Het verlangen naar een ambacht
Auteur: Cathalijne Boland
|
07-01-2010
| Reacties: 5
|
 Mail dit artikel
Wie de hele dag met zijn hoofd werkt, kan sterk verlangen naar handarbeid: een concreet en uniek product maken, van begin tot eind. Begin je dan een werkplaats voor glas-in-loodramen, of kan het beter een hobby blijven?
Werken met handen, hoofd en hart
Een beuken plank, drie centimeter dik, ligt te stomen in een houten kist. Geert Verhaag (29) past een oude meubelmakerstechniek toe voor zijn eindwerkstuk, een massief houten tafel met gebogen poten. Door het stomen kan hij de plank straks om een mal buigen.
Verhaag is een jaar lang elke donderdag naar De Schrijn in Langbroek gekomen voor een cursus ambachtelijk meubelmaken. De rest van de week werkt hij als IT-medewerker voor de gemeente Nijmegen. ‘De IT, ik ben er handig in, ik doe het niet met tegenzin, maar de kantooromgeving geeft me een ingesloten gevoel, met die aircolucht. Om daar vijf dagen per week in door te brengen, achter een pc ook nog - daar is het menselijk lichaam niet voor bedoeld.'
Hij vertelt met enthousiasme over zijn eerste werkstuk, een simpele houten hamer. ‘Het feit dat ik iets tastbaars had gemaakt, ongekend voor een IT'er. Dat gaf zoveel voldoening.' Verhaag heeft sindsdien op woensdagavond al een weekendgevoel.
‘Wij houden het ambacht meubelmaken in stand', zegt Michel Sadon, een van de docenten en vennoten van De Schrijn. ‘Dat is heel erg aan de tijd.' Cursisten hebben vaak gestudeerd, een jaar of vijftien hard met hun hoofd gewerkt, en merken dan dat ze dat niet hun hele leven kunnen volhouden. Ze willen iets met hun handen doen. Of liever gezegd: ze willen óók iets met hun handen doen. ‘Meubelmaken spreekt al je vermogens aan: die van je handen, je hoofd en je hart. Je moet nadenken voor je iets doet, aanvoelen of het ontwerp mooi is, en het dan uit kunnen voeren met je handen.'
Klik voor vergroting
De webwinkel van Marieke Voorsluijs (31) heet Club Geluk. Ze verkoopt handgemaakte spullen van zelfontworpen stoffen, ‘producten voor volwassenen en kinders voor een gelukkig huishouden'. Zelf ging ze op haar veertiende ‘voor de leuk' op naailes, en maakte als vwo-scholier haar eigen kleren. Maar om haar heen sterven de zelfmaaktechnieken uit, en generatiegenoten vinden dat jammer. ‘Kun je mij dat ook leren?' kreeg ze steeds vaker te horen. Nu geeft ze workshops, zoals ‘Maak je eigen retro-uil' en onlangs nog ‘Haak je eigen kerstversiering'.
Ze gaf een keer een workshop aan vrouwen met ‘management-plus-banen'. ‘Die konden er in eerste instantie geen klap van, maar werden hélemaal blij. Omdat ze weer eens met hun handen in de aarde zaten, en niet in de lucht. Ik vergelijk dat met mijn vrienden, die hoge functies hebben en allemaal een eigen moestuin willen.'
Verlangen naar een concrete taak
Arbeid is steeds verder opgedeeld in taken en deeltaken. Volgens de efficiëntieprincipes die de Italiaanse econoom Vilfredo Pareto begin twintigste eeuw formuleerde, profiteert iedereen in een samenleving van vergaande arbeidsspecialisatie. En dat is ook zo, de welvaart neemt toe - maar helaas ook het gevoel van vervreemding. Juist de vérgaande arbeidsdeling maakt dat hoogopgeleide kenniswerkers gierend kunnen verlangen naar een bestaan als boswachter, postbode of ijsverkoper.
