Pesten op de werkvloer: ongrijpbaar en onzichtbaar
Auteur: Florentine van Lookeren Campagne
|
15-12-2011
| Reacties: 10
|
 Mail dit artikel
Werkgevers willen er niet aan, maar één op de tien werknemers wordt wel eens gepest. Waarom zien hun leidinggevenden dat niet?
Pesten? Dat komt bij ons niet voor', hoort Bob van der Meer, psycholoog en gespecialiseerd in pesten, regelmatig bij de bedrijven die hem inhuren om het werkklimaat te verbeteren. Hij houdt dan het liefst meteen een enquête onder het personeel. Er komt altijd wat uit.
Sterker nog: er komt altijd hetzelfde uit. Van der Meer durft het inmiddels zo hard wel te zeggen: tien procent van alle medewerkers in welke organisatie dan ook is het afgelopen jaar gepest. De Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden, die TNO en CBS jaarlijks uitvoeren, bevestigt het.
Niet iedereen die gepest is, werd structureel gepest. Volgens Seth van den Bossche van TNO vormen de mensen die echt dag in, dag uit, gepest worden iets meer dan één procent van de beroepsbevolking. Dat zijn tachtig- tot negentigduizend mensen per jaar. Gepeste deelnemers aan Intermediairs pestonderzoek rapporteerden veel stress, ruzie thuis, en gevoelens van onzekerheid, machteloosheid en angst. Nuttig dus, om er iets aan te doen. Maar meestal doen bedrijven het verkeerde, zegt Van der Meer. Ze verplaatsen de gepeste, of sturen hem op cursus. Terwijl het pesten gewoon doorgaat als de pesters blijven zitten. Slechts vier procent van respondenten in Intermediairs onderzoek meldde dat de pesters zelf werden overgeplaatst of ontslagen. Waarom is pesten zo ongrijpbaar?
Wanneer kantoorpolitiek pesten wordt
Pesten is een lastig woord voor volwassen mensen. Het is iets van de lagere school. Als ze ‘rooie' tegen je roepen, dat is pesten. Als je de groepsmail niet krijgt, is dat een foutje. Maar als je structureel de groepsmail niet krijgt, is het pesten, volgens de definitie van de Deense pestonderzoeker Heinz Leymann. Hij onderscheidt vijfenveertig soorten pestgedrag: schreeuwen, voortdurend kritiek geven, iemand met te veel werk opzadelen, iemands mening in twijfel trekken, werk laten uitvoeren dat het zelfvertrouwen beschadigt - allemaal zaken die je makkelijk onder kantoorpolitiek kunt scharen.
Zo worden sommige mensen gepest zonder dat ze het door hebben. Van der Meer dacht dat hij een zakelijk conflict had over zijn salaris. Hij had pas door dat het een pesterij was toen zijn baas het hem openlijk zei. ‘En ik ben nota bene pestdeskundige!' Ook een lezer van Intermediair schreef aan de redactie dat ze pas na maanden door had dat alle gekke dingen die haar gebeurden niet op zichzelf stonden. De vertrouwenspersoon was uiteindelijk degene die er het etiket ‘pesten' opplakte. De pester - de leidinggevende zelf - had stomweg een hekel aan haar. ‘Zijn nekharen gingen al overeind staan als hij me zag, nog vóór ik wat zei of vroeg.' De pester bleef zitten en de gepeste vrouw zei haar droombaan vaarwel.
Zeurpiet of slachtoffer?
Niet de goede oplossing, zegt Van der Meer. Want wie zegt dat zij de enige was die last had van deze meneer? Hij zou de afdeling zelf regels laten opstellen: wat vinden wij geaccepteerd gedrag, wat niet? Iemand die gepest wordt hoeft dan alleen te zeggen: deze regel is overtreden.
Gepeste mensen worden door hun baas makkelijk weggezet als klagers, zegt Bart Flos, auteur van Het Anti-klaagboek: Eerste hulp bij zeuren en zaniken. ‘Het zou wel moeten, maar niet iedere leidinggevende heeft zin om uit te zoeken of de chronische klager bij louter toeval eens gelijk zou kunnen hebben.' In die categorie valt ook de directe chef van Irene (niet haar echte naam; red.), die bij hem klaagde dat er een zak Chokotoff uit haar bureaula was gestolen. Ondertussen was die zak Chokotoff onderdeel van een voortdurende, twee jaar durende campagne waarbij ook de bureaustoel regelmatig verdween en computerwachtwoorden werden veranderd. De dief bleek later wel degelijk kwaad in de zin te hebben gehad: zij was verliefd op Irene's kantoorgenoot en vertrouwde haar niet met hem.
