Intermediair-enquete: Autoritaire bazen & ontevreden werknemers
Auteur: Marjan Bleeker |
01-11-2001
|
 Mail dit artikel
De meest ontevreden hoogopgeleiden werken in een autoritaire bedrijfscultuur, aldus onderzoek van Intermediair. Waarom werken ze er dan? Waarom niet in een informele cultuur waar iedereen elkaars vriend is?
Soorten bedrijfsculturen
Effect van de bedrijfscultuur
Autoritaire werkgevers zijn er nog
Slecht voor het imago
Cultuur veranderen
Dicht bij de macht zitten
Voorbeeld informele cultuur
Valkuilen informele cultuur
Soorten bedrijfsculturen
Ze vinden dat ze te weinig verdienen, ze vinden de bedrijfscultuur pet en bijna iedereen staat op de uitkijk voor een nieuw baan. Werknemers die werken in een autoritaire bedrijfscultuur zijn de meest ontevreden werknemers van Nederland. En dat heeft natuurlijk zijn uitwerking op het werk.
Dit blijkt uit de Intermediair Loopbaanenquête, waarvoor Bureau Baarda vijftienduizend hoogopgeleiden ondervroeg. Op basis van de gestelde vragen zijn vier bedrijfsculturen geformuleerd:
- de veeleisende bedrijfscultuur,
- de autoritaire bedrijfscultuur,
- de zorgzame bedrijfscultuur en
- de informele bedrijfscultuur.
Volgens hoogleraar Internationaal Management Niels Noorderhaven van de Katholieke Universiteit Brabant is dit voor het eerst dat in Nederland zo'n groot onderzoek naar bedrijfsculturen wordt gedaan. 'Meestal is de steekproef slechts een paar honderd of duizend, zodat maar weinig algemene conclusies kunnen worden getrokken. Bij dit onderzoek kan dat wel.'
Het best gedijen Nederlandse hoogopgeleiden in een informele bedrijfscultuur. Daar geeft 78 procent een voldoende voor de bedrijfscultuur (tegen 30 procent van de autoritairen). Slechts 51 procent verwacht over drie jaar ergens anders te werken. Van de werkers in een autoritaire cultuur verwacht maar liefst zeventig procent binnen deze tijd bij een andere baas te zitten.
Effect van de bedrijfscultuur
Een bedrijfscultuur is volgens de Amerikaanse bedrijfscultuurgoeroe Ed Schein simpelweg 'de manier waarop we dingen nu eenmaal doen' in bedrijven. Pas de afgelopen jaren is gebleken wat het effect is van deze vaak moeilijk tastbare cultuur op het aantrekken en behouden van personeel, en ook voor hun productiviteit. Momenteel wordt vrijwel elke mislukte fusie aan verschillen in bedrijfscultuur toegeschreven. Waarschijnlijk gaat dat een beetje te ver, maar dat het verschil tussen 'de manier waarop we dingen nu eenmaal doen' in het ene en het andere bedrijf een fusie kán maken of breken is ondertussen een feit.
Een maand geleden bleek uit een enquête van Jong Management dat in kleine en middelgrote bedrijven dat 19 procent van de werkgevers het belang van de bedrijfssfeer (een onderdeel van de bedrijfscultuur) bij het binden van personeel nog steeds niet inziet. Van de ondervraagde werknemers vond 95 procent de werksfeer het meest bepalend voor de betrokkenheid bij de organisatie.
De meeste respondenten van de Intermediair Loopbaanenquête werken - hoe kan het ook anders in onze verzorgingsstaat - in een zorgzame bedrijfscultuur. Waar het heel normaal wordt gevonden om je ziek te melden met een koutje, waar de werknemers het privé-leven misschien wel belangrijker vinden dan het werk, en daar ook voor mogen uitkomen, en waar die twee ook zonder moeite te combineren zijn. Medewerkers die werken in een zorgzame bedrijfscultuur zijn bijna net zo tevreden met de sfeer in het bedrijf als de informelen. De vierde groep, de veeleisenden zijn ook best tevreden. De cultuur op zich waarderen ze niet erg hoog (41 procent geeft een onvoldoende), maar over het salaris zijn ze best tevreden. Wat er op duidt dat ze dan wel hard moeten werken, maar daarvoor genoeg terugkrijgen in financieel opzicht, en waarschijnlijk ook in werkplezier. Werknemers die namelijk niet tevreden zijn met hun werk, zijn - hoeveel ze ook verdienen - bijna altijd ontevreden met de beloning.