Het is een verlangen naar heelheid, of tenminste naar een concrete taak met een begin en een eind, waar je zelf verantwoordelijk voor bent. Zoals Michel Sadon zegt: ‘Je maakt hier het hele proces mee van plank tot tafel. Het is heel direct. Je hebt een plank, die zaag je af. Het is goed of het is niet goed, dat zie je meteen.'
Loopbaancoaches raden meestal aan zo'n verlangen te onderzoeken op haalbaarheid, en dan een besluit te nemen - begin ik inderdaad een werkplaats voor glas-in-loodramen, of kan het beter mijn hobby blijven? Waarbij de cliënt zich moet bedenken dat een eigen ambachtelijk bedrijf niet kan drijven op creativiteit alleen.
‘Toen ik alle spullen voor de verkoop zelf maakte, leverde dat alleen maar stress op', vertelt Marieke Voorsluijs van Club Geluk. ‘Dan gaat geld ook een rol spelen. Ik zat acht uur te patchworken op een sprei, die tijd zag ik niet terug in de verkoopprijs. Ik wilde het én heel snel af hebben, én heel erg mooi maken - dat gaat niet hand in hand.' Ze besteedde de productie uit en nu is handwerken weer waar het mee begon: een hobby. ‘Ik zit nu veel achter de pc en dan móet ik gewoon af en toe een taart bakken, of een muts breien.'
Klik voor vergroting
Behoefte aan ‘me-time'
In de jaren zeventig en tachtig waren ‘textiele werkvormen' en doe-het-zelven immens populaire bezigheden. Men breide, haakte en macrameede dat het een lieve lust was, niet alleen thuis, maar ook onder vergaderingen en tijdens colleges. Studenten volgden en masse cursussen houtbewerking en lassen.
Het was in de mode, maar waarschijnlijk heeft er nog iets anders een rol in gespeeld. Er was voor het eerst een grote groep studenten van wie de ouders het geld nog met hun handen verdienden. Kinderen die hun ouderlijk nest op die manier ontstijgen, worstelen vaak met een loyaliteitsprobleem tussen het praktische milieu van herkomst en het academische boekenleven. Hoofdarbeid, het was bijna een beetje verdacht om daar je brood mee te verdienen. Breien tijdens een college relativeerde de ernst van het academisch milieu alvast enorm.
Kenniswerkers die anno nu een ambachtelijke hobby hebben, doen dat niet uit schaamte voor hun luizenlevenbrood-winning - we weten inmiddels dat je ook erg moe kunt worden van hoofdarbeid. Het gaat om iets anders: de behoefte aan me-time, een soort praktische vorm van meditatie. In je eentje, of juist gezellig samen.
Milieubewustzijn
Er is ook een overeenkomst tussen toen en nu: milieu- en sociaal bewustzijn. Muriel van der Meer Mohr (34) is freelance beeldredacteur en houdt een idyllisch blog bij over haar dagelijks leven, met ruim plek voor de handwerkproductie in haar vrije tijd (www.meermohr.blogspot.com). Ze maakt het liefst spullen van materialen die al een keer gebruikt zijn. Zoals een lappendeken van oude truien, ingezameld bij vrienden en kennissen die allang blij waren dat hun afdankertjes nog een nieuwe bestemming kregen. ‘Je kunt zo'n deken ook bij Ikea kopen, maar dan is hij gemaakt in Bangladesh en je weet niet door wie, dat geeft mij een nare bijsmaak. En waarom moet alles spétternieuw zijn? Ik wil niet consumeren maar recyclen, terug naar de materialen die er al zijn.' Die zijn bovendien uniek. ‘Vriendinnen vragen wel eens: wat een leuke stof, waar kan ik die krijgen? Maar dan zeg ik: it's one of a kind.'
Klik voor vergroting
Handenarbeid tegen depressies?
De Amerikaanse neurowetenschapper Kelly Lambert schrijft in haar boek Lifting Depression dat het ook nog eens goed voor je is: met je handen werken zou het beloningscentrum in de hersenen in werking zetten. Met alle heilzame aspecten van dien: depressiviteit zou door ‘handarbeid' voorkomen, dan wel genezen kunnen worden.
