Hoe je stem helpt bij het overbrengen van de boodschap
Auteur: Cathalijne Boland
|
06-10-2011
| Reacties: 2
|
 Mail dit artikel
‘Mensen denken vaak: mijn stem is nu eenmaal zo, en daar is niks aan te doen.' Toch wel. Leer variëren, durf luid te spreken, adem niet in maar uit. Zo zorg je ervoor dat je boodschap aankomt bij de luisteraar.
‘Veel stemmen die ik hoor, zijn op een of andere manier gespannen. Ze klinken te klein, te schel, te hoog, te laag, krakerig of hees. Dat geeft een indruk van emotie, haast, spanning, angst of agressie.' Zo'n stem leidt af van wat je te zeggen hebt, betoogt Elizabeth Ebbink in haar boek Ik hoor het aan je stem, dat op 20 oktober bij uitgeverij Nieuw Amsterdam verschijnt.
Ebbink begon haar carrière als operazangeres en is tegenwoordig stemcoach. ‘Mensen denken vaak: mijn stem is nu eenmaal zo, en daar is niks aan te doen. Toch weet je dat je vanzelf een andere toon aanslaat tegen je kat dan tegen een belangrijke klant. Ander voorbeeld: veel Nederlanders klinken zekerder en zakelijker als ze Engels spreken.'
Er zit dus rek in ons spraakvermogen, veel meer variatie dan we denken. Voor een deel is dat een kwestie van stemtechniek. Minstens zo belangrijk is de psychologische factor (Ebbink is ook psycholoog): ‘Die heeft met de visie op jezelf te maken. Wil je klinken? Mág je klinken?' Ebbink had een cursist die op zijn werk altijd genegeerd werd als hij zei dat hij ergens geen tijd voor had. Pas toen hij zelf tot de conclusie was gekomen dat hij niet altijd overal tijd voor kon en hoefde te maken, kwam zijn boodschap een keertje over. Luid en duidelijk zelfs.
‘Cursisten zijn vaak ambivalent. Ze willen naar buiten treden, maar schrikken er tegelijkertijd voor terug, want er zit natuurlijk een afbreukrisico aan vast. Ze zeggen dingen als: "Ik wil dat iedereen naar me luistert, maar ik wil niet op de voorgrond treden." Of: "Ik wil luider spreken, maar niet schreeuwen." Ze zijn bang dat ze onbeheerst overkomen, of autoritair. Terwijl op de juiste manier luid spreken gewoon betekent dat je goed verstaanbaar bent.'
Stoomcursus stemtechniek
Even terug naar de stemtechnische kant van te klein, te schel, te hoog, te laag, krakerig of hees. Wat gaat er mis? Het probleem is vaak een te grote ‘ademdruk', zo leren we uit het boek van Ebbink. De stem is een geluidstrilling, die wordt veroorzaakt door de adem die langs de stembanden strijkt. Die trilling wint aan warmte, klankrijkdom en volume als het lichaam mee kan resoneren, zoals de klankkast van een viool. Hoe meer je je best doet om lucht en klank naar buiten te persen, hoe minder er van die klankkast overblijft.
In het boek geeft Ebbink in een stoomcursus stemtechniek een aantal oefeningen (op Youtube staan filmpjes waarop ze alles voordoet). Als je bijvoorbeeld een locomotief nadoet, of ‘AAA' en ‘OOO' zegt met een kaarsvlam voor je mond, ontdek je dat je heel wat geluid kunt produceren zonder dat daar veel adem voor nodig is. Als je te veel lucht gebruikt, blaas je de vlam scheef of uit.
Niet duwen en drukken is dus het devies. Maar juist als het erop aankomt, in een presentatie bijvoorbeeld, is dat lastig. Het lichaam reageert op angst en stress door veel lucht in te ademen, klaar om te vechten of te vluchten. Die lucht moet er ook weer uit, maar dat gaat niet, omdat je immers aan het spreken bent. Het gevolg: een benauwd gevoel. Je hapt nog maar eens naar adem, terwijl je juist zou moeten uitademen.
Ebbink geeft nog een paar tips: je lichaam ontspannen door even soepel te bewegen of op en neer te springen. Je buik en borst laten zakken, zodat je adem lager in je lichaam komt. Bewust de frons of grijns op je gezicht loslaten. En tot slot: je stem laag in je borst laten resoneren.
Welke indruk laat je stem achter?
Stemklanken roepen tegen wil en dank een indruk op over de spreker. Een indruk die helemaal niet hoeft te kloppen, maar intussen komt een dun stemgeluid onzeker over, een nasale stem lui of klagerig, en een vlakke stem verveeld of in elk geval niet enthousiast. Aan dat soort kenmerken valt dus wat te doen, maar niet alles is makkelijk te fixen. Regionale accenten bijvoorbeeld roepen sterke vooroordelen op, maar zijn moeilijk af te schudden.
