De dodehoekspiegel werkt niet
Auteur: Kees Versluis
|
31-01-2007
| Reacties: 5
|
 Mail dit artikel
Hij zou vele levens gaan redden, de dodehoekspiegel voor vracht-wagens die vier jaar geleden verplicht werd. De statistieken leken dat aanvankelijk ook te bevestigen. Maar het mocht niet zo zijn. Wat is er mis?
De cijfers waren zo mooi. Het aantal fietsers dat zijn einde vond onder de wielen van rechts afslaande vrachtwagens daalde met meer dan de helft in 2002 en 2003. Het waren er nog slechts zes à zeven per jaar, tegen vijftien tot twintig in de jaren daarvoor. De dodehoekspiegel voor vrachtwagens die Nederland op 1 januari 2003 verplicht gesteld had, was een groot succes, dacht iedereen. Oké, een beetje vreemd was het wel dat de ongevallencijfers op hun allerlaagst stonden in het jaar voordat de verplichting inging, maar dat had vast te maken met de braafheid van veel transportondernemers. Die hadden die spiegels natuurlijk al een jaar van tevoren op hun vrachtwagens geschroefd, dat moest het zijn.
De blijde mare ging al snel heel Europa door. Denemarken stelde de dodehoekspiegel ruim anderhalf jaar later eveneens verplicht. De Europese Unie liet een Engels onderzoeksbureau een rapport schrijven over het Nederlands succes. Transportcommissaris Jacques Barrot was lyrisch en stelde in Europa gaan zaken nou eenmaal minder snel de dodehoekspiegel voor de hele Unie verplicht per 1 januari 2011. Dat zal ruim honderd levens per jaar redden, rekende Barrot voor.
Hoge verwachtingen
Het zou prachtig zijn. Maar het is niet waar. 'De dodehoekspiegel heeft de hoge verwachtingen helaas niet waargemaakt', zegt Chris Schoon van de Stichting wetenschappelijk onderzoek verkeersveiligheid (SWOV). 'Dat Engelse onderzoeksbureau heeft zich alleen gebaseerd op de mooie cijfers van 2002 en 2003.' Hadden ze iets verder gekeken, dan waren hun conclusies totaal anders geweest. In 2004 was het aantal dode fietsers door rechts afslaande vrachtwagens weer terug op het oude niveau: zestien. In 2005 waren het er vijftien. De cijfers over 2006 zijn nog niet officieel bekend, maar volgens Schoon en volgens het ministerie van Verkeer en Waterstaat wijken die niet wezenlijk af van de twee voorgaande jaren. De dodehoekspiegel lijkt statistisch gezien dus geen of nauwelijks effect gehad te hebben.
Maar zijn het niet gewoon pechjaren? Toevallige uitbijters naar beneden? Daar lijkt het niet op. De eerste Deense cijfers zijn namelijk nog dramatischer dan de Nederlandse. In Denemarken lag het aantal dode fietsers en bromfietsers door rechts afslaande vrachtauto's altijd rond de zeven à acht per jaar. Sinds de invoering van de dodehoekspiegel is dat aantal juist gestegen tot tien in 2004 (op 1 oktober van dat jaar werd de spiegel verplicht gesteld) en elf in 2005.
Gedetailleerder analyse
De tegenvaller was voor de SWOV aanleiding de dodelijke ongelukken gedetailleerder te analyseren aan de hand van omschrijvingen in de proces-verbalen. Hoe hadden de ongelukken nou preciés plaatsgevonden? De conclusies waren opmerkelijk. Zelden bleken fietsers vermorzeld te worden doordat ze aan de zijkant van de vrachtwagen geraakt werden, het gebied dat de dodehoekspiegel tegenwoordig goed in beeld brengt. Nee, in grofweg driekwart van de gevallen werd de verongelukte fietser geschept door de rechtervoorzijde van de auto. 'Deze posities worden niet door de dodehoekspiegel of -camera gedekt', schrijft de SWOV in haar rapport van een aantal maanden geleden (Problematiek rechts afslaande vrachtauto's).