Dat roept nogal wat vragen op - want op kantoren wordt er veel getypt, bijvoorbeeld, wat je toch ook met je handen doet. En het zou betekenen dat geen ambachtsman ooit ongelukkig is geweest of zou kunnen worden. Dat is niet zo. Het effect van bezigheidstherapie wordt in de psychiatrie eerder toegeschreven aan zaken als een doel hebben, vorderingen maken, resultaat zien, sociale contacten opdoen.
Andersom: een denker die zijn intellect onbenut laat, wordt zeker ongelukkig. Remco Jurgens (25) leerde boten bouwen aan het hout- en meubileringscollege in Amsterdam. ‘Maar', zegt hij, ‘dat zag ik mezelf niet mijn hele leven doen.' Hij volgt nu de hbo-opleiding scheepsbouwkunde. Zodat hij jachten kan ontwerpen, die anderen dan kunnen bouwen. In zijn vrije tijd klust hij af en toe nog wel aan de boot van zijn ouders. ‘Als ik een hele dag op school heb gezeten, is het lekker om iets met je handen te doen.'
Of de huisvlijt weer zo'n hoge vlucht gaat nemen, is de vraag. Uit het tijdsbestedingonderzoek van het SCP blijkt dat de tijd besteed aan ‘hobby's' is afgenomen van acht uur in de week in 1975 tot zes uur in 2005.
‘Er zijn twee typen bedreigingen voor hobby's als breien en meubelmaken', zegt SCP-onderzoeker Andries van den Broek. ‘Steeds meer tijd wordt besteed aan betaald werk - er blijft dus domweg minder vrije tijd over. En er is een vrijetijdsmarkt ontstaan met kant-en-klare producten. Mensen hoeven hun portemonnee maar te trekken en ze worden vermaakt.'
Eén ding weet hij in elk geval zeker: hoe hoger opgeleid, hoe interessanter de vrijetijdsbesteding. ‘Dat kun je als compensatie zien voor een gemis in het werk. Maar evengoed als een andere uiting van de vele competenties van hoogopgeleiden.'
Helen Preston: breipraten in de kroeg
De Haagse galerie Lilys organiseert elke woensdag een inloopavond ‘Breipraten'. Acht vrouwen zitten om de tafel, er is thee gezet, een schaal met koek gaat rond. Helen Preston (33) zet steken op voor een muts. Ze werkt een paar deuren verderop als medewerker publiciteit & projecten van het Crossing Border-festival. ‘Ik had weer een keer tot laat gewerkt, en zag de vrouwen hier rond de tafel zitten. Ik dacht: ik ga niet thuis in mijn eentje op de bank zitten. Dit is wat ik nu nodig heb.'
Dat was tijdens de piekdrukte rond het festival. Ze is nu ook een beetje moe en mengt Nederlands met Engels, haar moerstaal. ‘You have to concentrate. Stop worrying about the other crap that's going on.' Ze heeft net gehoord dat haar contract niet verlengd zal worden. Breien ontspant. ‘I like being busy with my hands. Er zit een bepaald ritme in, net als bij hardlopen en yoga.' Bij Lilys zijn de meeste dames 45-plus. De gesprekken gaan tussen twee vrouwen onderling, dan weer over de hele tafel. Soms valt er een geconcentreerde stilte.
Preston houdt van zelfgemaakte dingen, die niet standaard zijn. ‘Dat mijn sjaal niet zo mooi is afgewerkt, vind ik niet erg, anders had ik hem net zo goed bij H&M kunnen kopen.'
Voordat ze aanschoof bij Lilys volgde ze al een breicursus met vijf vriendinnen. ‘Allemaal young working women. Wij breien ook in de kroeg. De barman kon er wel om lachen. Breien is denk ik wel een beetje hip aan het worden, zeker nu mensen minder geld hebben. Je hebt dat boek Veggie in pumps, over milieubewustzijn-in-stijl. Niet alles hoeft duur te zijn.'