Wil je toch graag dat mensen naar jóu luisteren en niet naar je accent, dan kan ‘convergeren' een goed alternatief zijn. Daarbij neem je het volume, het tempo en de toonhoogte van je gesprekspartner zoveel mogelijk over. ‘Het gaat om hetzelfde energieniveau', zegt Ebbink. ‘Zo benadruk je de overeenkomsten in plaats van de verschillen die er tussen jullie bestaan.'
Convergeren is een ongelooflijk effectief middel volgens Ebbink. Is het ook oprecht? ‘Ja, want je bent bereid om de taal van de ander te spreken. Daarmee zeg je: ik accepteer hoe jij bent. Mensen zijn überhaupt bang dat ze hun stem niet kunnen aanpassen zonder dat hun karakter mee verandert. Maar stel dat je altijd zacht en hees praat. Dan kun je na een stemtraining nog steeds zacht en hees praten, maar je kunt óók je mening laten horen in een groep van vijftig mensen. Je repertoire wordt gewoon groter.'
Jessica Kamp (40): 'Ik voelde me onkundig bij het gebruik van mijn stem'
Jessica Kamp (40) krijgt al haar hele leven te horen dat ze een zachte stem heeft. In haar werk werd dat hinderlijk. Als online coördinator van een grote organisatie geeft ze geregeld workshops en presentaties aan vrijwilligers. ‘Je stem is een van de stukken gereedschap die je daarbij ter beschikking staan, en ik voelde me onkundig in het gebruik ervan. Ik merkte dat ik tijdens zo'n presentatie steeds hoger ging praten, en heel zacht klonk. Ik wilde meer power kunnen geven als dat nodig was.'
Bij Elizabeth Ebbink volgt ze nu een stemtraining. ‘Ik had altijd het idee dat ik kracht moest zetten om harder te kunnen spreken, maar ik leer nu juist dat je je moet ontspannen, zodat het geluid de ruimte kan krijgen.'
Kamp oefent elke ochtend twintig minuten in de auto, op weg naar haar werk. Ze luistert dan terug naar opnames van de les. ‘Tijdens een van de oefeningen had ik het gevoel dat ik met een megafoon tegen Elizabeth aan stond te toeteren, maar uit de opname bleek dat ik op dat moment juist een normale en heldere stem had. Terwijl mijn gewone stem daarna afgeknepen klonk.'
Vanzelf gaat het allemaal nog niet. ‘Nadenken over wat je moet doen, én ontspannen spreken, dat gaat nog moeilijk tegelijk. Het is net als bij sporten, als je een nieuwe beweging leert. Op een gegeven moment heb je door wat de bedoeling is, maar pas na veel oefenen wordt het een automatisme.'
Jessica Kamp heet in werkelijkheid anders
Illustratie: Tammo Schuringa
Meer artikelen in de rubriek
'Competenties en vaardigheden'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Nico | 6 oktober 2011 (9:51)
Jessica's verhaal is waardeloos als je niet weet waar de recorder stond en wat voor type dit was.
Als je bijvoorbeeld een mobieltje gebruikt en er een meter vanaf staat dan zal je stem inderdaad afgeknepen klinken bij normaal volume.
Alex Boon - stemdocent | 18 oktober 2011 (22:44)
Jammer dat hier de waarneming “Veel stemmen … gespannen. Ze klinken te klein….angst of agressie.” het oordeel druipt er als het ware vanaf. Eén stemkenmerk van één bepaalde spreker op één moment kan nooit direct aan een algemene emotie of genoten indruk worden gekoppeld.
“Veel Nederlanders klinken zekerder en zakelijker als ze Engels spreken”. Verbazingwekkend! Bij Britten heerst over het algemeen de indruk dat een Engels sprekende Hollander langzaam sterft tijdens het spreken (zowel qua stemgeluid als uitspraak).
Storend is het door elkaar behandelen van “stem” en “spraak” Het zou minder verwarrend voor de leek zijn als het artikel echt over stem zou gaan.
Er wordt een pertinent onjuiste relatie gelegd wordt tussen de functie van de borstkas en het geproduceerde stemgeluid. Ook mist informatie over de relatie resonans - stemproductie, waarneming en expressie. Er wordt geen (juiste) informatie over de stemplooien, het strottenhoofd en het aanzetstuk (keel-, neus- en mondholte) verstrekt.
Een stemtraining volg je ‘live’ bij een stemdocent, zangdocent of logopedist. Mw. Emmink zou mensen persoonlijk moeten uitnodigen via het aanreiken van juiste informatie.
|