Autoritaire werkgevers zijn er nog
Autoritair leidinggeven, top down beslissingen nemen, altijd aan alle door de baas bepaalde verwachtingen moeten voldoen en niet eens weten wat 'eigen inbreng' betekent. Het klinkt ongelooflijk, maar dit soort bedrijven bestaan nog. En er werken mensen. Vooral in de vervoerssector en onder familiebedrijven zijn ze nog te vinden. En misschien nog een paar bij de banken en in de voedingsindustrie.
Daarnaast zijn veel buitenlandse bedrijven in Nederland een stuk autoritairder dan het gemiddelde Nederlandse bedrijf. Peter Prud'homme van Reine, senior consultant van THT Consulting, adviseert multinationale bedrijven over bedrijfsculturen. 'Aziatische en Amerikaanse bedrijven en ook Duitse bedrijven zijn een stuk hiërarchischer en autoritairder. In veel Duitse organisaties moet je er echt nog niet aan denken om "nee" te zeggen tegen je baas. Iets wat hier toch heel normaal is. Of een ander voorbeeld: een Nederlandse secretaresse die werkte voor een Aziatische baas zei op een gegeven moment tegen hem: "Kun je zelf die kopie even maken, want ik heb geen tijd". Tja dat kan dus echt niet.'
In Nederland zijn autoritaire werkgevers mateloos uit de tijd. 'We zijn eeuwen bezig geweest ons te ontwikkelen tot individualisten met een vrije keuze. Dat hebben we nu bereikt. Zo'n autoritaire bedrijfscultuur leeft op gespannen voet met het maatschappelijk decor. De moderne mens bepaalt zelf', meent Elisabeth Dobbinga die twee maanden geleden promoveerde aan de Vrije Universiteit van Amsterdam op haar proefschrift Weerbarstigheid van organisatiecultuur.
Slecht voor het imago
Van Gend & Loos Euro Express is een bedrijf in de transportsector, dat last heeft van een autoritair/ hiërarchisch imago. Vestigingsmanager Marcel Mourits: 'Zeker hoger in de organisatie ondervinden we last met het imago in onze branche. We komen grijs en stoffig over. Daarnaast hebben we de maken met ons moederbedrijf Deutsche Post. Sinds we zijn overgenomen, hebben we te maken met een duidelijke verzakelijking en een groei van het aantal regeltjes.' Toch vindt Mourits niet dat zijn organisatie té autoritair is. 'In een organisatie waar tweehonderdduizend pakjes per dag moeten worden bezorgd, moet je wel veel spelregels hebben. Omdat er zoveel verschillende mensen betrokken zijn bij een pakketje, kún je gewoon geen platte organisatie hebben. Daarnaast kan met zo'n enorm ingewikkelde infrastructuur als Van Gend & Loos heeft niet iedere vestiging een eigen oplossing zoeken voor problemen. Dat moet allemaal centraal gebeuren, anders loopt het transport in de soep.'
'Aan de andere kant gaan mensen wel heel makkelijk met elkaar om. Er is wel degelijk ruimte om kritiek te uiten of zaken bespreekbaar te maken. Verder staan wij denk ik bekend als een werkgever met een sociaal gezicht. We zorgen goed voor onze medewerkers. Veel van onze chauffeurs bijvoorbeeld kiezen bewust voor een langdurig dienstverband. Juist omdat ze weten dat veel zaken bij Van Gend & Loos goed zijn geregeld, zoals pensioenvoorzieningen, overwerkregelingen en werktijden. We horen ook verhalen van andere transportbedrijven waar dit soort zaken minder goed zijn geregeld.'
Cultuur veranderen
Veel autoritaire baasjes hebben er zelf wel genoeg van. Ontevreden werknemers werken slechter, vragen om meer salaris en zijn ondertussen al aan het dromen over een andere baan. Het probleem is echter dat zo'n keiharde sfeer vrijwel niet te veranderen is. Om na te gaan waarom een sfeer is zoals die is, moet je terug gaan naar de oprichters. Wat zij een eeuw geleden deden kan, nu nog tekenend zijn voor een cultuur. Daarnaast houden de zittende werknemers de cultuur angstvallig in stand. Niet omdat zij die zo prettig vinden, maar zij kennen de regels van het spel in de organisatie en weten hoe zij voor elkaar moeten krijgen wat ze willen. Die regels houden zij in stand. Bij een verandering kunnen zij namelijk net buiten de boot vallen. Bedrijfscultuurspecialisten gaan er over het algemeen vanuit dat - als een cultuur al te veranderen is - daar minimaal zeven jaar overheen gaat.