In dit geval wilde de werkgever de klacht niet horen omdat hij zich meer zorgen maakte over de reputatie van de organisatie dan over het welzijn van de medewerker. Toen vijf jaar later een collega die op Irene's baan uit was leugens over haar verspreidde, greep hij zijn kans om deze lastige dame te ontslaan. Irene had volgens hem haar laatste kans verspeeld. Zij zit nu thuis.
De baas pest vrolijk mee
Er is een simpele manier om er achter te komen of iemand gepest wordt, of alleen maar zit te zeuren. Een pester houdt vaak een lijst bij van de pesterijen. Van der Meer: ‘Vraag simpelweg de klager op te schrijven wat er gebeurd is. Voor een echt pestslachtoffer is dat geen probleem.'
In bijna de helft van de pestgevallen deed een direct leidinggevende vrolijk mee, zo blijkt uit ander onderzoek van TNO. Vaak leidt strijd om de macht tot pesterijen. Een leidinggevende die zich bedreigd voelt door een opvallend goed nieuw teamlid ziet zijn macht bedreigd en probeert die persoon weg te pesten. In andere gevallen wordt een derde fijngemalen in een machtsstrijd tussen twee anderen, zoals Irene: ‘Ik kreeg twee leidinggevenden, die een ruzie over mijn hoofd uitvochten. "Je houdt informatie voor mij achter", riep de ene baas. "Je vertelt te veel door," zei de tweede. Uiteindelijk mocht ik geen vergaderingen meer bijwonen en ontving ik geen e-mails meer.'
Types die altijd gepest worden
Irene is haar leven lang al pestslachtoffer. Zij is ‘het type' om gepest te worden. Dat weet ze zelf ook. ‘Ik stel veel vragen. Soms ook vragen die niet gesteld mogen worden. En ik ben niet goed in kantoorpolitiek. Ik doorzie andermans agenda niet. Mijn vrienden zeggen dat ik te intelligent ben. Ik leer heel snel, ik verzin allerlei oplossingen voor problemen. Mensen voelen zich daardoor bedreigd.'
Het is veruit het gemakkelijkst voor een leidinggevende het pesten terzijde te schuiven als de schuld van de gepeste. Voor een deel zit daar iets in: een derde van de mensen die gepest zijn, zo weet Van den Bossche uit buitenlands onderzoek, is ‘het type' om gepest te worden: passief, afhankelijk, timide, introvert, wantrouwend, rigide, en overpresterend, met laag zelfvertrouwen. Zij worden vaak in een volgende baan ook gepest. Waarmee ook gezegd is: voor twee derde van de gepesten geldt dat niet. ‘Uiterlijk, persoonlijkheid, iedereen heeft wel iets waardoor hij anders is dan de rest', zegt Van den Bossche. ‘En anderzijds: niet iedereen met het ideale pestersprofiel pest. De omstandigheden bepalen uiteindelijk of er gepest wordt. Het is de organisatie die het tolereert.'
Intermediairs pestonderzoek
Intermediair vroeg 530 hoger opgeleiden welk pesterig gedrag ze hadden meegemaakt - en of ze het ook hadden ervaren als pesten.
60 procent is het wel eens overkomen dat achter hun rug collega's onaardige opmerkingen maakten. 45 procent van hen heeft dat ook ervaren als pesten. Ook 45 procent van de mensen die belangrijke e-mails niet ontvangen (overkomt 34% van de respondenten) vindt dat hij wordt gepest. Spullen lenen en expres niet terugbrengen is pesten, vindt bijna 70 procent van respondenten. En zes procent is het wel eens overkomen. Twintig procent van respondenten doet niets als een collega gepest wordt. Deels omdat ze hopen dat het vanzelf zal overgaan, deels omdat andere mensen er al wat aan doen. Zeven procent (twaalf mensen) van de respondenten die zelf gepest werden heeft enige tijd ziek thuis gezeten. Zeven procent is van functie veranderd binnen het bedrijf, twaalf procent is naar een ander bedrijf gegaan. Eén persoon is ontslagen nadat hij het pesten ter sprake bracht. Een ander heeft de pester een tik gegeven: ‘Die doet het nooit meer.'
