Afzeiken of opzwepen?
Auteur: Ilse Engwirda |
20-03-2004
|
 Mail dit artikel
Uitlachen, gapen, onderbreken: je verwacht het niet van een coach. Maar zulke prikkels geven hevige reacties en grootse resultaten, zeggen 'provocatieve coaches'. 'Als je de ezel wilt laten lopen, moet je hem aan zijn staart trekken.'
Nieuwe vorm van coachen
Ook negatieve dingen zeggen
Veredeld afzeiken
Verantwoordelijkheid bij cliënt
Geïrriteerd, maar later tevreden
Nieuwe vorm van coachen
Coach: 'Jij bijt je lekker vast in het afgekloven bot van een ander?'
Coby: 'Ja, eigenlijk wel. Ik twijfel of ik die klus die ik nu heb, waar mijn collega's al tevergeefs aan hebben gewerkt, wel moet gaan doen.'
Coach: 'Het is toch juist fijn dat je die klus mag doen? Dan heb je tenminste iets te doen. Waar word je anders voor betaald?'
Coby: 'Ik denk dat ik die klus ga teruggeven.'
Coach: 'Pas op hoor. Je ziet eruit of je al in de vijftig bent. Ik denk dat je blij mag zijn dat je nog iets mag doen. Straks lig je eruit.'
Het zal je maar gebeuren: klop je bij je coach aan voor hulp en dan krijg je zo'n reactie! Voor Jaap Hollander, 'provocatieve coach', is dit dagelijkse kost. Hij lacht zijn klanten uit, bagatelliseert hun problemen en onderbreekt ze om zijn eigen verhaal te vertellen. En waarom? 'Omdat het werkt', zegt Hollander. 'Mensen komen daarmee vaak sneller in beweging.'
Provocatief coachen is relatief nieuw in Nederland, maar groeit snel. Werkt provoceren inderdaad, en hoe dan? En wie wil betalen om zich te laten provoceren? Op televisie zie je de Amerikaanse dokter Phil het wel eens doen. In Nederland is Jeffrey Wijnberg hard op weg de nieuwe dokter Phil te worden met zijn eigen provocatieve tv-optredens bij Angela Groothuizen in Angela & Co.
Provocatief coachen: Jaap Hollander en Jeffrey Wijnberg introduceerden het vijf jaar geleden in Nederland. Ze schreven de bestseller Provocatief coachen en brengen het provoceren zelf in praktijk. Ze leiden nieuwe provocatieve coaches op en geven seminars via Denkproducties, gespecialiseerd in spraakmakende workshops voor managers. Inmiddels kent Nederland ongeveer zestig zogenoemde provocatieve coaches. En veel gewone coaches provoceren af en toe, als aanvulling op hun standaardmanier van werken.
Ook negatieve dingen zeggen
De provocatieve methode is op zijn zachtst gezegd onorthodox, maar wél gefundeerd. Hollander en Wijnberg baseren zich op hun Amerikaanse voorbeeld Frank Farrelly, grondlegger van de provocatieve therapie en coaching. Farrelly, van oorsprong psychotherapeut, ontwikkelde deze methode nadat hij had ontdekt hoeveel succes hij boekte als hij cliënten precies vertelde wat er in hem opkwam, juist ook de negatieve dingen. Uit zijn manier van werken destilleerden Hollander en Wijnberg veertig technieken die een coach afhankelijk van de loop van het gesprek toepast. Als iemand zijn probleem stevig aanzet, oppert de coach direct een absurde verklaring voor het probleem.
'Ach, je zit gewoon op een dood spoor, omdat je in de verkeerde auto rijdt.' Iemand die zijn probleem voorzichtig brengt, wordt door de coach verzekerd dat hij een heerlijk probleem heeft, sterker, eigenlijk zou iedereen dat probleem moeten hebben! 'Was iedereen maar zo weinig assertief. Als we allemaal zo vriendelijk deden, zou de wereld er een stuk leuker uitzien. Jij hebt geen probleem, anderen zouden gewoon wat meer op jou moeten lijken.' Als een cliënt aangeeft dat hij ergens niet over wil praten, ga je er als coach stevig op verder. En ga zo maar door.
Uiteindelijk komen al die technieken neer op provoceren, linksom of rechtsom. 'Daarmee komen mensen in hun weerstand', legt Hollander uit. 'Heeft iemand jou wel eens verteld dat je iets absoluut niet kunt en nooit zult kunnen? En wat dacht je toen?' Het provoceren roept hevige gevoelens op bij de klant, die vanuit die gemoedstoestand eerder in actie komt. Hollander: 'Als je de ezel vooruit wilt laten lopen, moet je hem aan zijn staart trekken.'
Veredeld afzeiken
Harry van den Akker, provocatieve coach en werkzaam bij psychologisch adviesbureau GITP, bestrijdt dat provocatief coachen een veredelde vorm van afzeiken is. De woorden van de coach zijn dan wel hard, maar ze werken alleen in een sfeer van vertrouwen. 'Het gaat om een subtiel samenspel tussen warmte, humor en provocatie. De cliënt heeft het gevoel dat ik hem zie zitten, en daardoor raken hem de dingen die ik zeg en de beelden die ik gebruik.' Tijdens zijn coachingsessies wordt veel en hard gelachen. Soms ook uit opluchting. 'Iemand was blij dat ik hardop durfde te zeggen: je bent een tweederangs figuur. Zelf voelde hij dat namelijk ook zo. Als ik zoiets zeg sta ik wel aan de kant van de cliënt. Dat laat ik non-verbaal duidelijk zien, door mijn houding en door hem af en toe aan te raken.'