De veranderingsgezinde autoritaire werkgever staat voor een hell of a job. De meer innovatieve, creatieve en jonge mensen peinzen er niet over om te gaan werken in zo'n zaak. Ze werken liever in een informele cultuur. Waar lekker wordt getheeleut, waar je na het werk regelmatig een biertje pakt met collega's en waar een aantal van hen je vrienden zijn. In deze cultuur zijn werknemers over het algemeen een stuk tevredener. Prud'homme van Reine: 'Nederlanders kunnen bij wijze van spreken tegen een baas zeggen: "Ik vind je een idioot, maar vat het niet persoonlijk op". Je kunt direct tegen elkaar zijn omdat werk en persoon van elkaar gescheiden worden gezien. Tegen een leidinggevende zeggen we bij wijze van spreken: "Jij bent mijn baas, maar dat is jouw probleem". Een leidinggevende moet iedere dag weer bewijzen dat hij het waard is om je baas te zijn'. Dat past beter in een informele cultuur.'
Dicht bij de macht zitten
Werknemers bij een autoritair bedrijf zijn zeer ontevreden. Waarom werken ze er dan? Elisabeth Dobbinga: 'Veel mensen klagen als er veel regeltjes in organisaties zijn. Toch gaan ze niet weg. Ik heb dat ook gezien bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat waar ik twee jaar onderzoek heb gedaan. Iedereen vond dat er een stroperige cultuur heerste en zeurde veel, maar ondertussen was iedereen bezig hogerop te komen. Ik heb gemerkt dat de mensen die bij het ministerie werken vroeger op school niet de hipste en slimste mensen uit de klas waren. Maar ze vinden het erg spannend dat ze dícht bij de macht zitten, en realiseren dat ze waarschijnlijk zelf niet machtig zullen worden. Maar daar zijn ze eigenlijk al reuze trots op. Je moet ze horen als een van hun stukken in de tas van een minister zit.'
Prud'homme van Reine voegt toe: 'Dat de mensen in een autoritaire cultuur ontevreden zijn met hun salaris betekent natuurlijk niet dat ze te weinig verdienen. Ze zijn ontevreden over hun werk. Het geeft heel duidelijk aan dat werknemers in de hiërarchische /autoritaire bedrijfscultuur wegwillen. Ze hebben het idee dat ze dingen moeten doen waar ze geen zin in hebben. Dan willen ze daar ook naar verdienen.'
Voorbeeld informele cultuur
Pink Elephant - nu PinkRoccade IT Management - is jarenlang het ultieme voorbeeld geweest van een informele cultuur. In de hal van het bedrijf in Zoetermeer hangt een enorme foto van de drie oprichters. De drie studenten hadden een enorme invloed op de sfeer van het bedrijf. En 21 jaar later nog steeds. 'Er heerst binnen Pink een sfeer van "wij hebben het maar even geflikt" ', vertelt Communicatiehoofd Jan van der Laan. Daarnaast voelen veel werknemers zich aangetrokken tot het studentikoze sfeertje. Er werkten tot voor kort vooral 'jonge honden', nu ook steeds meer ervaren professionals.
Sinds een half jaar heeft het bedrijf de nieuwe naam en onlangs werd automatiseerder TAS overgenomen. De jonge schreeuwlelijken van Pink Elephant riepen om het hardst dat zij hun eigen cultuur zouden behouden. Maar dat is natuurlijk erg moeilijk. Ze vormen nog slechts een derde van het geheel en worden regelmatig voor projecten ingezet van een van de dertien andere werkmaatschappijen.
Toch gaat Van der Laan er prat op om die informele cultuur te behouden. Zo vertikken ze het in het Pink-gebouw om een kassa in het restaurant neer te zetten. Iedereen schrijft achter zijn naam gewoon een kruisje wanneer hij heeft meegegeten en aan het eind van de maand wordt dat uitgerekend en van het loon afgetrokken. Verder hebben de directeuren nog steeds geen eigen parkeerplaats. Door die details verwacht Van der Laan de informele sfeer te behouden. Dit is zeker lonend, want hoogopgeleiden zijn in informele bedrijven zijn het meest gelukkig, al liggen de zorgzamen er dichtbij. Of dat bij Pink ook zo is, moet binnenkort blijken wanneer er een bedrijfscultuurenquête wordt gehouden.
Valkuilen informele cultuur
Toch is het niet alleen maar goed om een informele cultuur te hebben in een bedrijf. Er zitten ook gevaren aan. Een van die valkuilen: de kans dat je vrienden maakt. Vijftig procent van hoogopgeleiden heeft vrienden op het werk, een van de kenmerken van een informele cultuur). Klinkt natuurlijk wel erg gezellig, maar kan ook erg klef worden. 'We staan als Nederlanders bekend om onze openheid', zegt Peter Prud'homme van Reine van THT Consulting: 'Dat is een van onze belangrijkste eigenschappen. Je kunt elkaar direct op fouten aanspreken. Dat dreigen we te verliezen als er vriendenclubjes binnen de organisatie ontstaan. Hechte persoonlijke relaties kunnen makkelijk leiden tot het verzwijgen van zaken om een ander te beschermen. Kijk maar naar Aziatische bedrijven. Daar wordt ontzettend veel verzwegen en zelfs gelogen om een collega te beschermen of om de groep waar je toe behoort tegen de buitenwereld te beschermen. Persoonlijke relaties zijn daar veel hechter, en dat brengt dat soort verplichtingen met zich mee.