John Engberink: van consultant tot meubelmaker
(fotografie Martijn van de Griendt)
John Engberink (37) heeft net een lastige verbinding verlijmd in zijn eindwerkstuk voor het Praktisch Leerjaar Meubelmaken. Het is een robuuste en toch sierlijke eetkamerstoel van massief kersenhout. Vijf minuten had hij voordat de lijm hard zou worden. ‘Dit vak kent dus ook stress,' dacht hij nog.
Engberink werkte na zijn studie technische bedrijfskunde vijftien jaar als organisatieadviseur. Nu heeft hij zelf een bedrijf: Sprekendhout, een eenmanszaak. ‘Het is het standaardverhaal: je gaat trouwen, krijgt kinderen. Mijn vrouw en ik gingen allebei vier dagen werken, maar op die manier kon ik mijn werk niet mijn volle commitment geven, en thuis was er eigenlijk nog steeds onvoldoende rust.' Engberink stopte daarom volledig met zijn werk, zodat zijn vrouw zich volledig op het hare kon richten; zij is register accountant. Maar helemaal huisman worden was ook weer niet de bedoeling. Binnen een maand was duidelijk dat hij werk wilde maken van zijn hobby, meubelmaken.
‘Ik kom uit een gezin waar het geld met de handen werd verdiend, mijn vader had een loodgietersbedrijf. Hij zei: ga maar studeren, dan verdien je je geld makkelijker dan ik. Maar het werken met de handen zit dus toch een beetje in de genen.' Al zit er ook veel denkwerk in het meubelmaken, ongeveer eenderde van de tijd die hij aan een project besteedt. ‘Dat maakt het leuk en afwisselend. Ik doe dat meestal 's avonds, als mijn vrouw ook achter de laptop zit. Overdag ga ik dan met het hout aan de slag, heerlijk.'
Terwijl hij zijn nieuwe ambacht leerde, heeft hij al een paar grote opdrachten gekregen, gewoon uit zijn eigen netwerk. ‘Mensen die er gevoel voor hebben en oog voor detail, missen het fijne handwerk. Dat is nu mijn niche.'
Wellicht ook interessant:
Meer artikelen in de rubriek
'Carrièreswitch'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Ger | 7 januari 2010 (13:06)
Een feest van (h)erkenning als ik de verschillen artikelen rond dit onderwerp lees. Het is namelijk helemaal waar. Het denkwerk heb ik een lange tijd kunnen compenseren en combineren met een flink aantal post HBO managementtrainingen. Maar toen het gedaan was, kwam het bekende gat een groot zwart zuigend gat staarde mij aan en trok en trok......
Rond gaan kijken en begonnen met een cursus beeldende kunst materiaal glas, kioude en warme bewerkingen en........ volg inmiddels verschillende vervolg trajecten aan de kunstacademie, mijn eerste exposities zijn al achter de rug en ben inmiddels aanbeland bij de eerste verkoopsuccessen (erg prettig t.b.v. onkosten materialen) en de eerste diploma's, getuigschriften zijn inmiddels op zak.
Het geeft je zoveel voldoening om naast je hoofd ook je handen en andere zintuigen te gebruiken om iets te creeren, iets te maken waar andere mensen met liefde en vreugde naar komen kijken en zelfs willen hebben. Daar doe je het voor, althans ik. Onbewust trek je een groot aantal mensen mee of aan in je enthousiasme dus het sociale netwerk wordt ook groter je komt op plaatsen waar je als manager niet zo snel zou komen. Ontmoet hele fijne interessentanen prettige mensen die je passie delen en je nog rijker maken dan je al bent namelijk het vermogen iets te creeren. Iets wat je helemaal zelf hebt gemaakt en waar je zeer waarschijnlijk mensen mee blij maakt, na laat denken over hele andere dingen in het leven die belangrijker zijn
Werk vind ik ook nog steeds uitermate prettig maar dan in de avond uren je creaties aan het papier toevertrouwen, vele malen herzien en dan omzetten in een unica van glas en hout of glas en steen of anders. Het dan zie groeien tot een geheel een iets van verschillende materialen, die je gedachten samenvatten tot een organisch geheel is een en al voldoening.
