderbewuste en de drijfveren die daaruit voortkomen staat in Nederland ter discussie - psychoanalyse werd in 2010 uit het verzekeringspakket geschrapt, omdat er onvoldoende wetenschappelijk bewijs zou zijn voor de werking. Maar de Jungiaanse schaduwzijden maken wel een comeback onder coaches en assessmentbureaus.
Hogan en Kaiser onderzochten hoe de samenwerking tussen persoonlijkheden op een afdeling totaal mis kan gaan. Ze ontdekten elf doorgeschoten persoonlijke ‘zonzijden' die door verkeerde omstandigheden waren overgegaan in schaduwzijden.
De overgang van de zonzijde van een karaktertrek in een schaduwzijde gebeurt makkelijker als mensen zich niet van die eigenschappen bewust zijn. Daarom biedt business school IMD in Lausanne - een van 's werelds beste - sinds een jaar of tien de mogelijkheid aan MBA-studenten om in psychotherapie te gaan. ‘Goede mensen nemen soms foute beslissingen', zegt Jack Wood, psychoanalyticus en docent bij IMD. ‘Ze frauderen, ze doen megalomane overnames of ze ontslaan goede werknemers. Wie zichzelf goed kent, herkent het als zo'n schaduwzijde opspeelt.'
Ook voor bedrijven is kennis van de zwarte kanten van een sollicitant buitengewoon zinnig, zegt Lidewey van der Sluis, hoogleraar strategisch talent management aan de Nyenrode Business Universiteit. Is er een risico dat die schaduwzijden opspelen in deze specifieke functie en deze bedrijfscultuur? Van der Sluys: ‘Iemand heeft talenten, maar hij is pas een talent in een bepaalde context.'
Rollenspel
Passen mijn eigen talenten eigenlijk wel in de Intermediair-context? GITP heeft de inzichten van psycholoog Hogan omgezet in een zwartekantenassessment, waarvoor ik me aanmeld. Als journalist blijk ik reuze in mijn kracht te zitten. Maar bij het assessment hoort ook een rollenspel waarin ik even geen journalist meer ben. Ik speel de leidinggevende van een niet zo goed functionerende, overwerkte werknemer. Hij doet me sterk denken aan een hardwerkende zestiger uit mijn kennissenkring die door zijn baas met vervroegd pensioen werd gestuurd omdat hij lastig zou zijn. Hij overleed een week of wat later aan een hartaanval.
In het rollenspel laat ik de overwerkte werknemer wegkomen met ongeveer alles - ik kan onmogelijk streng zijn voor iemand die mij zo doet denken aan mijn oude makker. ‘Je was zo invoelend', zegt psycholoog Lindner van GITP na afloop. ‘Hartstikke goed.' Maar in dit specifieke geval werd mijn inlevingsvermogen, zo nuttig voor mijn werk als journalist, een schaduwzijde. Wil ik later ooit gaan leidinggeven, dan moet ik mij bewust zijn van mijn neiging om mee te gaan in de zielige verhalen van mijn werknemers, leer ik.
Hoewel iemands persoonlijkheid redelijk vastligt, kan hij toch via cognitieve gedragstherapie leren om ander gedrag te vertonen, zegt Lindner. Iets sneller beslissingen leren nemen, minder over zich heen laten lopen: dat soort dingen. Maar een heel introvert iemand zal nooit een vlotte salesmanager worden. Lindner: ‘Komen iemands zwarte kanten heel sterk naar boven, dan kan die persoon beter een andere baan zoeken.'
Controller
Behalve GITP werkt ook hr-bureau Leeuwendaal met een ‘zwartekantenmeting', ontwikkeld door Odin Institute. Psychoanalyticus Willem de Jager, oprichter van Odin Institute, ziet twee soorten schaduwzijden: aangeboren talenten waarin mensen zijn doorgeschoten en aangeleerde vaardigheden. Die aangeboren schaduwzijden zijn door zelfinzicht in toom te houden; vooral die aangeleerde leiden tot problemen. Mensen kunnen aangeleerde vaardigheden vaak niet gedoseerd toepassen: of ze doen niets (hun natuurlijke staat) of ze rapen al hun energie bij elkaar en slaan door.