Daarnaast wordt een informele cultuur in het buitenland (of dus door buitenlanders hier) niet gewaardeerd, datzelfde geldt overigens voor de zorgzame cultuur. Prud'homme van Reine: 'Ze denken dat we lui zijn. Je ziek melden met een koutje, zoals in de zorgzame cultuur gebruikelijk, wordt in zo'n cultuur getolereerd. We gaan soms vroeg naar huis en nemen veel vakantie. Dat kan tot de interpretatie leiden dat we lui zijn. Maar Nederlanders zeggen daarvan dat áls we werken, we ook echt heel hard werken.'
Een andere reden om niet extreem informeel te worden is het risico door te slaan. Dat gaat ten koste van de productiviteit. Dobbinga: 'Dat zie je heel duidelijk bij de Baak Management Centrum VNO-NCW. Iedereen doet wat-ie leuk vindt, maar ondertussen krijgen ze voor sommige programma's weinig opdrachten binnen. Nu de economie wat tegenzit, zie je dat de extreme randjes wel weer van dit soort organisaties afgaan hoor. De cursussen die goed lopen, mogen blijven draaien; programma's die niet lopen worden geschrapt. Zoals in veel andere bedrijven moet er weer gewoon winst worden gemaakt. We waren de afgelopen jaren wel erg doorgeslagen met onze informele cultuur.'
Hoe oordelen werknemers over de cultuur waarin ze werken?
| | Ik vind de bedrijfscultuur een onvoldoende waard | | Veeleisende cultuur | 41 procent | | Autoritaire cultuur | 70 procent | | Informele cultuur | 28 procent | | Zorgzame cultuur | 29 procent |
|
| | Ik verdien te weinig | | Veeleisende cultuur | 26 procent | | Autoritaire cultuur | 38 procent | | Informele cultuur | 22 procent | | Zorgzame cultuur | 19 procent | | |
| | Binnen drie jaar heb ik een andere baan | | Veeleisende cultuur | 58 procent | | Autoritaire cultuur | 72 procent | | Informele cultuur | 51 procent | | Zorgzame cultuur | 52 procent |
Overgenomen uit Intermediair, 23 november 2001
Waar werk ik?
Veeleisend
- Het is normaal dat ik zonder zeuren meer uren maak dan waarvoor ik word betaald
- Over privé-zaken praat ik niet op het werk omdat het op het werk draait om werk.
- Ziek melden met een kou is not done.
Allemaal waar? Grote kans dat u werkt in een veeleisende bedrijfscultuur. Deze cultuur heerst in de industrie, en komt amper voor in het openbaar bestuur, de gezondheidszorg en het onderwijs.
Autoritair
- Mijn baas vertelt mij wat ik moet doen.
- Weigeren kan eigenlijk niet.
- Ik kan het niet maken om nonchalant gekleed op het werk te komen, laat staan in een spijkerbroek.
Allemaal waar? Dan is de kans groot dat u werkt in een autoritaire werkomgeving.
In de transport- en vervoersector zijn veel autoritaire bazen te vinden. In de ICT zijn ze op één hand te tellen.
Informeel
- Theeleuten bij het koffiezetapparaat en kletsen over de kinderen is in mijn bedrijf heel normaal.
- Na het werk ga ik regelmatig met mijn collega's de kroeg in, een potje squashen of iets anders leuks doen.
- Een aantal van mijn vrienden zijn zelfs mijn collega's.
Allemaal waar? Dan is de kans groot dat u werkt in een informele bedrijfscultuur. In de ict zijn zeer veel informele bedrijven te vinden, en ook in de zakelijke dienstverlening.
Zorgzaam
- Ik meld me zonder schuldgevoel ziek met een koutje.
- Op mijn werk is het heel normaal dat ik er openlijk vooruit kom dat mijn privé-leven minstens net zo belangrijk is als mijn werk.
- Het is nooit een probleem als ik mijn werktijden aanpas als dat nodig is voor mijn kinderen.
Allemaal waar? Dan is de kans groot dat u werkt in een zorgzame bedrijfscultuur. In de gezondheidszorg en financiële instellingen bevinden zich veel zorgzame bazen.
Meer artikelen in de rubriek
'Collega's en bazen'
Reageer, print of deel dit artikel
|