Het zou verplicht moeten worden om naast je gewone werk een aantal uur per week aan handarbeid te kunnen besteden. Want zodra ik ook maar iets met een ontwerp heb gedaan, glas gesneden, versmolten of iets dergelijks dan kan je vervolgens de lastigste managementklussen aan, kom maar op als je durft.
Glas pakt.
Marlies van der Meer | 8 januari 2010 (21:35)
“ ...verlangen naar een bestaan als boswachter, postbode of ijsverkoper. Het is een verlangen naar...” ambacht/handenarbeid volgens het artikel. Dit verlangen naar een ambacht – wat ik terugzie in mijn werk als loopbaancoach - heeft meestal te maken met de behoefte om zelf mooie dingen te maken en met de voldoening om resultaat van je eigen werk te zien (net als in creatieve therapie).
Bij het verlangen naar een ambacht horen echter beroepen zoals meubel- of sieradenmaker. Het verlangen naar een bestaan als boswachter of postbode heeft meer te maken met een behoefte aan vrijheid: geen baas op je lip; eigen werk indelen; geen deadlines; afwisseling van werkplek.
Een loopbaancoach raadt inderdaad aan een verlangen naar een concreet beroep te onderzoeken op haalbaarheid, maar zal daarnaast ook kijken of het onderliggende verlangen (naar bijv. ambacht en/of vrijheid) vertaald kan worden in deelaspecten (resultaat zien; geen baas op je lip) die ook in andere beroepen terug te vinden zijn.
Mark | 29 april 2010 (12:09)
En zo heeft iedereen weer andere behoeften. Ik vind met mijn handen werken ook leuk, (ook IT'er) maar kan er prima zonder en moet er niet aan denken hier fulltime mee bezig te zijn.
Echte voldoening haal ik uit werken voor het algemeen belang. Maatschappelijke problemen onderzoeken en oplossen, daar kan ik 80 uur in de week aan besteden zonder moe te worden.
Samengevat zien we dus al drie voorwaarden voor gebalanceerd levensgeluk: Vrijheid, verantwoordelijkheid van begin tot eind en in mijn geval dan ook het gevoel hebben dat je aan iets werkt wat er toe doet.
Paul | 14 juni 2011 (15:01)
Oh wat is het toch heerlijk om te lezen dat veel mensen dit "handenwerk" zo voelen.
Wij geven iedere dag workshops op Klus, meubelmaak, lassen ed. technieken. Daar komen mannen en vrouwen op af. En ik hoor dit verhaal steeds weer. Bij veel van dit soort werk kan je even niet aan iets anders denken, anders gaat je klusje mis. Het lijkt dan welhaast een therapeutische werking te hebben. Heerlijk!
Paul
darko | 7 januari 2012 (20:24)
Leuk om te lezen. Ben zelf ook zo. Zou liever een actieve job hebben en wat drukte rond mij in plaats van elke dag voor dat computertje te moeten zitten. Heb vroeger veel bijgewerkt in de weekends, vooral in de horeca dan. Wel dat was echt bevredigend. Je wordt een ander mens, je wordt socialer en als je thuiskomt heb je echt het gevoel dat je gewerkt hebt, heerlijk!! Ach ja, misschien ga ik wel gewoon terug werken als barman en laat ik mijn huidige werkleven voor wat het is. Zo'n kantoorbaan is echt een visieuze cirkel, aan de ene kant is het veilig en zit je altijd warm en droog maar het bevredigende effect is toch maar zwakjes. Het is allemaal nogal stijfjes en inderdaad er zit constant zo'n baas op je lip. Heb er echt genoeg van
|