De Jager verhaalt van een controller, die volgens het assessment geen natuurlijke aanleg voor structureel werken had. Maar dat is juist essentieel voor een controller, dus raadde De Jager hem aan om een gestructureerde assistent in dienst te nemen. Dat vond de controller niet nodig, hij had zichzelf immers aangeleerd om supergestructureerd te zijn. Korte tijd later ging de controller ernstig in de fout: hij werkte mee aan gesjoemel van zijn leidinggevende, wat ontdekt werd. De controller had zo zijn best gedaan overgestructureerd te werken, dat hij orders klakkeloos uitvoerde, al wist hij dat hij te ver ging. ‘Dat had ik voorspeld', zegt De Jager. ‘Een niet-aangeboren vaardigheid die de kern van je functie uitmaakt, leidt tot problemen.'
Het beste uit mezelf halen
Hoe ontdek je je eigen schaduwzijden zonder therapeut of zwartekantenassessment? De schaduwkantenzelftest van Jack Wood is een goede optie: maak een lijst van mensen die je vreselijk irritant vindt en schrijf op aan welke eigenschappen jij je precies ergert: dat zijn jouw schaduwzijden. Stel, je hebt een pesthekel aan Geert Wilders, vooral aan zijn felle uithalen. In dat geval zit er in jouw waarschijnlijk ook een scherpe polemist verborgen. De meeste mensen zullen dat in eerste instantie ontkennen, en vervolgens langzaam ontdekken dat er wat in zit. Als dat uiteindelijk tot zelfkennis leidt, verkleint het de kans dat je in die eigenschap doorschiet.
Wie bijvoorbeeld inziet dat hij overdreven controlerend is, kan bewust gaan proberen het werk van collega's niet langer over te doen. De te zelfbewuste kwal kan na zelfinzicht oefenen iedere vergadering eerst tot tien te tellen voor hij het woord neemt. En de pleaser die nooit complimentjes krijgt, aanvaardt sneller dat hij beter een andere baan kan zoeken.
Fleur Brockhus zag haar schaduwzijden onder ogen toen zij uit de context van het advocatenkantoor stapte en voor het eerst in twee jaar vakantie nam. Pas toen ze met vriendinnen in Brazilië zat, realiseerde ze zich dat ze - hoewel ze tijdens haar studie rechten erg getwijfeld had, ze volgde zelfs een jaar de vooropleiding van de toneelschool - toch gesolliciteerd had bij een groot advocatenkantoor, omdat ze zo ambitieus was. ‘Ik wist dat het hard werken was bij een groot kantoor, wilde het beste uit mijzelf halen.'
In de context van een kleiner advocatenkantoor hadden haar schaduwkanten haar misschien geen parten gespeeld, denkt ze. Daar had ze zich misschien niet over de kop gewerkt en meer complimenten gekregen. Vóór de baan die misliep, had ‘Brockhus stage gelopen in het kleine New Yorkse filiaal van een Nederlands kantoor. Door de persoonlijke manier van werken van de vrouwelijke collega's had ze zich daar reuze op haar plek gevoeld.
Brockhus heeft het niet geprobeerd. Ze begon haar eigen tekstbureau. Haar sterke neiging om mensen tevreden te stellen, levert haar nu juist trouwe klanten op. Haar andere schaduwzijde - te hard werken - beteugelt ze bewust. Na acht uur 's avonds heeft ze zichzelf verboden mail te lezen. Nu ze met schrijven haar brood verdient, heeft ze bovendien de vaardigheden ontwikkeld om haar ervaringen in de advocatuur op papier te zetten. Haar roman De urenfabriek is inmiddels een bestseller.
Illustraties: André Thijssen
Meer artikelen in de rubriek
'Competenties en vaardigheden'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Gertjan | 16 februari 2012 (17:34)
Ik vraag me af of deze recruiters niet zijn doorgeslagen in hun vak. Iedereen zal reageren op druk. Natuurlijk zal dat afwijken van gedrag onder normale omstandigheden. Toch vind ik het wel een heel mooi stuk. Je kunt beter omgaan met je eigen persoonlijkheid als je er bewust van bent. Maar ik denk dat dit alleen geld voor intelligente mensen. De meeste mensen kunnen dit artikel niet eens uitlezen, laat staan begrijpen.