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Collega's en bazen'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Borre | 16 december 2011 (10:07)
Pesten is een teken van zwakte. Als je aan pesten doet ben je onzeker en vind je het nodig om een bepaalde charactertrek te verdoezelen door de aandacht te richten op iemand anders. Wat ik lees over de laatste alinea (irene) is zeker iets wat voorkomt op de werkvloer. Mensen die meer ambitie en kunnen hebben, worden vaak gezien als bedreiging voor anderen. Pesten kan een middel zijn om iemand rot te laten voelen, waardoor deze bedreiging (voor hun) weg gaat.
B. | 19 december 2011 (12:30)
Wat een verhelderend artikel. Ook ik heb meerdere malen al te maken gehad met pesterijen op de werkvloer. Mijn zelfvertrouwen heeft er een aardige deuk van gekregen. Dit artikel heeft me wel wat geholpen door uit te leggen dat ik in het 'profiel' pas, maar ook dat het dus niet (alleen) aan mij kan liggen. Als je maanden (jaren) wordt getreiterd en er op je onzekerheid wordt ingespeeld, ga je geloven dat het echt aan jou ligt. Ik begin nu te leren dat degene die constant op die onzekerheden jaagt, eigenlijk nog veel onzekerder moet zijn. Het is triest. Ik vraag me af of oesters wel doorhebben hoezeer ze een leven kunnen... verpesten.
anoniem | 19 december 2011 (14:51)
Tweemaal ben ik gepest: eenmaal door leidinggevenden en eenmaal door collega's en leidinggevende.
In het eerste geval betrof het twee dames die de leiding hadden over de afdeling. De een had het 'achter haar ellebogen', de ander moest altijd alle details weten, had overal een mening over, behalve over hoe het werk en de afdeling verder moesten. Ze psychologiseerden mensen kapot: de afdelingsvergadering verwerd tot een kringgesprek waarbij elkeen een verbeterpunt aan zichzelf moest benoemen en de volgende week rapporteren wat hij daaraan had gedaan. Dat aan de hand van de door de leiding uitgezochte en 'cadeau' gedane zelfhulpboeken.
In het tweede geval een organisatie waarbij de leidinggevende gremia intern en elkaar de tent uit vochten. De leidinggevende was nieuw, de afdeling bestond uit verschillende groepen. Een groepje pestte, de leidinggevende deed daar aan mee.
In beide gevallen leidde dit tot uitstroom van mensen, de besten het eerst. En de pesters bleven zitten. Walgelijk! Maar ja, als het van hogerhand wordt ontkend of getolereerd ...
Helaas zit ik alweer een tijd thuis, toevallig het verkeerde moment uitgezocht om weggepest te worden.
anne | 19 december 2011 (19:07)
De reactie van anoniem vind ik heel treffend en het bewijst dat vrouwen op de werkvloer nog verschriklijker voor elkaar kunnen zijn dan mannen ik ken inmiddels genoeg vrouwen die nooit meer in een typisch vrouwelijke omgeving willen werken en en ik geef ze groot gelijk!.
jacques | 19 december 2011 (20:50)
Bij mij op ´t werk wordt er ook gepest.
De leidinggevenden mogen het personeel beledigen, verbieden om met andere collega´s te spreken (ook in de pauze), dwingen tot onbetaald werken (ca. 1 soms tot 3 uren meer per dag).
Bovendien kritiek aan de oosteuropeese medewerkers (... alleen wegens de nationaliteit)
... daarom beslot ik (en ook andere collega´s) een nieuwe baan te gaan zoeken.
BA Sinnic | 20 december 2011 (10:27)
Uit een andere reeks column reacties:
In een ander commentaar, waarbij het ging om pesten op het werk, heeft BA Sinnic ook nog een leuk advies voor de gepeste.
Lees even mee: "De hoofdpester is iemand die hoogstwaarschijnlijk ook een zwak punt heeft, een lijk in de kast, een of ander (lichamelijk) gebrek, etc..
Ondek wat dit precies is en breng dit elke dag een keer naar boven. Eerst 1-op-1 en dan in aanwezigheid van anderen als er een aanleiding voor is. Niet jennerig maar onderkoeld en objectief, zoals een wetenschapper die constateert of een proefonderwerp voldoet of niet.