Te weinig onderzoek 'Er is destijds te weinig serieuze studie gedaan toen de dodehoekspiegel verplicht werd gesteld', stelt Schoon. En dat terwijl de overheid had kunnen weten dat de spiegel vermoedelijk weinig uit zou halen. In 2001 had TNO ook al eens de proces-verbalen onderzocht van dodelijk verongelukte fietsers door rechts afslaande vrachtwagens. TNO kwam tot een nog hoger percentage botsingen aan de voorzijde van de auto: maar liefst 90 procent. Verreweg het grootste deel van de slachtoffers had dus niet voorkomen kunnen worden met een dodehoekspiegel. 'Daarom is het zo raar dat Europa nu de dodehoekspiegel aan de zijkant van de vrachtauto in 2011 eveneens verplicht stelt', aldus Schoon. 'Wij hebben Brussel er nog op gewezen dat de cijfers waar het Engelse onderzoeksbureau zich op baseert, achterhaald zijn.' Het mocht niet baten.
Maar die scherpe daling in het aantal doden in 2002 en 2003 waar de Engelsen zich op baseren, hoe is die dan te verklaren? 'We denken dat dat te maken heeft met alle publiciteit in die periode rond de invoering van de dodehoekspiegel en de gevaren van afslaande vrachtauto's', denkt Schoon. Ieder ongeluk dat plaatsvond, kwam breeduit in de kranten. Vrachtwagenchauffeurs zouden daardoor extra alert zijn, en de schoolgaande jeugd eveneens (bijna veertig procent van de geschepte fietsers is tussen de twaalf en zeventien jaar oud).
Wat werkt dan wel?
Maar als de dodehoekspiegel niet werkt, wat dan wel? Verkeersminister Karla Peijs liet vorig jaar in een brief aan de Tweede Kamer weten dat haar voorkeur uitging naar camerasystemen en zogeheten voorzichtspiegels, een spiegel die een eind voor de cabine van de vrachtwagen hangt, dus niet aan de zijkant. De SWOV kan zich hier goed in vinden.
De camera moet dan wel op de rechtervoorhoek van de auto geplaatst worden, volgens Schoon, en schuin naar voren wijzen. Op een schermpje in het dashboard, dat bijvoorbeeld alleen aanfloept op het moment dat de auto zijn rechterrichtingaanwijzer aanzet, is dan prima te zien of er fietsers in de weg zitten. Probleem: zo'n camerasysteem kost al gauw meer dan duizend euro, terwijl je voor honderd tot tweehonderd euro een extra spiegel aan de wagen hangt.
Naar het gebruik van de voorzichtspiegel doet het ministerie van Verkeer en Waterstaat op dit moment praktijkproeven. Uit ander onderzoek blijkt inmiddels dat hij zijn werk in ieder geval beter doet dan de huidige dodehoekspiegel, omdat ook een (klein) gebied voor de rechterpunt van de vrachtwagen zichtbaar is. Gelukkig is die kennis ook in Brussel doorgedrongen, want sinds vorige week moet iedere nieuw geproduceerde Europese vrachtauto voorzien zijn van zo'n voorzichtspiegel. Maar vreemd genoeg is de voorzichtspiegel niet meegenomen in de regels voor álle vrachtwagens (nieuw en oud) die in 2011 ingaan. Ervan uitgaande dat vrachtauto's zo'n vijftien jaar meegaan, heeft dus pas in 2022 bijna iedere Europese truck zo'n voorzichtspiegel. Slechts twee ogen
Of voorzichtspiegel en rechterhoekcamera op de lange termijn het aantal ongelukken met fietsers daadwerkelijk terugbrengt, blijft uiteindelijk afwachten. Dat geldt ook voor een aantal andere systemen die bestuurders van vrachtwagens moeten waarschuwen als er een fietser onder hun wielen dreigt te komen, zoals het magneetsysteem Lex-
guard (dat hard begint te piepen als er iemand te dicht in de buurt komt). Want je kunt de cabine volhangen met technische systemen, maar dan moet de chauffeur er wel gebruik van maken, zeggen ze bij de SWOV. En hoe meer systemen en spiegels er in en rond de cabine hangen, hoe lastiger dat is. Een chauffeur heeft uiteindelijk maar twee ogen.
Wat echt nodig is, is een mentaliteitsverandering onder chauffeurs, denkt Schoon. Uit onderzoek blijkt dat veel chauffeurs te weinig in hun spiegels kijken. Hoe en wanneer je precies in je voorzichtspiegel kijkt, moet een chauffeur bovendien leren, bijvoorbeeld via een klein cursusje. Ook zouden chauffeurs zich de gewoonte moeten eigen maken om eerst te stoppen voordat ze naar rechts afslaan, en dan bewust goed te kijken of alle hoeken fietsvrij zijn. Maar ja, hoe krijg je zo'n mentaliteitsverandering doorgevoerd?