Lucia | 16 februari 2012 (18:27)
Geweldig interessant artikel. Helemaal waar helaas in de praktijk gaan de dingen soms anders dan je wil. Fleur is een moedige vrouw die weet wat ze wil. Haar boek is dan ook een must om te lezen
rudolf | 17 februari 2012 (19:56)
"Stel, je hebt een pesthekel aan Geert Wilders, vooral aan zijn felle uithalen. In dat geval zit er in jou waarschijnlijk ook een scherpe polemist verborgen." Er moeten dan in NL vast honderdduizenden verborgen polemisten rondlopen. Verder weet ik niet zo veel van psychologie af, maar ik dacht dat Jung tegenwoordig, net als zijn leermeester Freud, toch niet meer al te serieus wordt genomen.
Pieter | 18 februari 2012 (12:42)
Ik zie hier oude wijn in nieuwe zakken. Kan de theorie van de kernkwadranten van Ofman hier bijna één op één op toepassen. Jammer dat die link niet wordt gelegd. Ofman geeft namelijk ook nog aan welke leerpunten voor jezelf hieruit zijn te halen. Bovendien goedkoper dan een assessment ;)
Stephen Steijger en Viktor Steijger | 20 februari 2012 (14:14)
Dit artikel gaat helaas wel erg uit van tekortkomingen, terwijl er vanuit de positieve psychologie juist meer gericht wordt op sterke punten en het op functioneel niveau krijgen zwakke punten.
Wij hebben daarbij twee kanttekeningen:
1. Schaduwkanten zijn juist hulpbronnen die weggestopt zijn en kansen om meer uit jezelf te halen. Je schaduw is dat deel van je persoonlijkheid dat je van jezelf kent en dat je niet wilt laten zien en dat deel van je persoonlijkheid dat je niet meer kent. Stel: je vindt jezelf een harde werker en dat zet je dat in als je kernkwaliteit. Je wilt jezelf absoluut niet associëren met passief en lui, want dat ervaar je als negatief. Dit is dan je allergie. Het is een aanwijzing van een hulpbron waarvan je het teveel afwijst. De onderliggende kwaliteit of verborgen talent is dan bijvoorbeeld loslaten. Er wordt in dit artikel naar talent gekeken met een door ons genoemde hiërarchische talentbril van 'je hebt het wel of je hebt het niet' terwijl de holistische bril kijkt naar de hele mens, inclusief miskend en verborgen talent. De bril waarmee je kijkt is allesbepalend hoe je naar talenten kijkt.
2. De uitspraak 'hij is pas een talent in een bepaalde context' willen we graag verder aanscherpen. Het gaat er wat ons betreft om dat je een omgeving creëert waarin je sterke punten naar voren komen en waarbij de leidinggevende een cruciale rol speelt. Een talentvriendelijke omgeving waar ruimte is om doorgeschoten kwaliteiten te doseren met een verborgen tegenpool.
Kortom: niet iemand inhuren om een tekortkoming te toetsen, maar je als leidinggevende inzetten om het beste uit je mensen en je team te halen. Titel zou eigenlijk moeten zijn: 'Verstoten en miskend talent'. Stephen Steijger en Viktor Steijger zijn auteurs van het boek 'Your company's got talent: hoe je talent in goede banen leidt' (2011).
Gerrit Streekstra | 25 februari 2012 (14:16)
Inspirerend artikel, waarbij iets te snel de irritatie bij een ander als eigen schaduwkant wordt gekenmerkt. Schaduwen zijn vaak verborgen talenten die ingekapseld liggen in onderdrukte eigenschappen. Bij mij zijn de ogen definitief open gegaan in de werkmethode van voile dialogue.
Daarin worden alle eigenschappen met elkaar in balans gebracht en leer je de regie te nemen juist door je niet te identificeren met welke eigenschap dan ook. Ik spreek zelf liever van schaduwkracht: verborgen krachten van verstoten 'ikken'. Niet zelden verbergt zich daarin niet alleen een talent, maar ook de richting van iemands levensweg. Liever de juiste dingen doen dan steeds maar weer die focus op talent en performance, wat mij betreft. Het feit dat ik iets kan maakt me niet gelukkig. Het feit dat ik doe wat ik ben wel.
Dank voor het artikel!
Gerrit Streekstra.
|