In no time zal je met rust gelaten worden.
(Mensen zijn diep in hun hart bang voor psychopaten :-)"
Govert Apol | 20 december 2011 (13:20)
Humor is belangrijk voor een prettige een prettige werkomgeving. Lachen op het werk houdt mensen gezond en motiveert tot goede prestaties. In een gezonde werksituatie is het maken van grapjes heel normaal. Ook grapjes en een pesterijtje waarbij een collega voor joker wordt gezet zijn zeker acceptabel, mits de werkomgeving veilig is en degene die “het slachtoffer” is van zo’n grapje daarover ook zelf (achteraf) kan lachen. Maar als deze grappen niet in collegialiteit worden gemaakt en als er kwaadaardige intenties mee zijn gemoeid en als de werkomgeving niet veilig is, dan is er sprake van pesten dat niet meer acceptabel is. Het is evident dat deze vorm van pesten zeer ernstige gevolgen voor het slachtoffer kan hebben. Gezondheidsproblemen met een hoog ziekteverzuim, burn-out en soms zelf zelfmoord kan het gevolg zijn. Een regelmatig ziekteverzuim moet een lampje doen branden. De Ondernemingsraad moet het thema pesten als vast punt op hun overlegagenda hebben.
Madjori Veldema | 20 december 2011 (16:30)
Heel herkenbaar dit artikel en de reacties hierop.
Ik heb iemand begeleid die gepest werd en dit heeft inderdaad tot burn-out en depressiviteit geleid. Uiteindelijk heeft het bedrijf besloten om afscheid te nemen van deze werknemer. De pestende collega's waren nl. niet bereid om aan een structurele oplossing te werken... Wel een goede afscheidsregeling voor mijn cliënt voor elkaar gekregen, dat wel. Was het bevredigend? Dat absoluut niet.
Paul | 2 februari 2012 (20:56)
Mijn werkgever wilde van oudere (dure) ambtenaren af en begon mij en andere collega's te pesten en te intimideren in de hoop dat wij "vrijwillig" met de FPU (een VUT-regeling voor ambtenaren) zouden gaan. Hierbij is het van belang te weten dat een gemeente (eigen risicodrager voor de WW) geen kosten hoeft te maken voor de WW-uitkeringen van ambtenaren die "vrijwillig" vertrekken.
Ik heb de vakbond ingeschakeld die mij dringend adviseerde toch maar van de FPU-regeling gebruik te maken, hoewel die regeling financieel niet erg aantrekkelijk is voor ambtenaren die nog een aantal jaren te gaan hebben voordat zij 65 zijn. De vakbond zei dat burgemeester en wethouders alles in het werk zouden stellen om mij (altijd goed gefunctioneerd) strafontslag te geven als ik niet vrijwillig zou vertrekken. In dat geval zou ik zonder inkomen komen te zitten. Toen ik er toch voor koos om te blijven werken, begon de psychische terreur pas echt, werd ik "kapot" gemaakt en kreeg ik uiteindelijk strafontslag (op basis van aantoonbaar valse beschuldigingen).
De rechter heeft dit strafontslag pas vijf jaar later ongedaan gemaakt (zolang kan de gemeente zo'n procedure rekken).
Als vakbonden al niets durven doen tegen wegpesten, karaktermoord en psychische terreur op het werk dan hoef je van P&O-medewerkers, vertrouwenspersonen, klachtencommissies en dergelijke bij overheidsinstanties al helemaal niets te verwachten. Jammer, maar zo is het in feite wel.
Peter | 12 maart 2012 (13:49)
In mijn ervaring is pesten van collega's onderling minder erg dan leidinggevenden die medewerkers pesten. Helaas komt dit laatste veel vaker voor dan iedereen denkt. "De baas" valt namelijk op voorhand buiten elke verdenking en is meestal ook de persoon die duiding geeft aan problemen. Het mag duidelijk zijn dat hij zichzelf niet als oorzaak aan zal wijzen.
Wat pesterijen van de baas helemaal problematisch maakt is dat een baas het recht heeft om mensen te beoordelen en voor medewerkers gunstige of minder gunstige beslissingen te nemen. Daar beoordelen subjectief is, kan een baas met het grootste gemak een medewerker maken of breken met dit instrument.
Bij pesten op de werkvloer zou de aandacht dus primair in de richting van de leidingevenden moeten gaan!
|