De overheid zou door vrij simpele verkeerskundige maatregelen ook een aantal levens per jaar kunnen redden, denken ze bij de SWOV. Verkeerslichten voor fietsers en auto's niet tegelijk op groen laten springen bijvoorbeeld, want veel ongelukken gebeuren in een situatie waarin zowel afslaande vrachtwagen als scholier tegelijk bij groen licht optrekken. En op kruispunten zouden fietsers geen voorrang meer moeten hebben. Dat is misschien in strijd met het idee dat de zwakste verkeersdeelnemers beschermd moeten worden, maar het zorgt er wel voor dat fietsers alert blijven. En dat waren de overreden fietsers de afgelopen jaren niet, juist omdat ze het recht aan hun zijde hadden.
Meer artikelen in de rubriek
'Weekblad archief'
Reageer, print of deel dit artikel
Reacties op dit artikel:
Sanne de Vries | 1 februari 2007 (14:02)
Het is heel vaak de schuld van de fietser, waarom wordt daar niet meer aandacht aan besteed? Ik zie elke dag fietsers met gevaar voor eigen leven rechts afslaande én achteruit rijdende vrachtwagens aan alle kanten inhalen! Ik fiets zelf ook altijd, maar als er een Aldi vrachtwagen met veel moeite achteruit bij de winkel probeert te komen, ga je als fietser toch niet via de stoep vlak achter hem langs er voorbij?
De chauffeur ziet je daar niet en hij verwacht je ook niet, met alle gevolgen van dien. Je ziet als fietser ook het knipperlicht van een vrachtwagen die rechtsaf wil, dan ga je er toch niet naast staan? Zeker niet als je zelf rechtdoor moet, maar ook niet als je rechtsaf gaat. Zo'n vrachtwagen wint altijd hoor! Dan maar tien seconden later de bocht om, omdat je achter hem blijft staan.
Er moet veel meer aandacht komen voor het belabberde weggedrag van fietsers. De politie moet ook strenger optreden. Kan je een boete krijgen voor het niet gebruiken van je knipperlicht als auto? Dan ook voor het niet uitsteken van je hand als fietser... bijvoorbeeld. Meer verkeersveiligheidslessen, meer controle, meer eigen verantwoordelijkheid.
Frank Oomen | 13 februari 2007 (23:24)
Goed artikel. Inderdaad is het zo dat er een aantal jaren sprake is geweest van minder (dodelijke) ongevallen en neemt dit juist de laatste jaren weer toe. Een groot deel hiervan is juist toe te schrijven aan de aandacht aan deze problematiek. De dode-hoek -problematiek is een paar jaar lang een hot item geweest. Vaak in het nieuws, zeker met de opkomst van nieuws-rubrieken als Hart van Nederland en RTL in 't Land. Het is namelijk altijd én spectaculair én zielig, fietsers en dan zeker kinderen, die met vrachtwagens in aanraking komen. Maar ook vele projecten zijn de afgelopen 10 jaren van de grond getild en zorgden voor de broodnodige aandacht. Omdat zowel vrachtwagenchauffeurs en kinderen hierbij betrokken zijn, gaat daar ook al een preventieve werking van uit. Nu ebt dit weg en lijken de ongelukken weer toe te nemen.
Jammer dat er in dit artikel weinig aandacht aan wordt besteed wat de branche er zelf allemaal aan doet. Werkgeversorganisatie transport en Logistiek Nederland heeft namelijk al 10 jaar een project, "Veilig op Weg" genaamd. Dit project organiseert jaarlijks ruim 100 bezoeken aan basisscholen. Tijdens dit ééndaagse bezoek krijgen de kinderen van de bovenbouw een half uur theorieles (waarvan 10 minuten a.d.h.v een film) en ze krijgen een half uur de gelegenheid om de Veilig op Weg -vrachtauto te bekijken: zowel in de cabine, als rondom de auto. En vooral dit maakt ongekend veel indruk op deze kinderen, in de leeftijd van 8 tot 12 jaar. Zelf zitten in die grote cabine en dan in de gaten krijgen dat je je klasgenootjes opeens kwijt bent, omdat ze recht onder je raam (vóór of naast de auto) staan. We maken hierbij de kinderen vooral duidelijk hoe te communiceren met de vrachtauto-chauffeur, zorg dat je oogcontact met de chauffeur krijgt en dat je weet dat hij je heeft gezien. Ook al heb je voorrang, neem dat niet altijd ten koste van alles, want soms is de chauffeur gewoon niet in staat je te zien.