Normaal gesproken gaat de coach in een traject uitgebreid in op het hoe en waarom van een probleem. Hij probeert het te verhelderen en bedenkt met de cliënt een oplossing. Provocatieve coaches beginnen daar niet aan. Van den Akker: 'Ik vond het zo saai om al die ellende iedere keer weer aan te horen. En keer op keer krijg je hetzelfde verhaal.' Volgens Wijnberg leidt het meedenken van de klassieke coach ertoe dat de cliënt steeds weer bij de coach komt uithuilen. Dat is wel prettig voor de cliënt, maar die gaat daarmee nog niet zelf zijn probleem oplossen. Dat probleem gooit hij als het ware bij de coach over de schutting: laat die er maar iets op verzinnen. Wijnberg: 'De klassieke coach maakt de cliënt lui.'
Verantwoordelijkheid bij cliënt
Provocatief coachen laat de verantwoordelijkheid bij de cliënt zelf, door op allerlei manieren de zelfredzaamheid van de client aan te wakkeren. Hoe dat gaat? Hollander: 'Ik bewandel zo veel mogelijk zijwegen. Ik probeer de cliënt af te leiden. Ik reageer verbaasd als de cliënt refereert aan het vorige gesprek. Als het langdradig wordt, ga ik gapen of een boterham smeren. Hoe meer ik afgeleid ben, hoe meer de cliënt zal proberen toch een structuur aan te brengen. Hij legt zelf uit wat de essentie van het vorige gesprek was, waar hij het nu over wil hebben en wat hij aan zijn probleem doet. Juist om tot mij door te dringen formuleert de cliënt steeds kernachtiger. Daarmee maakt hij het voor zichzelf duidelijk.'
Provocatief coachen is dus leuk werk. De coach hoeft niet meer te luisteren naar gezeur van cliënten, hoeft niet begrijpend te reageren en stuurt toch een stevige rekening. Maar wat motiveert een klant om zich hieraan te onderwerpen? De snelheid is een pre. Provocatieve coachingstrajecten duren niet langer dan vijf gesprekken, meestal korter. De coach verdoet namelijk geen tijd met het zoeken naar een oorzaak of het labelen van een probleem. Van den Akker: 'Soms ontdekken mensen dat ze hun probleem liever houden, als een soort huisdier. Dat geeft iets om over te praten, met een gewone coach bijvoorbeeld. Dat kan ook hoor, iedereen heeft recht op zijn eigen problemen. Als coach moet je ermee kunnen leven dat mensen soms een probleem liever houden omdat ze er baat bij hebben.
Als provocatieve coach ben je dan klaar met je werk; je gaat niet verder praten over een probleem dat voorlopig toch niet wordt opgelost. Maar de meeste cliënten zie ik binnen een paar gesprekken actief veranderen. Ze stellen zich anders op.' Wim van den Bogaard (53) rondde onlangs als klant een serie provocatieve gesprekken af. Herstellende van een burn-out wilde hij in het kader van zijn reïntegratie zelf graag provocerend gecoacht worden. Hij hoopte daarmee zijn assertiviteit te vergroten.
Van den Bogaard is tevreden over het verloop van de coaching. 'Ik werd getart en getergd. Of zo naar de mond gepraat dat ik er niets van geloofde. De coach wist me voortdurend uit mijn tent te lokken, zodat ik mezelf ging verdedigen. Die confrontatie heeft me zeker weerbaarder gemaakt. Ik durf me nu sterker op te stellen, en dat merk ik in de gesprekken over mijn terugkeer naar het werk.'
Geïrriteerd, maar later tevreden
In de ervaring van Hollander komen cliënten bij hem terecht omdat gewone coachingsgesprekken te veel lijken op de gesprekken die je al met je partner en je vrienden voert. 'Dat psychologiseren is zo doorgedrongen, heel veel mensen doen dat tegenwoordig. Als je een vriend over een probleem vertelt vraagt die meteen hoe dat voelt, en dan gaat hij je uitleggen hoe dat met bepaalde patronen in je persoonlijkheid te maken heeft. Dat hoeft iemand niet ook nog eens van een coach te horen.' Hollanders klanten voelen zich aangetrokken tot het sterkere middel van provocatief coachen. 'Wat ik doe is niet steeds leuk natuurlijk, het is emotioneel moeilijker. Na het gesprek werkt het nog een tijd door.'
En zijn de cliënten tevreden? Tijdens gesprekken zijn ze vaak geïrriteerd. Als thuis het kwartje valt, worden ze meestal boos. Hollander en Van den Akker zeggen dat de provocatieve coach daar tegen moet kunnen. Maar er ontstaat ook een band, juist omdat coach en cliënt alles tegen elkaar kunnen zeggen. Hollander: 'Ik krijg vaak dramatische cadeaus na afloop, opvallend veel groter dan toen ik nog gewoon coachte. Iemand kwam met een hele verzameling theesoorten aanzetten. Ik schrijf dat toe aan het gevoel dat je als persoon meer aanwezig bent wanneer je de provocatieve stijl hanteert. Achteraf zijn ze echt blij.'
Overgenomen uit Intermediair, 11 maart 2004
Meer artikelen in de rubriek
'Coaching en begeleiding'
Reageer, print of deel dit artikel
|