Deze bezoeken worden gratis afgelegd aan de school, waarbij vervoerders en chauffeurs zich ook gratis hiervoor beschikbaar stellen. Zelfs hun vrachtwagen een dag stil zetten om een dergelijk bezoek af te leggen en voorlichting te geven. In de afgelopen 10 jaar hebben we op deze manier inmiddels ruim 100.000 kinderen voorlichting kunnen geven en werken we inmiddels in een samenwerkingsverband met Veilig Verkeer Nederland, waarbij we nog veel meer scholen kennis kunnen laten nemen van ons project, maar vooral van onze vuistregels.
Over de mentaliteit van onze chauffeurs hoeven we helemaal niet te klagen. De vrachtwagen vol hangen met spiegels (en daardoor een nieuwe dode-hoek creëren) werkt ook niet. Begrip voor elkaar op de weg en communiceren met elkaar, dat helpt!! Niet met de middelvinger, maar met een opgestoken duim, dat is ons credo!!
Frank Oomen oud-voorzitter Veilig op Weg
Transport en Logistiek Nederland (TLN)
http://www.veilig-op-weg.nl/
Roy | 10 juni 2007 (14:09)
In 9 van de 10 dodelijke ongevallen tussen fietsers en vrachtwagens in de fietser schuld zeg ik altijd maar...
als de fietser er al staat en de vrachtauto gaat er achter staan, dan heeft de chauffer de fietser moeten zien, en als het dan fout gaat is inderdaad de chauffeur fout, maar wanneer er een vrachwagen staat, en een fietser gaat er langs staan, is in mijn inzicht de fietser fout als hij/zij wordt aangereden.
klinkt hard? echt niet!
mijn visie: als je achter de vrachtwagen blijft staan, zal hij je ook NOOIT overrijden.
dus nu niet liggen huilen over een mentaliteitsverandering onder de chauffeurs, maar werk liever aan een mentaliteitsverandering onder de fietsers!
ook een reclamecampagne zou veel effect hebben, want hoeveel fietsers hebben er nou echt een idee van wat een chauffeur wel en niet ziet??
ik gok ongeveer 3%, oftewel 97% fietst met gevaar voor eigen leven!
Peter | 7 augustus 2007 (0:47)
Ik heb een tijd geleden een idee bedacht toen men een duur camerasysteem bedacht had voor vrachtwagens, wat achteraf niet altijd het gewenste resultaat oplevert. Het probleem is dat de chauffeur degene is die moet opletten en de fietser of voetganger maar moet afwachten of men opgemerkt is. Ik heb de verantwoordelijkheid omgedraaid, het idee is simpel en dient nog uitgewerkt te worden maar het is mijns inziens haalbaar. Ontwikkel een drukknop voor vrachtwagens die naast een onderhoudsplicht (moet schoon blijven) tevens in de apk (als vrachtwagens die hebben) wordt opgenomen. De fietser of voetganger kan simpelweg op een knop of balkje drukken en er gaat een signaal af in de cabine van de chauffeur. In feite gewoon een grote deurbel die op de vrachtwagen wordt gemonteerd, indien dit in de media onder de aandacht wordt gebracht zal het na verloop van tijd normaal worden. Het lijkt onzinnig maar elk ongeluk dat dit voorkomt is meegenomen.
Fred van Dijk ( ps Timmerman | 28 november 2008 (20:14)
Ik hoop dat dit gezien wordt als een serieuze reactie.
Duizend spiegels werken nog niet als fietsers , die reeds zijn ingehaald terugverschijnen naast de vrachtwagen. Er zal dus gewerkt moeten worden aan het inzicht en gedrag van de fietsers. Tip vraag eens wat de vrachtwagenchauffeurs er van vinden. Probeer dit probleem niet achter het bureau op te lossen, maar in de praktijk.
Geen verplaatsing van de stopstreep, maar probeer te voorkomen, dat fietser zelf kunnen beslissen, om naast een vrachtwagen te gaan rijden.
|
